milhistory.net

Мурад, Вы имеете ввиду bzntm скрывает...

Я такого не говорил и не мог сказать, потому что война не терпит шаблонов - помните: "удивить значить победить". Я говорил что шаблон - "метнули пилум и айда тут же колоть врага гладиусами" - это миф недобросовестных поверхностных исследователей, который был подхвачен и растиражирован такой же неглубокой но уже по определению публикой; я и сам когда-то пытался затесаться в этих рядах, но ни никак не получалось понять, как же это происходило в реальности, если это противоестественно - грубое упрощение, искажение даже...

Если Вы как и Lion, не можете жить без штампов и схем, то надо будет помозговать на досуге чтобы специально для Вас запихнуть в штамп римскую тактику.

А проблемы никакой нет - Вы ее надумали, потому что не правильно прочитали меня, возможно это моя вина если где-то я недоформулировал. Но я не говорил что римляне выигрывали битвы только метальным оружием - Вы что, Мурад Это же очередное клише-шаблон для военной истории против которых я везде - нетолько в военной истории. Хотя хватало и битв без рукопашек.

Дума, как и было сказано, легионеры имели в своем арсенале и прием "метание пилум", и прием "рубка гладиусами". Смотря по ситуации, в разных стадиях боя, они поступали по разному...

Ну приемы то приемами, вот только как эти приемы применялись - вот в чем вопрос

Смотря по ситуации - если противник еще не утюжен, в то же время не маневренный, слабо защищен и возможно деморализован, а время не поджимает, то конечно же удар пилумами предпочтителен. Если же противник разрознен, разгромлен или, наоборот, напирает, но явно слаб, если время поджимает - то тогда коллективный удар и в рукопашку...

Возражений не имею. Просто, человек - это не робот, которого можно взмахом жезла полководца бросить в атаку на пики. Хотя подобных прецедентов тоже хватало, взять хотя бы ту же эпоху Итальянских войн, когда рукопашные баталии пикинерских баталий были нормой. Однако, пика сама по себе, хоть и оружие рукопашного боя потому что его держат руками, имхо, в какой-то части и оружие боя дистанционного - потому что предназначение пики как раз и держать противника на расстоянии от себя в метрах 4-ех так.

У римлян же пик не было, кроме гастатов - буквально "копейщики" и держать противника на расстоянии от себя легионеры могли только градом пилумов.... и т.д. и т.п.

Ну не робот, конечно, поэтому и были на ходу такие явления, как боевые песня, корпоративный дух, честь, в итоге которого рождались вот такие вот экземпляры и вот такое вот поведение (Гай Юлий Цезарь "ГРАЖДАНСКАЯ ВОЙНА", КНИГА III) - сведения про Фарсал-48:

91. В войске Цезаря был доброволец-ветеран — Г. Крастин, который в прошлом году был у него первым центурионом 10-го легиона, человек исключительной храбрости. Когда был дан сигнал, он воскликнул: Следуйте за мной, мои бывшие товарищи по манипулу, и послужите вашему императору, как всегда служили. Остается только одно это сражение; после него он вернет себе свое положение, а мы — свою свободу. Вместе с тем, смотря на Цезаря, он сказал: Я постараюсь сегодня, император, заслужить твою благодарность — живой или мертвый. С этими словами он первый бросился вперед с правого фланга, и за ним последовало около ста двадцати отборных добровольцев... 99. Между прочим, был убит в очень храбром бою вышеупомянутый Крастин57, получивший тяжелый удар мечом в лицо.

Или такой вот экземпляр с характером (Плутарх "СРАВНИТЕЛЬНЫЕ ЖИЗНЕОПИСАНИЯ" АНТОНИЙ) - сведения про Акциум-31:

Приняв решение дать морской бой, Антоний распорядился все египет-ские суда, кроме шестидесяти, сжечь, а лучшие и самые большие из своих — от триер до кораблей с десятью рядами весел — снабдил гребцами и разместил на палубах двадцать тысяч тяжелой пехоты и две тысячи лучников. Говорят, что один начальник когорты, весь иссеченный в бесчисленных сражениях под командою Антония, увидевши его, заплакал и промолвил: «Ах, император, ты больше не веришь этим шрамам и этому мечу и все упования свои возлагаешь на коварные бревна и доски! Пусть на море бьются египтяне и финикийцы, а нам дай землю, на которой мы привыкли стоять твердо, обеими ногами, и либо умирать, либо побеждать врага!» На это Антоний ничего не ответил и, только взглядом и движением руки призвав старого воина мужаться, прошел мимо

Это все примеры некой корпоративной воинской культуры, которое и рождала своих героев...

