Восстание гладиаторов: Армения из пеплума 1958 года...

[Lion]

Հռոմեական կայսրության դաշնակից երկրում, որը ներկայացվում է որպես ՀԱՅԱՍՏԱՆ և որտեղ իշխում է դաժան արքայադուստր Ամիրան, բռնկվում է գլադիատորների ապստամբություն։ Ապստամբների կողմն է անցնում հռոմեական կոնսուլ Մարկոսը, որը, համարելով, թե Հռոմեական կայսրությունը անկման մեջ է, մինչ այդ մեկնել էր Հայաստան։ Ստացվում է բավական հետաքրքիր պատկեր…

Այսպիսով՝ արդեն ֆիլմի սկզբում հայտարարվում է, որ գործողությունները տեղի են ունենում II դարում։ Հայաստանում Ամիրան փորձում է թունավորել «ՕԶՐՈՅ» անունով անչափահաս թագաժառանին։ Բացի այդ, մի քանի անգամ հիշատակվում է Հայաստանի մայրաքաղաքը, սակայն այն համառորեն կոչվում է «Կտեսիֆոն»։ Ելնելով այս ամենից՝ փորձենք հասկանալ ֆիլմի ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՀԻՄՔԸ:

Նախ նշենք, որ այս ժամանակաշրջանում Մեծ Հայքում իշխում էր Խոսրով I Քաջը (206-253), որի հայրը Վաղարշ II-ն էր (186-206), իսկ պապը՝ Տիգրան VII Սոհեմոսը (144-161, 164-186)։ Հայտնի է նաև, որ հույնահռոմեական պատմիչները «Խոսրով» անունը հաճախ փոխանցում էին «Խոզրոյ» ձևով, իսկ երբեմն էլ «կորցնում» էին սկզբի «Խ» տառը, որի արդյունքում առաջանում էր «ՕԶՐՈՅ» տարբերակը։ Այսպիսով՝ հինգ տարեկան փոքրիկ տղան լիովին կարող էր լինել ապագա Խոսրով I Քաջը։ Իր հերթին, քանի որ հայտնի է, որ 206 թվականին նա եղել է մոտ քսանհինգ տարեկան երիտասարդ, տրամաբանական է ենթադրել, որ ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են 180-ական թվականներին։ Դրա օգտին է նաև այն հանգամանքը, որ ֆիլմում Հռոմեական կայսրությունում հարաբերական խաղաղություն է տիրում, իսկ դա չի կարող լինել ո՛չ 170-ական թվականներին (գերմանացիների հետ ծանր պատերազմի և ժանտախտի պատճառով), ո՛չ էլ 190-ականներին (192 թվականին կայսր Կոմմոդոսի սպանությամբ պայմանավորված քաոսի պատճառով)։ Ուստի 180-ականների միջնամասը թվում է հիմնավորված։

1.jpg (54.92 КБ) 4 просмотра

Պետք է հիշել նաև, որ Տիգրան VII Սոհեմոսը և Վաղարշ II-ը եղել են Հռոմեական կայսրության ՀԱՎԱՏԱՐԻՄ ԴԱՇՆԱԿԻՑՆԵՐ, ընդ որում այս տիրակալներից վերջինը կայսրությունից անգամ դրամական միջոցներ էր ստանում՝ կովկասյան անցումները սարմատների և հոների արշավանքներից պաշտպանելու համար։ Այս առիթով Դիոն Կասիոսը, անդրադառնալով 217 թվականի իրադարձություններին, նշում է, որ Խոսրով I Քաջը հույս ուներ «…ստանալ այն փողը, որը ԱՄԵՆ ՏԱՐԻ ՈՒՂԱՐԿՈՒՄ ԷԻՆ ՀՌՈՄԵԱՑԻՆԵՐԸ» (Դիոն Կասիոս, «Հռոմեական պատմություն», գիրք 79, գլուխ 27)։ Արդյունքում, քանի որ մի կողմից ակնհայտ է, որ Հռոմեական կայսրությունը չէր կարող Մեծ Հայքի թագավորության հարկատուն լինել, բայց մյուս կողմից էլ Վաղարշ II-ի ժամանակ Հռոմից դրամական միջոցների ստացման փաստն այնուհանդերձ առկա է, Մարկվարտը ենթադրել է, որ այդ գումարները նախատեսված էին հենց կովկասյան անցումների անվտանգությունն ապահովելու համար՝ մի խնդիր, որը այդ ժամանակ հատկապես սուր տեսք էր ընդունել, ընդ որում այդ անցումների պաշտպանության գործում առաջնային նշանակություն ուներ հենց Մեծ Հայքի թագավորությունը։

