milhistory.net

Битва у Чманктук — сражение 1243 года в ущелье горы Чманктук (Кёсе-даг) в Армении, между войсками монгольского полководца Байджу-нойона и Иконийского султана Гийас ад-Дина Кей-Хосрова II.

Поражение у Чманктук стало переломным моментом в истории Иконийского султаната, после которого процессы упадка в государстве заметно ускорились. Центральная власть теряла свой авторитет. Другим следствием монгольского наступления стало расстройство сельского хозяйства; поля были заброшены, и в стране наступил голод. Толпы беженцев устремились к западным границам султаната...

Давайте поговорим об этой интересной битве...

Ниже предлагается конспект-перевод отрывок из книги "Военная Летопись армянского народа", посвященная битве у Чманктук (книга на армянском, перевод любительский).

4395. 3 - 4 июля 1243 года – Битва у Чманктук (= Кесе-Даг, = Чимин) (ок. 20 км восточнее Ерзнки)

Причиною этих побед были те же
грузинские и армянские князья, которые,
образуя передовые отряды, с сильным натиском
бросались на неприятеля; а за ними уже татары
пускали в дело свои луки и стрелы.

Григор Акнерци

Обедненная армия Монгольской империи (ок. 90.000) под началом Бачу, царства Картли (ок. 15.000) под началом Саргиса Джакели, а также княжества Закарянов (ок. 25.000) под началом Ахбуха Гагеци, выступая из Карина, 2 июля подошла к кавалерийскому авангарду (50.000) объединенной армии Иконейского и Эюбидского султанатов, а так же Трапезундской империи (160.000, в том числе 2.000 дженовцев и крестоносцев, а также грузин и курдов) под началом Кей-Хосрова, которая заняла укрепленные позиции у Ерзнка.

3 июля, когда на поле боя у Ерзнка действовал лишь авангард под началом Кей-Хосрова, армия Бачу принял боевой строй, при том объединенная армия царства Картли и княжества Закарянов заняла левый фланг, центр строя был оставлен другим, в основном исламским союзникам Бачу, а в авангарде и на правом фланге позиции заняли силы Монгольской империи.

I этап – Утром 3 июля авангард Кей-Хосрова, оставив укрепленные позиции, перешла в атаку в направлении первой линии армии Бачу, но армия Монгольской империи притворным отступлением завлекла противника за собой и нарушила ее боевой строй.

II этап - В половине дня в бой вступила объединенная армия царства Картли и княжества Закарянов и окружила противника, при том христиане нанесли лобовой удар и перешли к ближнему бою, а монголы взяли боевой строй противника под удар стрел. В итоге уже к вечеру противник был наголову разгромлен, а ее остатки были отброшены на исходные позиции. Той же ночью Кей-Хосров с своей свитой ушел в Токат, но в то же время основная армия султана, составленная в основном уже из пехоты, наконец прибыл на поле боя и заняла позиции у Ерзнка

III этап – Утром 4 июля армия Бачу принял боевой строй и стал выжидать удара, но скоро выяснилось, что, оставленная своим руководством армия противника не собирается переходить к активным действиям, а уже к второй половине дня она, разделяясь на части, стала покидать поле боя.

IV этап – К вечеру 4 июля армия Бачу перешла в наступление и уже поздней ночью захватила лагерь противника.

Армяне потеряли ок. 3.000, союзники ок. 7.000 воинов, противник ок. 45.000 воинов.

Мы проехали по равнине, на которой татары победили турецкого султана 241. Писать, как его победили, было бы слишком длинно; но один служитель моего проводника, бывший с татарами, говорил, что их было всего-навсего не больше 10 тысяч; а один кург, раб султана, говорил, что с султаном было 200 тысяч, все на лошадях.

Но не кажется ли Вам, что в таких условиях 30.000 для монгол слыщком мало, особенно если учесть, что в эту цыфру входят и грузинские и армянские силы.