Битва при Тигранакерте

Հայ-Հռոմեական պատերազմ: Տիգրանակերտ: Մաս 1

Արման Բայրամյանի հետ շարունակում ենք դիտարկել մեր պատմական ճակատամարտերը: Այս ճակատամարտի մասին շատ է խոսվել, բայց վերջինս այնուհանդերձ լիարժեք վերլուծված համարվել չի կարող: Ուշադրություն դարձրեք ճակատամարտի վերջին փուլում Հայոց ծանրազեն զրահավոր հեծելազորի գործողությունների վրա...

Վիդեո

«/26/ Եվ ահա, երբ գործերն արդեն այսպես հաջող էին ընթանում, Լուկուլլոսը թողեց ճամբարը, շարժվեց Տիգրանակերտի վրա և, դիրքավորվելով քաղաքի պարիսպների մոտ, սկսեց այն պաշարել: Տիգրանակերտում ապրում էին մեծ թվով հույներ, որոնք բռնագաղթեցվել էին Կիլիկիայից, ինչպես նաև բարբարոսներ՝ ադիաբենացիներ, գորդիեններ և կապադովկիացիներ, որոնց նույն բախտն էր վիճարկվել։ Տիգրանը ավերել էր նրանց քաղաքները, իսկ մարդկանց էլ բռնի քշել և ստիպել էր բնակվել այստեղ: Տիգրանակերտում կային առատ գանձեր և աստվածներին նվիրված թանկարժեք ընծայաբերումներ, քանզի ամեն մի հասարակ մարդ և իշխանավոր, արքայի հանդեպ ունեցած հարգանքի ելնելով, մեկը մյուսի հետ մրցում էին քաղաքի ընդարձակման և բարեկարգման համար: Այդ պատճառով էլ Լուկուլլոսն ուժեղացրեց պաշարումը, այն հույսով, որ Տիգրանը չի համբերի, այլ տուրք կտա զայրույթին և, ի հեճուկս իր իսկ մտադրության, կգա վճռական ճակատամարտ տալու։ Պետք է ասել, որ Լուկուլլոսի այդ հաշվարկը ճիշտ դուրս եկավ: Ճիշտ է, բազմիցս, և սուրհանդակների միջոցով, և նամակներով, Միհրդատը (Պոնտոսի թագավորության արքա Միհրդատ VI Եվպատորը – Մ.Հ.) խորհուրդ էր տալիս խուսափել ճակատամարտից ու հեծելազորի օգնությամբ խափանել թշնամու մատակարարումը, սակայն նա որևէ հաջողության չհասավ։ Նույնպիսի համառությամբ արքային փորձում էր համոզել զգույշ լինել և խուսափել, ինչպես ինքն էր ասում, անպարտելի հռոմեական զենքի հետ հանդիպելուց նաև Միհրդատի կողմից ուղարկված Տաքսիլեսը, որը նույնպես մասնակցում էր արշավանքին: Սկզբում Տիգրանը հանգիստ լսում էր նման խորհուրդները, բայց երբ իրենց համայն զորքով նրա մոտ միավորվեցին հայերն և գորդիենները, իրենց զորքերի գլուխն անցած հայտնվեցին մար ու ադիաբենացի արքայիկները, երբ Բաբելոնյան ծովից ժամանեցին արաբական մեծաթիվ զորքերը, իսկ Կասպից ծովից էլ՝ աղվանից և նրանց սահմանակից իբերների ամբոխները, և երբ արդեն նրանց միացան նաև, նույնպես ոչ փոքրաթիվ չափով, Արաքսի ափերի ազատ ցեղերը, որոնց Տիգրանը համոզել էր գալ սիրալիրությամբ ու ընծաներով, այնժամ արդեն և արքայական խնջույքներում, և թագավորական խորհրդում լսվում էին միայն բարբարոսներին հատուկ ինքնավստահ գովասանքներ ու սպառնալիքներ: Տաքսիլեսին մահապատիժ էր սպառնում այն բանի համար, որ նա հանդես էր գալիս ճակատամարտ տալու դեմ։ Տիգրանը սկսեց անգամ Միհրդատին կասկածել, թե, նախանձից դրդված չէ՞ արդյոք նա փորձում իրեն հետ պահել մեծ սխրանքից: Հենց այդ պատճառով էլ Տիգրանը չսպասեց Միհրդատին, որպեսզի չկիսի փառքը նրա հետ, այլ ողջ զորքով դուրս եկավ, ընդ որում, պատմում են, թե նա գանգատվում էր ընկերներին և ափսոսում, որ ինքը պետք է չափվի միայն Լուկուլլոսի, այլ ոչ թե Հռոմի բոլոր զորավարների հետ միանգամից: Նրա անձնավստահությունը, սակայն, ամենևին էլ չէր կարելի անբանական և