Խնդիրն այն է, սակայն, որ ֆիլմում ՉԵՆ ՀԻՇԱՏԱԿՎՈՒՄ ո՛չ Տիգրան VII Սոհեմոսը, ո՛չ էլ Վաղարշ II-ը։ Եթե ենթադրենք, որ գործողությունները տեղի են ունենում 186 թվականին, կարելի է ընդունել, որ Տիգրան VII Սոհեմոսը նոր էր մահացել։ Վաղարշ II-ի բացակայությունը, սակայն, ավելի դժվար է բացատրել, քանի որ Ամիրան փորձում է զավթել գահը՝ վերացնելով անչափահաս Խոսրովին, այսինքն՝ տպավորություն է ստեղծվում, թե Վաղարշ II-ն ընդհանրապես չկա։ Արդյունքում մնում է ենթադրել, որ Վաղարշ II-ը, հորից ժառանգելով գահը, մեկնել է Հռոմ՝ Կոմմոդոսի աջակցությունն ապահովելու և դրամական վճարումների հարցը լուծելու նպատակով։ Եվ ահա արքայի երկարատև բացակայության պայմաններում էլ հենց նրա դուստրը մտադիր է եղել ԶԱՎԹԵԼ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ վերացնել փոքրիկ արքայազն Խոսրովին և, ապահովելով պարթևների աջակցությունը, կանգնել Մեծ Հայքի թագավորության գլուխ։ «Կտեսիֆոնի» հիշատակումն, ի դեպ, կարող է հենց այդ պարթևական աջակցության խուլ արձագանքը լինել։

Եվ ի վերջո նշենք, որ ֆիլմի վերջի վճռորոշ ճակատամարտում, երբ Ամիրայի վարձկան զորքերը կարծես թե հաղթանակ են տանում, Մարկոսին օգնությանն է հասնում ՀՌՈՄԵԱԿԱՆ ՄԵԿ ԼԵԳԵՈՆ և նրան հաջողվում է երկրում վերականգնել օրենքն ու կարգուկանոնը։ Զարգացնելով վերոնշյալ հնարավոր պատմական վերակազմությունը՝ կարելի է ենթադրել, որ այդ պահին հենց Վաղարշ II-ն էր վերադառնում իր երկիր՝ հետը բերելով հռոմեական աջակցություն, ի դեմս Սատաղում տեղակայված XV Apollinaris լեգեոնի։ Այս կապակցությամբ նշենք նաև, որ այդ լեգեոնի դերում կարող էին հանդես գալ նաև Մելիտեում տեղակայված XII Fulminata-ն կամ Սամոսատից գործող XVI Flavia-ն։

Ահա այսպիսի պատմություն Հայաստանի և Հռոմի մասին Հոլիվուդի փեփլումների փառավոր դարաշրջանից՝ 1958 թվականից։ Խոսք չկա - գեղեցիկ և հաճելի, թեև մի քիչ պարզունակ մի պատմություն է, հատկապես՝ հայ հանդիսատեսի համար։

[Lion]

В союзной Римской империи стране, которая представлена как АРМЕНИЯ и где правит жестокая принцесса Амира, вспыхивает восстание гладиаторов. На сторону мятежников переходит римский консул Марк, который, полагая, что Римская империя приходит в упадок, до этого отправился в путешествие в Армению. Картина получается любопытная...

