milhistory.net

Много слов,а результат нуль.Сасунцев описывает Раффи в своей книге Самвэл.Получается,что они были более 1500 лет назад.Тюрки степняки за этот период сумели превратиться в 250 милионый этнос и захватить Переднюю и Центральную Азию,а глупые горцы Сасуна,как были не более 20000 человек,так и остались.Горец физически сильное существо,но умствено заторможеное,имеющее множество комлексов.В каждой деревни свой князек,не желающий иметь над собою царька.Вот так по одиночки их тюрки и курды поломали.А сейчас,Муш,Тарон,Сасун проходят,как курдские земли.
У сасунцев хватило ума сочинить сказку про Давида Сасунского,а в реальности это полный провал перед курдами и тюрками.
Причина этого провала в том,что сасунцы не проявили единства и сплочения,не смогли создать сильные союзы со остальными своими соплемениками,как это делали тюрки и курды.Лозунг горцев,моя хата с краю.В каждой деревне свой царек и своя особая речь.
Как выходить из этого дурдома?Надо всегда иметь институт единого управления.Желательно монархию и приучать горные деревни к одной речи и диалекту.Иначе трагедия Сасуна будет повторяться вечно.

Я в корне не согласен с Вами. В первых, "сасунцы" сами по себе не этнос, это часть армяне. В-вторых, горцы, это общее правило, всегда имеют более острый ум, чем степьняки. И наконец - единого народа тюркского нет и не было.

Так что оставьте в покое наших сасунцев, которые и так сделали все выше человеческих возможностей.

Сасунцы не этнос правильно.Акцент делался мной на демографию.Улавливайте суть беседы,а не второстепеное.

Об остроте горцев можно дискусировать часами.
Возьмем черты кавказских горцев из реальной жизни,а не из книжных сказок.
Кровная месть горцев Кавказа.Если горец убил другого горца,то его сородичи требуют его смерти.Если убийца скрылся,т.е.бежал,то убивают любого попавшего им родственика мужского рода.Даже младенцев.Месть обычно совершают не в открытом единоборстве,а из засады.Часто стреляют в спину.Таких примеров у горцев много.Для них главное убить врага,а как это не важно.Нету ни чести и ни воинской доблести,как у дуэлистов Европы или самураев Японии.
За сотни лет,на Кавказе было стерто тысяча родов подлыми трусливыми убийствами из засады по понятиям горской кровной мести.
Как видим ум у горцев плачевно острый,поэтому так плачевна их жизнь.Всегда кто то ими правит из чужоземцев завоевателей.
Возьмем басков,шотландцев,жителей Кавказа и т.д.
Считаю горцев более тупым существом,нежели те,кто обитает ниже горных земель и долин.

А может приведем примеры жителей равнин, которых правили другие?

Кровная месть это пережиток прошлого, однако в свое время оно имела свою суровую обоснованность. Это как тюремные законы, могут показаться абсурдными, но в реале под ними лежат вполне реальные первопричины.

«Մենք չենք կարող բեկի կամ սուլթանի հարկ վճարել: Ես իմ օրինավոր թագավորին կարող էի հնազանդվել, եթե լիներ...»

Սասնա իշխան

Սասունի բնակիչները քրդեր և հայեր են, որոնք երկուսն էլ մեկ են ու նույն ազատությունն ունեն: Նրանք հաղթանդամ և քաջասիրտ, երևելի, մարմնով կորով, ինչպես նաև պատերազմի մեջ ահեղ անձիք են...: Նրանք ի սկզբանե իսկ միշտ եղել են ինքնագլուխ և ոչ մեկին չեն ծառայել: Չնայած սրանց ուժի սակավ զորությանը՝ ոչ մի փաշա կամ բեկ չի կարողացել նրանց նվաճել: Իրոք, նրանք ունեն ամուր վայրեր և ապաստարաններ և ոչ մեկին չեն թողնում իրենց մոտ գալ:

Սավուր գավառը ինքնագլուխ է և անկախ: Նրա բնակիչների մեծ մասը Հայոց ազգից են, որոնք հզոր մարդիկ և քաջ պատերազմողներ են:

XVI դարի վերաբերյալ Տարոնի իշխանության մասին տեղեկությունները կրկին չափազանց սակավ են, սակայն, դատելով ըստ ամենայնի, հենց այս ժամանակից պետք է արդեն խոսել ՍԱՍՈՒՆԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ մասին՝ Տարոնի իշխանության այդ ժառանգի մասին, որը չափերով ավելի փոքր էր և փակված Սասունի լեռներում։ Այս կապակցությամբ քրդական պատմագրության հայրը և Շամսադինիդների վերջին էմիրը Շարաֆ-խան Բիթլիսին (1588-1601) բավականին մանրամասն տեղեկություններ է հաղորդում Սասունի Խազո քրդական աշիրաթի մասին։ Ավելին, 1596 թ-ի հետ կապված Շարաֆ-խան Բիթլիսին փոխանցում է նաև մի հետաքրքիր դրվագ, որը վերաբերում է Սասունի իշխանությանը։