Да, монголы в итоге своих походов разрушили ряд городов Армении и прежде всего Ани, но после покорение страны, в эпоху Ильханства, армяне состовяли важную часть государственного элемента страны. Именно в этом составе и армяне участвовали в воийнах Монгольской империи, а затем и Ильханства. Как уже было сказано, кроме всего прочего, они этим еще и: "насоляли" своим старым врагам и прежде всего Иконейскому султанату. В лоялной отношении армян остальой Армении к монголам, кроме того, что другого выхода в принципе тоже не было, серезно повлияло и то, что монголы были союзниками Киликейского царства.

КИРАКОС ГАНДЗАКЕЦИ
КРАТКАЯ ИСТОРИЯ

ГЛАВА 34
О разорении Феодосиополя

Итак, с наступлением 691 (1242) года армянского летосчисления пришла грамота хакана к войскам и военачальникам, находящимся на Востоке, о назначении военачальником и предводителем вместо онемевшего Чармагуна одного из полководцев, по имени Бачу-хурчи: ему выпала доля быть предводителем.... ( Однако по приказу хана разбитого параличом Чармагуна повсюду возили с войском, этим и можно объяснить противоречие в сведениях Абу-л-Фараджa и Киракоса –L )
Когда Бачу-хурчи получил власть, он тотчас же собрал войско из всех подчиненных ему народов и пошел на Армению, подвластную ромейскому султану. Дойдя до Карийского гавара, он обложил Феодосиополь, называемый нынче городом Карином (ныне Эрзрум – L), и, начав осаду, отправил в город послов с предложением покориться ему. Но они не захотели подчиниться, а с презрением отослали посланцев и, поднявшись на городскую стену, стали ругать их.
А татары, видя, что мир не принят, разделили всю городскую стену между начальниками, дабы те разрушили ее целиком. Те с особым рвением взялись за дело, поставили множество пиликванов, разрушили стену и, войдя в город, беспощадно предали, всех мечу, потом, разграбив имущество и скарб горожан, сожгли город. Город в ту пору был весьма многолюден, он был полон христиан и мусульман; кроме того, там собралось население всего гавара.
Было там неисчислимое множество книг Священного писания, как больших, так и малых. Иноплеменники, захватив их, продавали, часто за бесценок, христианам, служившим в войске. А те с радостью покупали, распространяли по всему гавару, даря церквам и монастырям. Было выкуплено также много людей из плена — мужчин, женщин и детей, епископов, священников и дьяконов; выкупили их в соответствии со своими возможностями князья-христиане Аваг и Шахиншах, сын Вахрама Ахбуга и сын Допа, богобоязненный Григор Хаченеци, а также и воины их. Да воздаст им Христос за это. Всех их, выкупив из плена, отпустили на свободу, предоставив им самим решать, куда идти.
Татары разрушили не только город Карин, но также и многие гавары, подвластные ромейскому султану. И султан ничего не мог поделать, а от страха скрывался где-то; говорили даже, будто он умер. Войска же татарские, совершив это, воротились с большой добычей и ликованием в страну Агванк на зимнее стойбище свое — в плодородную и плодоносную равнину, называемую Муганью. И там перезимовали.