անմիտ համարել, չէ՞ որ նա իր զորքերում տեսնում էր այսքան ցեղեր ու արքաներ, ծանրազեն հետևակի այսքան մարտաշարքեր և հեծյալների այսքան բազմություն: Հիրավի, նա ուներ 20.000 աղեղնավոր և պարսատիկավոր, 55.000 հեծյալ, որոնցից 17.000-ը զրահապատ էին, այս թիվն է նշված սենատին հղած Լուկուլլոսի զեկույցներում, ինչպես նաև 150.000 ծանրազեն հետևակ՝ թվական տարբեր կազմ ունեցող զորամիավորներում: Ճանապարհաշինարարների, կամուրջ կապողների, գետերը մաքրողների, անտառահատների և այլ աշխատանքներով զբաղվողների թիվը 35.000 էր, սրանք դասավորված էին մարտիկների հետևում ու զորքին հաղորդում էին առավել պատկառազդու տեսք՝ միաժամանակ մեծացնելով նրա հզորությունը: /27/ Երբ Տիգրանը Տավրոսն անցնելով իր զորքով հայտնվեց և տեսավ Տիգրանակերտի առաջ բանակած հռոմեական զորքը, պաշարված բարբարոսները նրա հայտնվելը դիմավորեցին ծափահարություններով ու խլացուցիչ ճիչերով և պարիսպների վրայից սկսեցին հռոմեացիներին մատնացույց անել հայկական զորքը: Լուկուլլոսի հրավիրած ռազմական խորհրդում ոմանք առաջարկում էին, պաշարումը վերացնելով, գնալ Տիգրանի դեմ, իսկ մյուսներն ասում էին, թե չի կարելի հետևում թողնել այսքան թշնամիների, ինչպես և չի կարելի դադարեցնել պաշարումը: Լուկուլլոսը հայտարարեց, թե երկու կողմերն էլ, առանձին վերցրած, իրավացի չեն, բայց, միասին վերցրած, լավ խորհուրդ են տալիս, և նա զորքը բաժանեց երկու մասի: Եվ ահա նա Մուրենային 6.000 հետևակով թողեց պաշարումը շարունակելու, իսկ ինքը իր հետ վերցրեց 24 կահորտ, որը կազմում էր ոչ ավելի քան 10.000 ծանրազեն հետևակ, ինչպես նաև՝ ողջ հեծելազորը և շուրջ 1.000 պարսատիկավոր ու աղեղնավոր, և նրանց հետ շարժվեց թշնամու դեմ: Երբ նա ճամբարեց գետի մոտ՝ ընդարձակ դաշտում, նրա զորքը Տիգրանին թվաց խիստ աննշան: Արքային քծնողներին սա առիթ տվեց սրամտելու: Ոմանք հմտորեն ծանակում էին, մյուսները զվարճանալու ձեռք բերվելիք ավարի շուրջ համար վիճակ էին գցում, և չկար մի զորապետ կամ արքայիկ, որը չդիմեր Տիգրանին, ողջ գործը միայն իրեն հանձնարարելու խնդրանքով, երբ ինքը պետք է նստեր և մնար հանդիսատես: Տիգրանն ինքը ևս ուզում էր նուրբ սրամտող թվալ և ահա նա ասաց բոլորին հայտնի իր հետևյալ խոսքը. «Որպես դեսպանություն սրանք շատ են, իսկ որպես զորք՝ քիչ»: Այդ օրն այդպես էլ անցավ կատակներով և զվարճանքով: Հաջորդ օր վաղ լուսաբացին Լուկուլլոսն յուրայիններին լիազեն դուրս բերեց: Թշնամու զորքը կանգնած էր գետից արևելք։ Ի դեպ, գետն այնտեղ թեքվում է արևմուտք և այդ ուղղությամբ է գտնվում գետն անցման առավել հարմար վայրը: Եվ, երբ Լուկուլլոսը շտապեց իր զորքին այնտեղ տանել, Տիգրանը կարծեց, թե նա նահանջում է: Արքան իր մոտ կանչեց Տաքսիլեսին և ծիծաղելով ասաց. «Տեսնո՞ւմ ես, ինչպես է փախչում քո «անպարտելի» հռոմեական հետևակը»: Ի պատասխան Տաքսիլեսն ասաց. «Ես կուզենայի, տեր արքա, որ հանուն քո բարեբախտության կատարվեր անկարելին: Չէ՞ որ այս մարդիկ ճանապարհին չեն հագնում իրենց լավագույն զգեստը, չեն մաքրում իրենց վահանները և չեն մերկացնում սաղավարտները, ինչպես հիմա, երբ նրանք իրենց զենքերը հանել են կաշվե պատյաններից: Այս փայլը ցույց է տալիս, որ նրանք մտադիր են կռվելու և արդեն հիմա գնում են թշնամու դեմ»»