Քննարկվող ժամանակաշրջանում Խազո աշիրաթի գլխին, որը Մուշը պահում էր իր ազդեցության տակ, կանգնած էր թույլակամ և արդեն բավական տարեց ԱՀՄԵԴ-ԲԵԿ ԻԲՆ ՀԻԶՐ-ԲԵԿԸ (1595-1596), ընդ որում նա իշխանության էր եկել տեղում մեծ հեղինակություն վայելող Շամս-էդ-Դինի աջակցությամբ, որը փաստացի հենց ինքն էլ իր ձեռքում էր կենտրոնացրել իշխանությունը։ Այս պայմաններում Ահմեդ-բեկ իբն Հիզր-բեկի եղբայր Մուհամմեդ-բեկը, չհաշտվելով ստեղծված դրության հետ և ստանալով Շամսադինյանների էմիրության, ինչպես նաև Սասունի իշխանության աջակցությունը, որոշեց գործել։ Արդյունքում՝ 1596 թ-ի ապրիլի 12-ին, Սասունի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում Շամս-էդ-Դինի բանակը մոտեցավ գահի համար պայքար սկսած Մուհամմեդ-բեկի և Սասունի իշխանության միացյալ զորքին, սակայն աննշան բախումներից հետո և Բիթլիսից առաջացած Շամսադինյանների էմիրության բանակի մարտադաշտին մոտենալուն զուգընթաց, խուճապահար նահանջեց։

Պետք է նշել, որ նույն այս ժամանակ գահի նկատմամբ իր հավակնություններ ներկայացրեց նաև Խազոյի կողային ճյուղի ներկայացուցիչ Բահա-էդ-Դին իբն Մուրադը։ 1596 թ-ի մայիսի կեսերին, սակայն, Սասունի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում Շամս-էդ-Դինի և նրան աջակցող Ջազիրայի Բոհթանի էմիրության միացյալ բանակը անսպասելիորեն անցավ գետը և անակնկալ հարձակումով ՋԱԽՋԱԽԵՑ Բահա-էդ-Դին իբն Մուրադի բանակը։ Այսպիսով՝ Շամս-էդ-Դինը առնվազն ժամանակավորապես պահպանեց իշխանությունը, սակայն վերջնական հաջողությունը, այնուամենայնիվ, մնաց Հիզր-բեկ իբն Ալիի ժառանգներին։ Իրոք, 1596 թ-ի մայիսի 25-ին Սասունի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում Մուհամմեդ-բեկի և ՍԱՍՈՒՆԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ միացյալ բանակը անսպասելի գիշերային հարձակումով ջախջախեց Շամս-էդ-Դինի, ինչպես նաև Մոսուլից առաջացած Օսմանյան սուլթանության միացյալ բանակին, որի գլխավորն էր Ալի-փաշան։ Արդյունքում՝ Շամս-էդ-Դինը դիմեց փախուստի, Ահմեդ-բեկ իբն Հիզր-բեկը հեռացվեց իշխանությունից, իսկ Խազո աշիրաթի գլուխ էլ կանգնեց Մուհամմեդ-բեկը (1596–1604)։

Այս իրադարձությունների վերաբերյալ ինձ հայտնի միակ աղբյուրը՝ Շարաֆ-խան Բիթլիսին, 1601 թ-ին օսմանյան կառավարության իսկ կողմից դավադրաբար սպանվեց, որից հետո տարածաշրջանի վերաբերյալ տեղեկությունները կտրուկ ԸՆԴՀԱՏՎՈՒՄ ԵՆ։ Նույնիսկ Մուհամմեդ-բեկի իշխանության ավարտի տարին հայտնի է միայն մոտավորապես։

Միևնույն ժամանակ այս ժամանակաշրջանում օսմանյան արխիվներում հայտնվում մի շատ ուշագրավ ՓԱՍՏԱԹՈՒՂԹ։ Մասնավորապես, ոմն Ավդալ-բեկ, ըստ երևույթին քուրդ և, հնարավոր է, Մուհամմեդ-բեկի ժառանգը, 1604 թ-ի օգոստոսին օսմանյան բանակի գլուխն անցած հարձակվեց Սասունի իշխանության վրա, սակայն պարտություն կրեց։ Արդյունքում Ստամբուլում գտնվող Բարձր Դուռը Սասունի հայերին տվեց մի հրամանագիր, որը կարգավորում էր նրանց հարաբերությունները Օսմանյան սուլթանության հետ: Որպես հետևանք, հայերը ստանում էին լայն տեղական ինքնակառավարում և ազատություն՝ միաժամանակ վճարելով հարկ, որը մի քիչ խորհրդանշական բնույթ ուներ։ Սրանով էլ ավարտվում է Տարոնի իշխանության պատմությունը և հետագայում սկսվում է արդեն Սասունի իշխանության պատմությունը։