ГЛАВА 35
О войне между султаном и татарами

Пока татарские войска, разместившись, пребывали в безопасности на равнинах по всей Армении и Агванку, прибыл от султана Гиатадина (Гийас ад-Дин Кай-Хусрау II (1237-1246) - L) посол с высокомерным и угрожающим, как принято у мусульман, посланием: «Разрушив один город, вы решили, что уже победили меня и сломили мощь мою. Городов же у меня несметное множество, а войскам моим несть числа. Так оставайся на месте и жди, я сам приеду и посмотрю на тебя в сражении». И много подобных хвастливых слов было там. Кроме того, посланец сказал: «Султан собирается перезимовать вместе с женами и войском следующую за этим летом зиму здесь, в Муганской долине».
А они, услыхав это, не возмутились и не сказали никаких кичливых слов против султана, и только глава их, Бачу-ноин, сказал следующее: «Наговорили вы многое, но ведь победа будет за тем, кому бог даст».
Между тем один за другим прибывали гонцы и торопили их на бой. Но они вовсе не спешили, а спокойно собрали войска свои и из стран, подвластных им, пришли со всем своим имуществом в Армению, на луга, изобилующие травой, чтобы откормить лошадей своих, а потом медленно двинулись туда, где был раскинут стан султана. Ибо и тот тронулся со своего места и пришел в Армению, находившуюся под его владычеством, подошел к местечку, называемому Чман-Катук; он собрал и привез с собой туда бесчисленное множество войск, жен и наложниц, золото и серебро и все, что нужно было для обслуживания его величества. Кроме этого удовольствия своего ради он привез с собой откормленную дичь и множество пресмыкающихся и даже мышей и кошек, ибо хотел показать войску, что ничего не боится.
А полководец Бачу очень разумно и мудро разделил свое войско на множество отрядов и подчинил их храбрым начальникам, а пришлые войска, собранные из разных стран , он распределил между ними, дабы не было никакого предательства. И, отобрав из них самых мужественных и храбрых, составил передовой отряд и выслал их вперед. Отряд выступил, встретился с войсками султана, разбил и обратил их в бегство. Бежал и султан и еле спасся, оставив там весь свой скарб и имущество. Татары, преследуя их, жестоко перебили войско, предав его мечу. Затем начали грабить павших.
А когда подошли основные войска, они увидели, что султан бежал, а войско его разбито. Тогда татары стали совершать набеги по разным направлениям, грабить и разорять многие гавары; собирать золото и серебро, драгоценную одежду, верблюдов, лошадей, мулов и бесчисленное множество скота.

После этой победы татары осадили Ерзнку. Жители Ерзнки оказали им упорное сопротивление и нанесли им много ущерба. Татары хитростью овладели городом и не пощадили никого: мужчин и женщин одинаково перерезали. Только не большое количество детей и девиц увели с собой в рабство. Овладев добровольно сдавшимся городом Теврике, они пошли на Себастию, жители которой еще прежде оказывали им свою преданность, и на этот раз сами вышли к ним на встречу с богатыми подарками. По этому татары никого из них не тронули, воспользовались только частью их имущества. После того монголы направились на Kecapию и, так как жители не сдавались добровольно, то они, взяв город перерезали их, а имущество их ограбили. после этого монголы взяли Иконию. После этого они покончили свой поход и воротились в свои зимния стоянки в Албании и в Армении.

Через год народ Стрелков снова стал собирать войска, к которым присоединились также князья армянские и грузинские. С несметными силами они пошли на румскую страну под предводительством Бачу-нуина, имевшего удачу в боях и постоянно поражавшего своих противников. Причиною этих побед были теже грузинские и армянские князья, которые, образуя передовые отряды с сильным натиском бросались на неприятеля; а за ними уже татары пускали в дело свои луки и стрелы. Как только они вошли в землю румскую, выступил против них султан Xиaтaдин с 160.000 человек. С давних пор находился при султане сын великого Шалве. Когда войско устроилось в боевой порядок, сын Шалве очутился в левом крыле против татар, а победоносные армянские и грузинские князья в правом крыле против султанских войск. В разгаре битвы храбрый и доблестный сын Шалве оттеснил татар и многих из них истребил. Со своей стороны грузинский князь Агбуга, сын великого Вархама, внук Блу-Закаре, владетель Гага, с другими армянскими и грузинскими дружинами, бился долго с султанскими войсками, и, сломив правое крыло их, снял головы у многих эмиров и вельмож, чем причинил жестокую печаль султану.

При наступлении вечера бой стих, и оба войска расположились лагерем друг против друга, среди долин между Карином и Езенгой. На рассвете следующего дня войска татарские с армянскими и грузинскими дружинами снова собрались, чтоб напасть на силы султана. Пустив лошадей во весь опор они ринулись на султанский лагерь, но не нашли в нем ничего кроме палаток, наполненных большим количеством продовольствия. Султанская ставка была чрезвычайно богато убрана снутри и снаружи. У дверей палатки привязаны были дикие звери: тигр, лев, леопард. Что касается султана, то он, опасаясь эмиров, желавших подчиниться татарам, бежал ночью со всем своим войском. Заметив отсутствие султана, татары оставили для охраны палаток небольшой отряд, и, подозревая военную хитрость, со всеми силами бросились вслед за султаном; но никого не могли настигнуть, так как те успели уже скрыться в укреплениях своей страны. Как только татары убедились в бегстве султана, то воротились в его лагерь и забрали всю провизию и утварь их, также прекрасные и разноцветные шатры, которые оставили турки, устрашенные татарами.