Итак, уже в самом начале фильма заявляется, что действие происходит во II веке. В Армении же Амира пытается отравить малолетнего наследного принца по имени «ОЗРОЙ». Кроме того, несколько раз упоминается столица Армении, хотя её упорно называют "Ктесифон". Исходя из всего этого, попробуем разобраться в ИСТОРИЧЕСКОЙ ОСНОВЕ фильма.

Прежде всего отметим, что в царстве Великий Айк в эту эпоху правил царь Хосров I Смелый (206-253), отцом которого был Вахарш II (186-206), а дедом - Тигран VII Сохем (144-161, 164-186). Также известно, что греко-римские историки имя "Хосров" часто передавали в форме "Хозрой", а иногда "теряли" начальную букву "Х", в результате чего возникал вариант "Озрой". Таким образом, маленький мальчик примерно пяти лет ВПОЛНЕ МОГ БЫТЬ будущим Хосровом I Смелым. Поскольку известно, что в 206 году он был молодым человеком около двадцати пяти лет, логично предположить, что события фильма разворачиваются в 180-х годах. В пользу этого говорит и то обстоятельство, что в Римской империи в фильме царит относительное спокойствие: это не могут быть ни 170-е годы (из-за тяжёлой войны с германцами и чумы), ни 190-е (из-за хаоса, вызванного убийством императора Коммода в 192 году). Следовательно, середина 180-х годов выглядит обоснованной.

1.jpg (52.85 КБ) 2 просмотра

Далее следует вспомнить, что Тигран VII Сохем и Вахарш II были ВЕРНЫМИ СОЮЗНИКАМИ Римской империи, причём последний даже получал от неё денежные средства для обеспечения защиты кавказских проходов от набегов сарматов и гуннов. По этому поводу Дион Кассий, говоря о событиях 217 года, отмечает, что Хосров I Смелый надеялся "…получить те деньги, которые римляне ЕЖЕГОДНО ОТПРАВЛЯЛИ" (Дион Кассий, "Римская история", книга 79, глава 27). Поскольку Римская империя, разумеется, не могла быть данником царства Великий Айк, но сам факт получения средств от Рима при Вахарше II налицо, Маркварт предположил, что эти деньги предназначались именно для ОБЕСПЕЧЕНИЯ БЕЗОПАСНОСТИ КАВКАЗСКИХ ПРОХОДОВ - проблемы, стоявшей тогда особенно остро. В деле их защиты первостепенное значение имело именно царство Великий Айк.

Однако проблема заключается в том, что в фильме не упоминаются ни Тигран VII Сохем, ни Вахарш II. Если предположить, что действие происходит в 186 году, можно допустить, что Тигран VII Сохем только что умер. Отсутствие же Вахарша II объяснить гораздо сложнее, поскольку Амира пытается узурпировать трон, устранив малолетнего Хосрова, - то есть создаётся впечатление, что Вахарша II тоже нет. В итоге ОСТАЁТСЯ ПРЕДПОЛОЖИТЬ, что Вахарш II, унаследовав престол от отца, отбыл в Рим, стремясь заручиться поддержкой Коммода и решить вопрос о денежных выплатах. В условиях длительного отсутствия царя его дочь намеревалась захватить власть: устранить маленького принца Хосрова и, обеспечив поддержку парфян, возглавить царство Великий Айк. Упоминание "Ктесифона" может быть глухим отголоском именно этой парфянской поддержки Амиры.

Кстати, далее по ходу фильма, в решающем сражении, когда наёмные войска Амиры, казалось бы, одерживают победу, на помощь Марку приходит РИМСКИЙ ЛЕГИОН, и ему удаётся восстановить закон и порядок в стране. Развивая предложенную выше возможную историческую реконструкцию, можно предположить, что это именно Вахарш II возвращается в страну вместе с римской поддержкой - в виде легиона XV Apollinaris, расквартированного в Сатале. Впрочем, в качестве этих легионов могли выступать также XII Fulminata, стоявший в Мелитене, или XVI Flavia из Самосаты.

Такая вот история про Армению и Рима из славной эпохи пеплумов Голливуда за 1958 год. Красиво и приятно, особенно армянскому зрителю...