«Նա դեռևս չէր վերջացրել իր խոսքը, երբ Լուկուլլոսը հետ շրջեց իր զորքը, հայտնվեց առաջին արծիվը, և կահորտներն սկսեցին գետն անցման համար շարվել ըստ ցենտուրիաների: Տիգրանը դժվարությամբ ուշքի եկավ, ասես գինարբուքից հետը, և երկու-երեք անգամ բացականչեց. «Այդ մե՞զ վրա են գալիս»: Խառնաշփոթի մեջ նրա հրոսակները սկսեցին դասավորվել մարտակարգով: Ինքը՝ արքան, վերցրեց կենտրոնը, ձախ թևը վստահեց Ադիաբենեի թագավորին, իսկ աջ թևը, որի առաջին շարքերում գտնվում էր նաև զրահապատ հեծելազորի մեծագույն մասը, հանձնարարեց մարերի թագավորին: Երբ Լուկուլլոսը դեռ նոր էր պատրաստվում գետն անցնել, զորագլուխներից ոմանք նրան համոզում էին զգուշանալ, քանզի այդ օրն այն «սև» կոչված դժբախտ օրերից էր: Իրոք, անցյալում այդ օրը կոտորվել էին կիմվրների դեմ ճակատամարտում Ցիպիոնի գլխավորած հռոմեական զորքերը, բայց Լուկուլլոսը նրանց պատասխանեց հետևյալ հիշարժան խոսքով. «Իսկ ես հռոմեացիների համար այդ օրն էլ կդարձնեմ երջանիկ»: Դա հոկտեմբերյան տոների նախօրեին էր: /28/ Այս ասելուց հետո, նա պատվիրեց զինվորներին աչալուրջ լինել, իսկ ինքը գետն անցավ և առաջինը շարժվեց թշնամու դեմ: Նա հագել էր երկա թեթեփուկապատ պսպղուն զրահ և ծոպավոր թիկնոց: Արագորեն անցնելով նետընկեց տարածությանը՝ նա իսկույն մերկացրեց թուրը, քանի որ հեռվից նետերով հարվածող հակառակորդի դեմ կռվելիս պետք էր անհապաղ ձեռնամարտի բռնվել: Այնտեղ նա նկատեց, որ զրահապատ հեծելազորը, որի վրա թշնամին մեծ հույսեր էր դրել, դասավորված է հարթ և լայն գագաթ ունեցող մի բլրի ստորոտում, իսկ բլրի գագաթը տանող չորս ասպարեզ երկարությամբ ճանապարհը ոչ թեք էր, ոչ էլ՝ դժվարամատչելի: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը՝ նա հրամայեց իր մոտ եղած թրակիացի և գալաթացի հեծելազորայիններին թշնամու հեծելազորին հարվածել կողքից ու սրերով հետ մղել նրանց նիզակները, քանզի այդ զրահապատ հեծյալների ողջ ուժը հենց այդ նիզակներն էին, որից բացի նրանք իրենց պաշտպանելու և կամ թշնամուն հարվածելու համար ոչինչ չունեին, ասես նրանք փակված էին իրենց ծանր, չծալվող զրահների մեջ: Ինքը՝ Լուկուլլոսը, երկու կահորտի գլուխն անցած, նետվեց դեպի բլուրը: Զինվորները մեծ ոգևորությամբ հետևեցին նրան, քանի որ տեսան, որ իրենց զորավարը զենքը ձեռքին և հետիոտն, առաջինն ինքն է գնում թշնամու վրա՝ իրենց հետ բաժանելով դժվարություններն և վտանգները: Բլուրը բարձրանալով՝ Լուկուլլոսը կանգնեց բլրի համար տեսանելի տեղում և գոռաց. «Մերն է հաղթանակը, մերն է, մարտիկներ»: Այս խոսքերով նա զինվորներին առաջնորդեց զրահապատ հեծելագնդի դեմ և հրամայեց այլևս տեգերը չգործադրել, այլ ընդհուպ մոտենալ թշնամուն ու սրերով հարվածել թշնամու ազդրերին և անպաշտպան մասերին: Ասենք, թերևս, սակայն, որ այս ամենի կարիքը չկար, քանի որ զրահապատ հեծյալները չդիմացան հռոմեացիների հարձակմանը, այլ, աղաղակելով, ամոթալի փախուստի դիմեցին և զրահներով ծանրացած իրենց ձիերով մխրճվեցին իրենց իսկ հետևակի շարքերի մեջ՝ նախքան սրանք կռվի կբռնվեին: Այսպիսով, առանց արյուն հեղելու, հսկայական այդ բանակը պարտության մատնվեց: Տիգրանի զինվորները փախան, ավելի ճիշտ, փորձեցին փախչել, բայց, իրենց շարքերի խտության և խորության պատճառով, իրենք իսկ փակում էին իրենց ճանապարհը, որի պատճառով էլ մեծ կոտորած սկսվեց: Տիգրանը փոքրաթիվ ուղեկիցների հետ ճակատամարտի հենց սկզբում դիմեց փախուստի: Տեսնելով, որ իր որդին ևս դժբախտության մեջ է, նա վերցրեց խույրն իր գլխից և, արտասվելով, այն հանձնեց նրան ու հրամայեց, որ ինքն իրեն բոլոր հնարավոր միջոցներով փրկի, բայց պատանին չհամարձակվեց խույրը դնել գլխին, այլ այն տվեց պահելու իր ամենահավատարիմ ծառային: Հետ այնպես ստացվեց, սակայն, որ այս ծառան դիպվածով գերի ընկավ և, այսպիսով, Տիգրանի խույրը ևս ավելացավ մյուս ավարին: Ասում են, թե թշնամու հետևակից կոտորվեց 100.000 հոգուց ավելի մարդ, իսկ հեծելազորից էլ շատ քչերն էին փրկվել: Հռոմեացիներից վիրավորվել էր 100 մարդ և սպանվել 5-ը: Փիլիսոփա Անտիոքոսը, «Աստվածների մասին» գրքում, խոսելով այս ճակատամարտի մասին, պնդում է, թե արևը դեռևս սրա նմանը չի տեսել, իսկ մեկ այլ փիլիսոփա՝ Ստրաբոնը, իր «Պատմական հիշատակարաններ» գրքում պատմում է, թե իրենք՝ հռոմեացիները, ամոթ էին զգում և ծիծաղում էին իրենց վրա այն պատճառով, որ զենք են բարձրացրել այսպիսի խառնամբոխի դեմ: Լիվիոսի պատմելով՝ հռոմեացիները երբեք չեն կռվելով իրենց այսքան գերազանցող թշնամու դեմ։ Իրոք, հաղթողները հազիվ թե կազմեին պարտվողների քսաներորդ մասը: Ինչ վերաբերում է ռազմական գործում առավել ճարտար և հմուտ հռոմեացի զորականներին, ապա նրանք Լուկուլլոսին գովում էին առավելապես այն բանի համար, որ նա հաղթել էր երկու ամենափառաբանված և ամենահզոր արքաների երկու հակադիր միջոցներով՝ սրընթացությամբ ու անշտապությամբ։ Իրոք, Եթե Միհրդատին, որն այն ժամանակ գտնվում էր իր հզորության գագաթնակետին, նա ի վերջո հյուծեց, պատերազմը ձգձգելով, ապա Տիգրանին ջախջախեց կայծակնային հարվածով: Բոլոր ժամանակներում շատ չեն եղել նրա նման զորավարները, որոնք սպասողականությամբ ճանապարհ հարթեն իրենց գործողությունների համար, իսկ հետո էլ համարձակ ճնշումով ապահովեն իրենց անվտանգությունը: /29/ Ահա այս իսկ պատճառով Միհրդատը չէր շտապում, ենթադրելով, թե Լուկուլլոսը պատերազմը կվարի իրեն հատուկ զգուշությամբ՝ ճակատամարտերից խուսափելով: Նա անշտապ գնում էր միանալու Տիգրանին, երբ հանկարծ նրան պատահեցին մի քանի հայեր, որոնք՝ շփոթված և ահաբեկված, նահանջում էին նույն ճանապարհով: Նա կռահեց, որ վատ բան է կատարվել: Այնուհետև նրան պատահեցին արդեն ավելի մեծ թվով անզեն և վիրավոր փախչողներ, որոնցից նա լսեց պարտության մասին, որից հետո սկսեց փնտրել Տիգրանին: Երբ նրան գտավ բոլորից լքված և խեղճացած՝ Միհրդատը չուզեց նրան հիշեցնել եղած վիրավորանքները, ընդհակառակը, նա իջավ ձիուց ու նրա հետ սկսեց ողբալ ընդհանուր աղետի համար, այնուհետև նրան իր շքախմբից ծառաներ տրամադրեց և քաջալերեց ապագայի հույսերով: Սրանից հետո նրանք սկսեցին նորից զորք հավաքելով։ Այդ ժամանակ Տիգրանակերտում հելլեններն ապստամբել էին բարբարոսների դեմ քաղաքը Լուկուլլոսին հանձնելու նպատակով, ուստիև սա հարձակվեց և գրավեց այն: Վերցնելով Տիգրանակերտում գտնված գանձերը՝ նա քաղաքը թողեց զինվորների թալանին, որոնք, բացի, այլ բարիքներից, այնտեղ գտան նաև 8.000 տաղանդ դրամ: Այս ամենից բացի նա ռազմավարից նրանց յուրաքանչյուրին տվեց 800 դրաքմե: Տեղեկանալով, որ քաղաքում գտնվում էին մեծ թվով դերասաններ, որոնց Տիգրանը ամեն կողմից հրավիրել էր իր կառուցած թատրոնի հանդիսավոր բացմանը, Լուկուլլոսը օգտագործեց նրանց ի պատիվ իր հաղթանակի կազմակերպված խաղերում ու հանդիսություններում: Լուկուլլոսը հելլեններին ուղարկեց իրենց հայրենիքը՝ տալով նրանց ճանապարհածախս: Նա նույնպես վարվեց նաև Տիգրանակերտում բռնի բնակեցված բարբարոսների հետ: Այսպիսով, մի քաղաքի ավերումը բազմաթիվ քաղաքների վերածնվելու հնարավորություն տվեց՝ վերադարձնելով նրանց նախկին բնակիչներին: Այդ քաղաքներն այժմ մեծարում էին Լուկուլլոսին իբրև իրենց բարեգործի և վերահաստատողի: Լուկուլլոսի մյուս գործերը ևս հաջող էին ընթանում և նա արժանի էր դրան, քանզի նա առավելապես ձգտում էր այնպիսի գովեստների, որոնք արդյունք են հենց արդարադատության ու մարդասիրության, այլ ոչ թե՝ ռազմական սխրանքների: Վերջիններիս համար նա մեծ չափով պարտական էր զորքին, բայց առավել մեծ չափով՝ բախտին, իսկ առաջինների մեջ դրսևորվում էին նրա հոգու հեզությունը և գերազանց դաստիարակությունը: Այս հատկություններով էլ Լուկուլլոսը առանց զենքի նվաճում էր այլերկրյա ժողովուրդներին: Այսպես, նրան էին ներկայացել արաբների թագավորներ՝ հանձնելով իրենց տիրույթները, նրան էր հարել նաև ծոփաց ցեղը» (Պլուտարքոս «Համեմատական կենսագրություններ», «Լուկուլլոս», գլուխ 26-29):

«Հոկտեմբերյան տոների ժամանակներն էր, այն օրը, երբ Սցիպիոնի հռոմեական զորքը պարտվել էր կիմվրներից: Ինչ որ մեկը հիշեցրեց, որ այդ օրը ռոմեացիները վատ և վտանգավոր են համարում, սակայն Լուկուլլոսն ասաց. «Դե ինչ, եկեք արիաբար մարտնչենք, որպեսզի վատի ու սևից Հռոմի համար այս օրը լուսավոր և ուրախ դարձնենք»: Հարկ է նշել, որ ռազմիկները ամենից շատ վախենում էին զրահավոր հեծյալներից: «Մի վախեցեք»,- ասաց նրանց Լուկուլլոսը,- «նրանցից հաղթանակը խլելն ավելի հեշտ է, քան՝ զրահները»: Եվ ահա, մոտենալով բլրին և շարժ տեսնելով թշնամիների շարքերում, նա գոչեց. «Զինակիցներ, հաղթանակը մերն է», ինչից հետո նրանք, առանց որևէ դիմադրության հանդիպելու, այնտեղից քշեցին թշնամիներին, այնպես որ հռոմեացիներից զոհվեց միայն 5 հոգի, իսկ թշնամիները կորցրին ավելի քան 10.000 հոգի» (Պլուտարքոս «Զրույցներ արքաներից ու զորավարներից», «Լուկուլլոս», գլուխ 87):

«/84/ Միաժամանակ Տիգրանը Մանկայոսին հանձնարարեց պաշտպանել Տիգրանակերտը: Այն քաղաքը, որը, ինչպես նախապես ասել եմ, թագավորն իր պատվին կառուցել էր այդ վայրում և լավագույններին կանչում էր այնտեղ, սպառնալով, որ այն ինչ չեն բերի իրենց հետ, կբռնագրավվի: Նա քաղաքը շրջափակեց 50 կանգուն բարձրության պարիսպով, որի հաստության մեջ կային ձիերի բազմաթիվ ախոռներ: Քաղաքի արվարձանում նա ընդարձակ զբոսայգիներով, որսատեղերով և լճերով պալատ կառուցեց: Մերձակայքում նա նաև հզոր մի բերդ բարձրացրեց: Այս ամենը Մանկայոսին հանձնելով՝ ինքը շրջում էր երկիրը՝ զորք հավաքելու նպատակով...: Իր հերթին Սեքստիլիոսը, Մանկայոսին Տիգրանակերտում փակելուց հետո, կողոպտեց արքունի պալատը, որը պարսպապատ չէր, քաղաքի և բերդի շուրջ խանդակ փորեց, պաշարողական մեքենաներ պատրաստեց ու պարսպի տակ թունելներ փորեց...: /85/ Մինչ Սեքստիլիոսը զբաղված էր այս գործերով, Տիգրանը, հավաքելով մոտ 250.000 հետևակ և 50.000 հեծյալ, նախ նրանցից մոտ 6000-ին ուղարկեց Տիգրանակերտ և սրանք, հռոմեացիների միջով մտնելով բերդ, այնտեղից խլեցին ու դուրս բերեցին թագավորի հարճերին, իսկ զորքի մնացած մասով էլ հենց ինքը՝ Տիգրանը, շարժվեց Լուկուլլոսի վրա: Այնժամ Միհրդատը (Պոնտոսի թագավորության արքա Միհրդատ VI Եվպատորը – Մ.Հ.) առաջին անգամ գալով նրան տեսության, խորհուրդ տվեց կռվի չբռնվել հռոմեացիների հետ, այլ միայն հեծելազորով արշավել նրանց շուրջը և, ավերելով երկիրը, եթե հնարավոր է, նրանց սովի մատնել, ինչպես ինքն էր Կիզիկոսի մոտ Լուկուլլոսի կողմից առանց կռվի ուժասպառ եղել ու կորցրել իր զորքը, սակայն Տիգրանը, ծաղրելով Միհրդատի այդ ռազմավարությունը, առաջ շարժվեց՝ պատրաստ կռվելու: Տեսնելով, որ հռոմեացիները սակավաթիվ են, նա այսպես հեգնեց. «Եթե սրանք դեսպաններ են, շատ են, իսկ եթե թշնամի՝ հույժ սակավ»: Լուկուլլոսը, Տիգրանի թիկունքում հարմար մի բլուր նկատելով, իր հեծյալներին հրամայեց թշնամուն անհանգստացնել ճակատից, նրան քաշել իրենց կողմը և կամովին հետ նահանջել, որպեսզի հետապնդող բարբարոսների շարքերը քայքայվեն, իսկ ինքը, հետևակի հետ անցնելով թշնամու թիկունքը, աննկատ բարձրացավ բլուրը: Եվ ահա, երբ նա տեսավ, որ թշնամին հալածելիս իբր թե հաղթած լինելով, շատ էր ցրվել, իսկ նրա ողջ գումակը գտնվում էր ներքևում, գոչեց. «Զինվորներ, մենք հաղթում ենք» և առաջինը ինքը վազելով հարձակվեց գումակի վրա: Գումակն իսկույն աղմկալից փախչելով, ընկավ հետևակի վրա, իսկ հետևակը՝ հեծելազորի: Շուտով պարտությունը եղավ լիակատար, որովհետև արդեն նաև հռոմեացի հեծյալները հետ դարձան և կոտորեցին նրանց, որոնք հետապնդելիս ցրվել էին հեռուները, իսկ գումակը, խուճապի մատնված, ընկնում էր մյուսների վրա: Եվ ահա այդ ամբոխի մեջ իրար էին կոտորում՝ առանց ճշգրիտ իմանալու, թե որ տեղի՞ց էր սկսվել նրանց համար այդ արհավիրքը: Մեծ եղավ կոտորածը, քանի որ ոչ ոք կողոպուտով չէր զբաղվում, Լուկուլլոս սպառնալով արգելել էր այս, ուստի և, ապարանջաններն ու մանյակներն իսկ թողնելով, նրանք շարունակում էին սպանել մոտ 120 ասպարեզի վրա՝ մինչև գիշերը վրա հասնելը: Եվ ահա միայն դրանից հետո նրանք վերադարձան ու սկսեցին կողոպտել, քանի որ Լուկուլլոսը այդ արդեն թույլ էր տվել /86/ Մանկայոսը, որը Տիգրանակերտից տեսել էր տեղի ունեցած պարտությունը, կասկածելով հելլենների վրա, որոնք վարձով ծառայում էին իր մոտ, բոլորին զինաթափ արեց: Սրանք, սակայն, վախենալով որ իրենց կկալանավորվեն, բրերով զինված բոլորը միասին գնացին և բանակ դրին բացօթյակում, իսկ երբ Մանկայոսը նրանց դեմ զինված բարբարոսներ ուղարկեց, նրանք, վերնազգեստները վահանների փոխարեն կապկպելով ձախ ձեռքերին, խիզախաբար հարձակվեցին դրանց վրա: Եվ ահա, ում որ նրանք սպանում էին, իսկույն նրա զենքը բաժանում էին իրար մեջ, իսկ երբ նրանք իրենց, որքան կարող էին, բավարարեցին, գրավեցին երկու աշտարակների միջև եղող պարսպի տարածությանը, դրսից կանչեցին հռոմեացիներին և ներս թողին վեր եկողներին: Այսպես առնվեց Տիգրանակերտը և նրա մեծ հարստությունները մատնվեցին կողոպուտի» (Ապպիանոս «Հռոմի պատմությունը, Միհրդատյան պատերազմներ», գլուխ 84-86):