Под Кесе-Дагом с монголамы были как минимум армия Закарянов (ок. 30.000), армия Картли (ок. 30.000). Так-что 30.000 монголов сам по себе уже не принимается. Но 140.000 я встречал и это мне очень нужно. Но где встречал... черт!

Выясняется, что, согласно дааным Абуль-Фида, в этой мясарубке на стороне иконейцев участвовали так же и силы Эюбидского султаната, под началом Насих-эд-Дин ал-Фарса. Интересно получается - иконейцы и Эюбиды грызли друг-друга, потом, при Джелал-эд-Дине обьеденились против него, сразу же после смерти последнего опять начали войну друг с другом, но при угрозе монгол опять обьеденились...

Вот примерный список численности воинов государств разных мастей, которые образовались сразу после падения султаната: когда "осколки" соединяем, опят получаем подтверждение 200.000-и, как численность общей армии Иконейского султаната.

1243 թ-ի այս օրը տեղի ունեցավ մի վճռական ճակատամարտ, որը հսկայական ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԵՑԱՎ Առաջավոր Ասիայում ուժերի հարաբերակցության վրա: Այս իրադարձությունների ժամանակ մենք՝ հայերս, ստեղծված ուժերի հարաբերակցության իրական հաշվարկի հիման վրա շատ ՃԻՇՏ ՄԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ կատարեցինք և այս առումով գովք մեր ազգի առաջնորդներին:

…Նախորդ տարիների նախապատրաստական հարվածներից հետո անցնելով վճռական հարձակման՝ 1242 թվականի հունիսին Մոնղոլական տերության հարավ արևմտյան ուժերի ընդհանուր հրամանատար, կաթվածահար եղած Չորմաղանին փոխարինած Բաչուի գլխավորած Մոնղոլական տերության և դաշնակիցների միացյալ բանակը պաշարեց և հուլիսին ի վերջո դավաճանության միջոցով գրավեց Կարինը, որն ավերեց: Առաջնակարգ այս ամրության կորուստը ոչ միայն ռազմական, այլ նաև հոգեբանական հարված էր Իկոնայի սուլթանությանը և հատկապես այդ պահին այստեղ իշխող սուլթան Քեյ-Խոսրովին (1237-1246), որը իրեն պատած վախին փորձեց հակադարձել ԾԱՅՐԱՀԵՂ ԻՆՔՆԱՎՍՏԱՀՈՒԹՅԱՆ ՑՈՒՑԱԴՐՈՒՄԸ: Արդյունքում, հատուկ դեսպանախումբ ուղարկելով Բաչուի մոտ, սուլթանը, թերևս արդեն կտրված իրականությունից, սկսեց սպառնալ նրան ու վերջնագրային տոնով պահանջներ ներկայացնել: Բաչուն, սակայն, որն ակնհայտորեն պատկանում էր դեռևս Չինգիզ-խանի (1206-1227) կողմից աճեցված լավագույն զորավարների թվին, պաշտոնական Իկոնայի դեսպանախմբին իրեն բնորոշ սառնասրտությամբ հանգիստ մի պատասխան տվեց և այն հետ ուղարկեց՝ իր այս հանգստությամբ կարծես ԱՎԵԼԻ ԱՀԱԲԵԿԵԼՈՎ Քեյ-Խոսրովին, քան եթե նույնիսկ ուղղակի սպառնար: Դրանից հետո կողմերը պատրաստվեցին վճռական ընդհարման, որը պետք է տեղի ունենար արդեն հաջորդ տարի:

Այս առումով հարկ է նշել, սակայն, որ, չնայած սեփական ինքնավստահ և պարծենկոտ տոնայնությանը, Իկոնայում լավ էին հասկանում և ուժերի ԻՐԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ, և սեփական բանակի մարտական հնարավորությունները Մոնղոլական տերության բանակի հետ ՀԱՄԵՄԱՏԱԾ: Արդյունքում, ձգտելով առաջացնել նույն այն վիճակը, որն առկա էր 1230 թվականին, Քեյ-Խոսրովը հարուստ նվերներով և կանխիկ զգալի գումարներով ՄԻ ՔԱՆԻ ԴԵՍՊԱՆԱԽՄԲԵՐ ՈՒՂԱՐԿԵՑ ինչպես Էյուբյանների հիմնական կենտրոններ ի դեմս Դամասկոսի, Հալեպի և Տիգրանակերտի, այնպես էլ նույնիսկ քրիստոնյաների մոտ՝ Սիս, Տրապիզոն ու Անտիոք: Այս առումով հատկանշական է, որ, ի տարբերություն հակառակորդի նկատմամբ դրսևորած պարծենկոտ տոնայնության, հնարավոր դաշնակիցների մոտ ուղարկված դեսպանախմբերին հանձնարարված էր տեղերում հստակորեն հասկացնել տալ, որ առաջացած բարդությունը ՄԻԱՅՆ ԻԿՈՆԱՅԻ ՍՈՒԼԹԱՆՈՒԹՅԱՆ ԽՆԴԻՐԸ ՉԷ և, եթե Քեյ-Խոսրովը անհաջողության մատնվի, ապա խնդիրը կչոքի նաև նույն այդ հարևանների դռներին:

Էյուբյանները երբեք էլ լավ հարաբերություններ չէին ունեցել Իկոնայի սուլթանների հետ և 1230 թվականի դաշնակցությունն ավելի շուտ բացառություն էր, քան օրինաչափություն, ընդ որում նույն այս ժամանակ նրանք իրենք նաև զգալի խնդիրներ ունեին ինչպես սեփական սուլթանության, այնպես էլ նույնիսկ տոհմի ներսում, սակայն այնուհանդերձ, որոշակի տատանումներից հետո, հայտարարվեց կարծես թե միասնական որոշումը՝ ՕԳՆԵԼ Իկոնայի սուլթանությանը: Այս հայտարարությամբ, ամեն ինչից զատ, Էյուբյանների առաջնորդները նաև արդեն լիովին օրինական հիմքերով իրենց վերցրին ինչպես ուղարկված թանկարժեք նվերները, այնպես էլ կանխիկ հսկայական գումարները: Վերջին հաշվով ինչքա՞ն էին նրանք անկեղծ, սակայն, այդպես էլ ՀԱՐՑ ՄՆԱՑ, քանի որ շուտով պարզվեց, որ ընդունված որոշումը կյանքի կոչելը ոչ միայն դժվար է, այլև բացակայում է նաև իրական ցանկությունը գործել այդ ուղղությամբ: Իրոք, Հարավային Հայաստանի և Ասորիքի Էյուբյանների առաջնորդների մոտ առկա ուժերը մի կողմից ինքնին քիչ էին և հազիվ հերիքում էին միայն ՄԻՄՅԱՆՑ ԶՍՊԵԼՈՒ և մեկը մյուսին, իսկ բոլորն էլ միասին արդեն նաև Եգիպտոսին ՏԵՂԻ ՉՏԱԼՈՒ համար, իսկ մյուս կողմից էլ կար վտանգ, որ բանակային ուժերը մեկի ուղարկելու, իսկ մյուսի չուղարկելու պարագայում ուժերն ուղարկած կողմը տեղում կխեղդվի յուրայինների իսկ կողմից, մինչև նրա բանակը հետ կգա: Արդյունքում, նայելով միմյանց և փնթփնթալով, Սեբաստիան բանակի հավաքման վայր հռչակած Քեյ-Խոսրովին ուժեր ներկայացան ՄԻԱՅՆ ՀԱԼԵՊԻՑ, սակայն դրանք ևս ինքնին չափազանց քիչ էին և չէին համապատասխանում այն հույսերին ու ծախսած միջոցներին, որ Էյուբյանների վրա դրել էր պաշտոնական Իկոնան: Հալեպից ժամանած օժանդակ ուժերի առաջնորդը լավ ռազմիկի համբավ ունեցող Նասր-էդ-Դին ալ-Ֆարսին էր, որը, սակայն, իր մեծամիտ, անզիջում և գոռոզ վարքագծով միայն խորացրեց իր ու յուրայինների դեմ առանց այդ էլ առկա տրամադրությունները, թեև ինչպես Քեյ-Խոսրովը, այնպես էլ նրա շրջապատը, դեռևս որոշակի հույսեր ունենալով Էյուբյանների վրա, այնուհանդերձ զսպեցին իրենց և նոր ժամանածներին պատեցին ամեն տեսակի սիրալիրություններով:

Օժանդակ ուժերի հարցով ԿԱՐԵՎՈՐ ԷՐ ՆԱԵՎ ԿԻԼԻԿԻԱՅԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄԸ, որը, դեռևս 1220 թվականի հաշտության պայմանագրի պայմանները հաշվի առնելով, պարտավոր էր 1.000 հոգանոց մի ջոկատ տալ սուլթանության բանակին և որը, սակայն, դրանից հետո երբեմն կատարում, իսկ երբեմն էլ չէր կատարում իր այդ պարտավորությունը: Այժմ, սակայն, ժամանակները փոխվել էին և հայերի կողմից առկա որևէ պարտավորության մասին խոսք գնալ սկզբունքորեն իսկ չէր կարող և Քեյ-Խոսրովը կարող էր ՄԻԱՅՆ ԽՈՍԵԼ ՀԱՄՈԶԵԼՈՒ ԼԵԶՎՈՎ: Արդյունքում արդեն 1242 թվականի վերջին Կեսարիա ժամանած Կոնստանդին Վասակի Հեթումյանը խոստացավ օժանդակություն ցույց տալ սուլթանությանը առնվազն 3.000 հեծյալի չափով, սակայն հետագայում, պատճառ բռնելով ինչ-ինչ կազմակերպչական խնդիրներ, պաշտոնական Սիսը այս ուղղությամբ այդպես էլ որևէ քայլ չձեռնարկեց: Իրոք, դատելով ըստ ամենայնի, հայերը որևէ կերպ ՉԷԻՆ ՑԱՆԿԱՆՈՒՄ ԸՆԴՀԱՐՎԵԼ Մոնղոլական հզոր տերության հետ, քանզի Քեյ-Խոսրովի բոլոր դաշնակիցներից թերևս միայն նրանք էին, որ, շնորհիվ Հայաստանի այլ մասերում գտնվող իրենց հայրենակիցների և, հատկապես, Խաչենի թագավորության արքա Հասան-Ջալալի (1214-1261) ԹԱՓԱԾ ԵՌԱՆԴՈՒՆ ՋԱՆՔԵՐԻ, ամենից լավն էին տիրապետում ուժերի իրական հարաբերակցության մասին տեղեկատվությանը:

Միաժամանակ, հետևելով հայերի օրինակին և, ինչպես նույն այս ժամանակ ողջ կաթոլիկ աշխարհում էին համարում, ցանկանալով օժանդակել մահմեդականների դեմ պայքարող մոնղոլներին, օժանդակ ուժեր չուղարկեցին նաև ԽԱՉԱԿԻՐՆԵՐՆ ի դեմս Անտիոքի դքսության, թեև առանձին վարձկաններ ինչպես Լատինական կայսրությունից ժամանած խաչակիրներից, այնպես էլ այլ քրիստոնյաներից և, մասնավորապես Ջենովայի հանրապետությունից, Քեյ-Խոսրովն այնուհանդերձ ստացավ: Քրիստոնյաներից պետական մակարդակով Քեյ-Խոսրովին աջակցեց թերևս ՄԻԱՅՆ Տրապիզոնի կայսրությունը, այն էլ միայն սահմանափակ ուժերով: Ինչ վերաբերում է խոհեմ Հովհաննես III-ին (1222-1254), ապա Բյուզանդական կայսրությունը, չսրելով հանդերձ հարաբերությունները հզոր հարևանի հետ, ևս փաստորեն զերծ մնալ խառնվել առաջիկա պատերազմին՝ աջակցելով Քեյ-Խոսրովին թերևս միայն վարձկաններ հավաքագրելու գործում:

1243 թվականի սկզբի վիճակով Սեբաստիայի մոտ կենտրոնացված Իկոնայի սուլթանության բանակում կային արդեն 50.000 միայն հեծյալներ, թեև արդյունքում սպասվում էր, որ, հաշվի առնելով տրված խոստումները, շուտով Քեյ-Խոսրովին պետք է միանային նաև 20.000 հեծյալներ և նրա բանակի հեծելազորը ընդհանուր առմամբ պետք է կազմեր 70.000 հոգի: Այս ուժերը, սակայն, ինչպես արդեն պարզ էր, մեծ հաշվով այդպես էլ չհավաքվեցին և, ուժերի ԱՂԵՏԱԼԻ ՀԱՐԱԲԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ գոնե մի որևէ կերպ իր օգտին փոխելու մտայնությամբ, Քեյ-Խոսրովը հրամայեց, առանց նայելու որակը, պետք եղած պահին կամայական հրամանով կուտակել զենք կրելու ունակ սուլթանության բոլոր ռազմիկներին՝ հեծյալ թե հետևակ: Արդյունքում, ինչպես արժանահիշատակ 1071 թվականին եղավ, առաջիկա տարում Քեյ-Խոսրովը կարողացավ մարտադաշտ հանել ընդհանուր առմամբ մոտ 160.000 ռազմիկից կազմված մի բանակ, որի զգալի մասը, սակայն, մարտական անչափ ցածր որակ ուներ:

Հարկ է նշել, որ ապագա պատերազմի հարցով պատրաստություններից զերծ չէր մնում նաև Բաչուն, որը, նույնիսկ առանց որևէ հարակից ուժի էլ, նույն այդ պահին իր ձեռքի տակ ամենից առաջ ուներ դեռևս Չորմաղանի ժամանակներից տարածաշրջանում առկա Մոնղոլական տերության 40.000 հոգանոց երկաթյա բանակը: Վերջինս, սակայն, Արևմտյան արշավանքի ավարտից հետո համալրվել էր ևս առնվազն մեկ թումենով և արդյունքում կազմում էր 50.000 ռազմիկ: Միաժամանակ, ստեղծված իրավիճակի մասին Ոսկե Հորդայի հիմնադիր խան Բաթուին (1242-1257) ժամանակին տեղեկացրած Բաչուն վերջինիցս հրահանգ էր ստացել առիթի դեպքում հյուսիսից պահանջել ու ստանալ ևս լրացուցիչ ուժեր: Սրանից զատ Բաչուն լիուլի օգտագործեց նաև դաշնակից ուժերը, որոնք հավաքագրեց ամենից առաջ ավանդականորեն Իկոնայի սուլթանությանն ատող, այն իրենց բնական հակառակորդ համարող և վերջինիս դեմ հաջող պատերազմի ձգտող Զաքարյանների իշխանությունից ու Քարթլիի թագավորությունից: Դեռևս 1225 թվականին այստեղ առկա էր 60.000 ռազմիկ, սակայն ժամանակները փոխվել էին, դրանից հետո անցած տարիներին քրիստոնյաները զգալի կորուստներ էին կրել, իսկ Քարթլիի թագավորությունն էլ կորցրել էր կենտրոնական կառավարումը: Արդյունքում կարելի է ենթադրել, որ Զաքարյանների իշխանությունից և Քարթլիի թագավորությունից նույն այս ժամանակ Բաթուի բանակին ապահովեցին մոտավորապես 40.000 ռազմիկ: Իր հերթին, գործի դնելով իշխանական սեփական լծակները նաև Իրանական լեռնաշխարհում, Բաչուն ԶԳԱԼԻ ՀԱՄԱԼՐՈՒՄՆԵՐ ՍՏԱՑԱՎ նաև այստեղից, երբ ուժեր ժամանեցին նույնիսկ Ղրմանից: Այս համալրումների քանակը կարող է գնահատվել մոտ 50.000 ռազմիկի սահմաններում:

1243 թվականի մայիսին Մոնղոլական տերության բանակը (մոտ 20.000) Իկոնայի սուլթանության բանակից (մոտ 1.000) ու քաղաքի Հայ ռազմիկներից (մոտ 200) գրավեց Երզնկան, սակայն, չկարողանալով գրավել միջնաբերդը, ձեռք բերված ավարով հետ քաշվեց: Այսպիսով՝ ՄԵԾ ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ՍԿՍՎԵՑ և Քեյ-Խոսրովը, այդպես էլ չստացած խոստացված օգնությունը Կիլիկիայի թագավորությունից ու, համենայն դեպս իր ակնկալած չափով, Էյուբյանների սուլթանությունից, ստիպված եղավ ի մի բերել այդ պահին առկա ուժերը և մի մեծաքանակ, սակայն թույլ ու վատ կառավարվող բանակով աստիճանաբար առաջանալ հակառակորդի ուղղությամբ:

Հետագա ճակատամարտը արդեն դիտարկվեց: Ինչ վերաբերում է դրան հաջորդած իրադարձություններին, ապա նշենք, որ այսպիսով` կյանքը ցույց տվեց, որ իզուր չէր այդքան զգուշանում Մոնղոլական տերության հետ ընդհարումից Քեյ-Խոսրովի հաշվենկատ հայր Քեյ-Կուվատը (1219-1237) և իր հերթին իրոք իզուր էր այդքան անզգուշորեն նույն այդ ընդհարման մեջ մտել նրա որդին: Իկոնայի սուլթանության ստացած ՀԱՐՎԱԾՆ ԻՐՈՔ ԾԱՆՐ ԷՐ, թեև վերջինիս բանակային զգալի ուժեր այնուհանդերձ դեռևս առկա էին և, եթե Քեյ-Խոսրովի փոխարեն լիներ ավելի ունակ մի գործիչ, առնվազն լուրջ դիմադրություն կազմակերպել դեռևս հնարավոր էր: Հոգեբանորեն կոտրված, հուսահատված և ամեն ինչի վրա վերջնականապես ձեռքը թափ տված Քեյ-Խոսրովը, սակայն, արդեն որևէ կերպ ի վիճակի չէր լինելու այդ գործիչը, ինչի արդյունքում ԵՐԿԻՐԸ ԹՈՂՆՎԵՑ ԲԱԽՏԻ ՔՄԱՀԱՃՈՒՅՔԻՆ, իսկ որևէ կազմակերպված դիմադրություն ցույց տվող այդպես էլ չեղավ:

Արդյունքում 1243 հուլիսի սկզբից մինչև օգոստոսի վերջ Բաչուի միացյալ բանակը ծանր փոթորկի նման անցավ Իկոնայի սուլթանության տարածքով: Վերջ, ինչպես Իկոնայի սուլթանության, այնպես էլ Քեյ-Խոսրովի դիմադրական ոգին, ըստ էության, կոտրված էին, իսկ երբեմնի տերունական հավակնություններն էլ՝ մոռացված: Արդյունքում Իկոնայի սուլթանությունը ԸՆԴՈՒՆԵՑ ՄՈՆՂՈԼԱԿԱՆ ՏԵՐՈՒԹՅԱՆ ԳԵՐԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ մոտավորապես նույն պայմաններով, ինչ դեռևս 1236 թվականին էր առաջարկվել, որից հետո այս ամենից անչափ գոհ մնացած Բաչուն դաշնակից ուժերին ուղարկեց իրենց տեղերը, իսկ ինքն էլ Մոնղոլական տերության բանակով հետ քաշվեց ու կրկին ճամբար զարկեց Մուղանի հարթավայրում: