Աստծո գոյության առեղծվածը
Narek Saroyan
Աստծո գոյության առեղծվածը
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
Աստծո գոյության հարցը մարդկային քաղակակրթության տարբեր ժամանակահատվածներից մինչև մեր օրեր մնում է այն եզակի թեմաներից, որը միշտ արդիական թեմա է, և այս թեմայի շուրջ միշտ կարելի է զրուցել, հետաքրքիր խորհրդածություններ կատարել: Եվ գլխավոր միտքը այս կարևորագույն թեմայի մեջ հետևյալն է. Իրապես Աստված կա թե ոչ: Աստծո գոյության շուրջ մտորումները վաղեմի են, բայց մինչև հիմա այն արդիական թեմաների շարքում կարևորագույն տեղ է զբաղեցնում:Աստծո գոյության հարցը շատ կարևոր է և հնարավոր չէ անտարբեր լինել և հետաքրքրություն չցուցաբերել այս հարցի շուրջ, քանզի եթե կա Աստված և նա մեր Ստեղծիչն ու Արարիչն է, ապա այս ամենը կարող է ունենալ հսկայական դերակատարում մեր կյանքում, կապված՝ կյանքի իմաստի և մի շարք այլ հարցերի հետ: Եթե իրապես չկա Աստված, և մենք կույր պատահականությունների և մի շարք բարեբախտությունների արդյունքում առաջ եկած արարածներ ենք,ապա պատկերը միանգամայն այլ է: Մեր կյանքի իմաստի և այլ կարևորագույն հարցերի պատասխանները այլ տեսք կունենան այս դեպքում: Իսկ եթե կա Աստված, ով մեր Արարիչն է և մեզ արարել է ունենալով կոնկրետ նպատակ մեր գոյության հետ կապված, ապա այս դեպքում էլ ունենում ենք լրիվ այլ պատկեր: Կարծում եմ դժվար չէ կռահելը, որը Աստծո գոյության հարցը, թե իսկապես նա գոյություն ունի թե ոչ, ունի շատ լուրջ ազդեցություն մարդկանց կյանքում՝ իրենց աշխարհայացքի, հոգեկերտվածքի հետ կապված: Եթե կա Աստված, ով մեզ ստեղծել է և տվել է մեզ բարոյական չափանիշներ, որոնք օբյեկտիվ արժեքներ են ողջ մարդկության համար նախատեսված,կապված՝ բարու և չարի, լավի և վատի, ճշտի և սխալի որոշման հետ, պատկերը այլ է լինում, իսկ եթե չկա Աստված և բարոյական արժեքները լոկ մարդկանց կողմից ստեղծված արժեքներ են, դրանք կլինեն սուբյեկտիվ և ոչ օբյեկտիվ, և դժվար կլինի ասել առավել ևս պնդել, որ այս կամ այն բարոյական արժեքը համընդհանուր է և ողջ մարդկության համար նախատեսված, և բնականաբար այստեղ ևս այլ տարաբնույթ պատկեր առաջ կգա: Եթե կա Աստված, ով մեզ արարել է, և մեր ուղեղը, գիտակցությունը, մտավոր կարողությունները Արարչագործության արդյունք են, այստեղ էլ պատկերը այլ է լինում, իսկ եթե չկա Աստված, և մենք բարեբախտությունների արդյուն ենք լոկ, ապա սա նշանակում է, որ մեր ուղեղը, գիտակցությունը, մտավոր կարողությունները նախագծված չեն և չեն հանդիսանում Արարչագործման արդյունք: Այս հարցերը կարևորագույն, ֆունդամենտալ այն հարցերից են, որոնց պատասխանները իմանալը կարևոր և խիստ անհրաժեշտ է յուրաքանչյուրիս համար:
Ինչո՞ւ եմ ասում, թե սրանք կարևորագուն ֆունդամենտալ հարցեր են և որոնց պատասխանը իմանալը իբրև շատ անհրաժեշտ է մեզ համար: Փորձեմ պարզաբանել այս.
Օր,՝ Եթե մեր ուղեղը, մտավոր կարողությունները, այսինքն՝ տրամաբանելու կարողությունը, հասկանալու, ըմբռնելու, ընկալելու կարողությունները, մի խոսքով մեր բանականությունը Արարչագործման արդյունք չէ, ապա սա նշանակում է, որ մենք ստեղծված չենք շրջապատող աշխարհը ճանաչելու, բացահայտելու, ըբմռնելու հատուկ նպատակով, ինչպես նաև մենք չենք կարող այս դեպքում համարձակ լինել և պնդել, որ մեր բանականությունը այսպես կոչված վստահելի ««գործիք է»» մեզ շրջապատող օբյեկտիվ աշխարհը ճանաչելու հարցում: Մենք չենք կարող այս դեպքում նաև վսահաբար պնդել, թե մեր ուղեղը այնպես է նախագծված և կառուցված, որ կարողանանք գիտությամբ զբաղվել, ուսումնասիրել տիեզերքը, տիզերքում գործող օրենքները և այլն: Ինչպես նաև այս դեպքում, չի բացառվում, որ այն ամենը ինչը մեզ տրամաբանական է թվում, դա իրականում սոսկ իլյուզիա է, խաբկանք և իրականության հետ որևիցե աղերս չունի: Կարծում եմ գաղտնիք չէ, որ գիտությամբ զբաղվող գիտնականը նախևառաջ պետք է վսահություն ունենա իր ունեցած բանականության և մտավոր կարողությունների նկատմամբ,որ իր մտավոր կարողությունները, բանականությունը օգտագործելով կարող է ներթափանցել շրջապատող աշխարհում առկա ««առարկաների և երևույթների»» մեջ և հասկանալ թե ինչ ինչոց է: Իսկ եթե գիտնականը վսահություն չունի իր մտավոր կարողությունների հանդեպ, դա նշանակում է, որ նա չունի հենարան հենվելու և գիտությամբ զբաղվելու և կարծում եմ շատ դժվար կլինի այս պարագայում իր համար: Ինչպես որ համակարգիչը օգտագործող ծրագրավորողի համար շատ կարևոր է, որ իր համակարգիչը այնպես նախագծված և ստեղծված լինի, որպեսզի ունենա համապատասխան կարողությունները, պոտենցյալը այս կամ այն գործողությունը իրականացնելու, այնպես էլ, մենք մեր բանականության օգտագործման հարցում, պետք է ունենանք այն կարևորագույն վսահությունը, որ մեր մտավոր կարողությունները այնպես է ««նախագված»»,որ իր մեջ պարունակում է համապատասխան կարողությունները, պոտենցյալը մեզ շրջապատող աշխարհը ուսումնասիրելու, բացահայտելու և ճանաչման գործում:
Ինչո՞ւ եմ ասում, թե սրանք կարևորագուն ֆունդամենտալ հարցեր են և որոնց պատասխանը իմանալը իբրև շատ անհրաժեշտ է մեզ համար: Փորձեմ պարզաբանել այս.
Օր,՝ Եթե մեր ուղեղը, մտավոր կարողությունները, այսինքն՝ տրամաբանելու կարողությունը, հասկանալու, ըմբռնելու, ընկալելու կարողությունները, մի խոսքով մեր բանականությունը Արարչագործման արդյունք չէ, ապա սա նշանակում է, որ մենք ստեղծված չենք շրջապատող աշխարհը ճանաչելու, բացահայտելու, ըբմռնելու հատուկ նպատակով, ինչպես նաև մենք չենք կարող այս դեպքում համարձակ լինել և պնդել, որ մեր բանականությունը այսպես կոչված վստահելի ««գործիք է»» մեզ շրջապատող օբյեկտիվ աշխարհը ճանաչելու հարցում: Մենք չենք կարող այս դեպքում նաև վսահաբար պնդել, թե մեր ուղեղը այնպես է նախագծված և կառուցված, որ կարողանանք գիտությամբ զբաղվել, ուսումնասիրել տիեզերքը, տիզերքում գործող օրենքները և այլն: Ինչպես նաև այս դեպքում, չի բացառվում, որ այն ամենը ինչը մեզ տրամաբանական է թվում, դա իրականում սոսկ իլյուզիա է, խաբկանք և իրականության հետ որևիցե աղերս չունի: Կարծում եմ գաղտնիք չէ, որ գիտությամբ զբաղվող գիտնականը նախևառաջ պետք է վսահություն ունենա իր ունեցած բանականության և մտավոր կարողությունների նկատմամբ,որ իր մտավոր կարողությունները, բանականությունը օգտագործելով կարող է ներթափանցել շրջապատող աշխարհում առկա ««առարկաների և երևույթների»» մեջ և հասկանալ թե ինչ ինչոց է: Իսկ եթե գիտնականը վսահություն չունի իր մտավոր կարողությունների հանդեպ, դա նշանակում է, որ նա չունի հենարան հենվելու և գիտությամբ զբաղվելու և կարծում եմ շատ դժվար կլինի այս պարագայում իր համար: Ինչպես որ համակարգիչը օգտագործող ծրագրավորողի համար շատ կարևոր է, որ իր համակարգիչը այնպես նախագծված և ստեղծված լինի, որպեսզի ունենա համապատասխան կարողությունները, պոտենցյալը այս կամ այն գործողությունը իրականացնելու, այնպես էլ, մենք մեր բանականության օգտագործման հարցում, պետք է ունենանք այն կարևորագույն վսահությունը, որ մեր մտավոր կարողությունները այնպես է ««նախագված»»,որ իր մեջ պարունակում է համապատասխան կարողությունները, պոտենցյալը մեզ շրջապատող աշխարհը ուսումնասիրելու, բացահայտելու և ճանաչման գործում:
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
Ինչպես տեսնում ենք մի քանի կարճ և համառոտ անրադարձից այս անչափ կարևոր հարցերի հետ կապված, իսկապես շատ կարևոր է դառնում այն որ, մենք պարզպես կույր պատահականության արդյունք ենք թե Արարչագործության: Կարծում եմ դժվար չէ կռահելը ի վերջո այն, որ եթե մեր ուղեղը, բանականությունը,մտավոր կարողությունները, ստեղծված են հատուկ նպատակով, որպեսզի մենք կարողանանք ճանաչել մեզ շրջապատող օբյեկտիվ աշխարհը, ապա այս դեպքում վստահությունը մեր բանականության և մտավոր կաորղությունների շուրջ ավելի բարձր կլինի, ինչպես նաև ավելի շատ հիմքեր կունենաք հենվելու մեր բանականության վրա : Իսկ եթե հակառակ պարագան, այսինքն՝ ոչ հատուկ նպատակով ««նախագված»» լինելը, ապա վստահությունը ավելի ցածր կլինի քան նախորդ պարագայում էր: Բարոյականության և հոգևոր արժեքների հետ կապված ևս, եթե մենք ստեղծված ենք հատուկ նպատակով, որպեսզի կարողանանք բարի տարբերակել չարից, լավ արարքը վատ արարքից, բարոյական վարքագիծը անբարոյական վարքագծից և այլն, ապա մեր խղճմտանքին, ներքին ձայնին, մեր ընկալումներին ավելի շատ վստահելու հիմքեր ունենք այս պարագայում, քան հակառակ պարագայում:
Մեկ օրինակ ևս բերեմ, որպեսզի ավելի ակնառու դարձնեմ այն կարևորագույն իրողությունը, որ մեր բանականության նախագծված լինելու հանգամանքը անչափ կարևոր է:
Մի շարք կույր պատահականությունների և բարեբախտությունների արդյունքում հրաշքով առաջ եկած ինքնաթիռը նստելն է ավելի անվտանգ և վստահելի, թե բանականության կողմից ստեղծված ինքնաթիռը նստելն է ավելի անվտանգ և վսահարժանության արժանի: Համակարգչի մեջ գտնվող X ծրագիրը, որը պատրաստված է հատուկ նպատակով, որպեսզի կատարի Y ֆունկցիան, այդ դեպքում է ավելի խելամիտ կլինի վստահելը ծրագրի ունեցած պոտենցյալին, թե երբ ծրագիրը նպատակաուղղված չի եղել իսկզբանե տվյալ Y ֆունկցիան կատարելու համար, և այս պարագայում:
Օրինակներ կարելի է շատ բերել: Բայց կարծում եմ պատկերը պարզ է, թե որ պարագայում է ավելի շատ վստահարժանություն ներշնչում այս կամ այն բանը: Եվ այս ամենը ուղիղ կապ Աստծո գոյության հետ, ինչպես տեսնում ենք: Իհարկե հաջորդ կարևորագույն հարցերից մեկը հետևյալն է. Եթե կա Աստված և նա մեր Արարիչն է, ապա նա իրեն հայտնել է մարդկանց թե ոչ, կամ այսպես կոչված իր գոյության համար թողել է նշաններ, որին նայելով, մենք կհասկանանք, որ նա գոյություն ունի, ինչպես նաև տրամաբանական է արդյո՞ք նրան փնտրել կրոնների մեջ թե ոչ, և եթե կրոնների մեջ փնտրում ենք նրան, ապա որն է միակ ճշմարիտ կրոնը այդ բազում կրոնների մեջ, որի մեջ նա ներկայացել է մարդկությանը:
Մեկ օրինակ ևս բերեմ, որպեսզի ավելի ակնառու դարձնեմ այն կարևորագույն իրողությունը, որ մեր բանականության նախագծված լինելու հանգամանքը անչափ կարևոր է:
Մի շարք կույր պատահականությունների և բարեբախտությունների արդյունքում հրաշքով առաջ եկած ինքնաթիռը նստելն է ավելի անվտանգ և վստահելի, թե բանականության կողմից ստեղծված ինքնաթիռը նստելն է ավելի անվտանգ և վսահարժանության արժանի: Համակարգչի մեջ գտնվող X ծրագիրը, որը պատրաստված է հատուկ նպատակով, որպեսզի կատարի Y ֆունկցիան, այդ դեպքում է ավելի խելամիտ կլինի վստահելը ծրագրի ունեցած պոտենցյալին, թե երբ ծրագիրը նպատակաուղղված չի եղել իսկզբանե տվյալ Y ֆունկցիան կատարելու համար, և այս պարագայում:
Օրինակներ կարելի է շատ բերել: Բայց կարծում եմ պատկերը պարզ է, թե որ պարագայում է ավելի շատ վստահարժանություն ներշնչում այս կամ այն բանը: Եվ այս ամենը ուղիղ կապ Աստծո գոյության հետ, ինչպես տեսնում ենք: Իհարկե հաջորդ կարևորագույն հարցերից մեկը հետևյալն է. Եթե կա Աստված և նա մեր Արարիչն է, ապա նա իրեն հայտնել է մարդկանց թե ոչ, կամ այսպես կոչված իր գոյության համար թողել է նշաններ, որին նայելով, մենք կհասկանանք, որ նա գոյություն ունի, ինչպես նաև տրամաբանական է արդյո՞ք նրան փնտրել կրոնների մեջ թե ոչ, և եթե կրոնների մեջ փնտրում ենք նրան, ապա որն է միակ ճշմարիտ կրոնը այդ բազում կրոնների մեջ, որի մեջ նա ներկայացել է մարդկությանը:
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
Գիտականորեն չեմ կարող ապացուցել բնականաբար, բայց կարող եմ տրամաբանական ««փաստարկներ»»բերել ի օգուտ Արարչի գոյության
1. Տիեզերքում առկա է նաև ճշգրիտ կարգավորվածություն, որը մեր կյանքի գոյության համար շատ կարևոր է: Ինչու եք բացառում, որ ճշգրիտ կարգավորվածության գաղափարը, կարող է լիարժեք տեղ թողնել Աստծո գոյության համար: Ավելի տրամաբանական է կարծել, որ ճշգրիտ կարգավորվածությունը մեր տիեզերքում առկա, սա կույր պատահականությունների և մի շարք բարեբախտությունների արյդունք է, թե Արարչի ձեռքի գործն է ով նախօորոք կանոնակարգել է ճշգրիտ կարգավորվածությամբ մեր տիեզերքը, որպեսզի այն մեր՝ բանական էակներիս գոյության համար նպաստավոր միջավայր լինի:
2.Մեր Տիեզերքում առկա են բազմաթիվ հրաշալի գործող օրենքներ: Ինչու եք բացառում, որ եթե կա օրենքներ, ապա կա չի կարող լինել նաև օրենսդիր, ով ստեղծել է այդ օրենքները և կառավարում է տիեզերքը: Երբ դուք ձեր շուրջը տեսնում եք հրաշալի օրենքներով գործող տեխնիկաներ, ինչ-որ մեխաիզմներ, ինչու չեք մտածում, և ձեր խելքին մոտ չի լինում մտածել, որ դա ոչ թե բանական էակի ձեռքի գործն է, այլ <<կույր պատահականությունների>>: Իհարկե աթեիստները կասեն, մարդու ստեղծած տեխնիկաները դրանք այլ կառուցվածք ունեն, իսկ տիեզերքի կառուցվածը և գործող օրենքները, դրանք լրիվ այլ կատեգորիայի են պատկանում և տեղին չէ համեմատություններ անելը: Իհարկե ճիշտ են աթեիստները այստեղ, միանշանակ տիեզերքում գործղ օրենքները և մարդու ստեղծած մի շարք տեխնիկաներ, մեխանիզմներ, որոնք ղեկավարվում են մարդու կողմից ստեղծված որոշակի օրենքներով, իրարից տարբերվում են էականորեն: Բայց հարցը այստեղ այլ բանի մեջ է: Կարելի է ասել ցանկած բանի մեջ երբ տեսնում ենք գործող օրենքներ, մեզ մոտ տրամաբանական հարց է առաջ գալիս օրենսդիրի մասին: Եվ այդ ամենի մեջ կարող ենք ընդգրկել նաև մեր տիեզերքը և նրանում առկա օրենքները, որտեղ այս զարմանահրաշ օրենքներին նայելով, կարող ենք հարց բարձրացնել նաև օրենսդիրի մասին, այսինքն այն մեկի, ով ստեղծել է այս օրենքները և կառավարում է մեր տիեզերքը: Եվ սա բնավ անտրամաբանական հարցադրում չի կարող լինել:
Ուզում եմ մեջբերել աշխարհահռչակ գրող Ք.Ս. Լյուիսն (1898-1963) ով հետաքրքիր միտք է արտահայտել գիտության հետ կապված և ժամանակին գիտնականների գիտությամբ զբաղվելու հարցի շուրջ: «Մարդիկ դարձան գիտնական, որովհետև սկսեցին ակնկալել օրենքի գոյությունը բնության ներսում, իսկ սկսեցին ակնկալել օրենքի գոյությունը բնության ներսում, երբ հավատացին Օրենսդրին»։
Մեր Տիեզերքում կա բավականին ճշգրիտ կանոնակարգվածություն կյանքի գոյության համար նպատաստավոր: Գործում են հրաշալի դրված օրենքներ և մեխանիզմներ այսպես ասած, որոնց մեծ մասի փոքր-ինչ փոփոխություն կհանգեցնի այն բանին, որ կյանքը անհնար կդառնա: <<Ճշգրիտ կանոնակարգվածությունը>> նաև ընդունում են աթեիստները, բայց իհարկե ճշգրիտ կանոնակարգվածության բացատրությունը փորձում են գտնել ԲԱԶՄԱՏԻԵԶԵՐՔԻ գաղափարը առաջ քաշելով: ՄԵր տիեզերքում կարելի է գտնել դիզայներական հետքեր, և ապշեցուցիչ բարդ կառուցվածք ունեցող մարմիններ և հրաշալի գործող օրենքներ մեր կյանքի գոյության համար շատ կարևոր:
Եթե կա օրենքներ, ապա տրամաբանական է կարծել, որ կա Օրենսդիր, ով տվել է այդ օրենքները: Եվ այս միտքը կարծում եմ հակատրամաբանական և տափակ միտք չէ:
Եթե կա դիզայներական հետքեր, ապա տրամաբանական է կարծել, որ որ կա Դիզայներ, ով դրել է այդ դիզայնը:
Եթե կա ապշեցուցիչ բարդ կառուցվածք մեր տիեզերքում գործող, ապա տրամաբանական է եզրակացնել, որ կա Արարիչ ով ստեղծել է այդ ապշեցուցիչ բարդ կառուցվածք հանդիսացող <<երևույթները>>:
Եթե կա <<ճշգրիտ կանոնակարգվածություն>>մեր տիեզերքում գործող, ապա այստեղ ևս տրամաբանական է մտածել կանոնակարգողի մասին, ով կանոնակարգել է և ճիշտ դասավորություն տվել:
ԱՅս արտահայտվածս մտքերը բնավ ինձ համար հակատրամաբանական չէ, այնպես ինչպես որ հակատրամաբանական չէ այն միտքը որ ավտոմեքնենան նախագծված լինելով ունի նախագծող կամ ավտոմեքենայի դիզայներական պատկերը տեսնելիս, հստակոր են մտածում ենք այստեղ դիզայների մասին:
1. Տիեզերքում առկա է նաև ճշգրիտ կարգավորվածություն, որը մեր կյանքի գոյության համար շատ կարևոր է: Ինչու եք բացառում, որ ճշգրիտ կարգավորվածության գաղափարը, կարող է լիարժեք տեղ թողնել Աստծո գոյության համար: Ավելի տրամաբանական է կարծել, որ ճշգրիտ կարգավորվածությունը մեր տիեզերքում առկա, սա կույր պատահականությունների և մի շարք բարեբախտությունների արյդունք է, թե Արարչի ձեռքի գործն է ով նախօորոք կանոնակարգել է ճշգրիտ կարգավորվածությամբ մեր տիեզերքը, որպեսզի այն մեր՝ բանական էակներիս գոյության համար նպաստավոր միջավայր լինի:
2.Մեր Տիեզերքում առկա են բազմաթիվ հրաշալի գործող օրենքներ: Ինչու եք բացառում, որ եթե կա օրենքներ, ապա կա չի կարող լինել նաև օրենսդիր, ով ստեղծել է այդ օրենքները և կառավարում է տիեզերքը: Երբ դուք ձեր շուրջը տեսնում եք հրաշալի օրենքներով գործող տեխնիկաներ, ինչ-որ մեխաիզմներ, ինչու չեք մտածում, և ձեր խելքին մոտ չի լինում մտածել, որ դա ոչ թե բանական էակի ձեռքի գործն է, այլ <<կույր պատահականությունների>>: Իհարկե աթեիստները կասեն, մարդու ստեղծած տեխնիկաները դրանք այլ կառուցվածք ունեն, իսկ տիեզերքի կառուցվածը և գործող օրենքները, դրանք լրիվ այլ կատեգորիայի են պատկանում և տեղին չէ համեմատություններ անելը: Իհարկե ճիշտ են աթեիստները այստեղ, միանշանակ տիեզերքում գործղ օրենքները և մարդու ստեղծած մի շարք տեխնիկաներ, մեխանիզմներ, որոնք ղեկավարվում են մարդու կողմից ստեղծված որոշակի օրենքներով, իրարից տարբերվում են էականորեն: Բայց հարցը այստեղ այլ բանի մեջ է: Կարելի է ասել ցանկած բանի մեջ երբ տեսնում ենք գործող օրենքներ, մեզ մոտ տրամաբանական հարց է առաջ գալիս օրենսդիրի մասին: Եվ այդ ամենի մեջ կարող ենք ընդգրկել նաև մեր տիեզերքը և նրանում առկա օրենքները, որտեղ այս զարմանահրաշ օրենքներին նայելով, կարող ենք հարց բարձրացնել նաև օրենսդիրի մասին, այսինքն այն մեկի, ով ստեղծել է այս օրենքները և կառավարում է մեր տիեզերքը: Եվ սա բնավ անտրամաբանական հարցադրում չի կարող լինել:
Ուզում եմ մեջբերել աշխարհահռչակ գրող Ք.Ս. Լյուիսն (1898-1963) ով հետաքրքիր միտք է արտահայտել գիտության հետ կապված և ժամանակին գիտնականների գիտությամբ զբաղվելու հարցի շուրջ: «Մարդիկ դարձան գիտնական, որովհետև սկսեցին ակնկալել օրենքի գոյությունը բնության ներսում, իսկ սկսեցին ակնկալել օրենքի գոյությունը բնության ներսում, երբ հավատացին Օրենսդրին»։
Մեր Տիեզերքում կա բավականին ճշգրիտ կանոնակարգվածություն կյանքի գոյության համար նպատաստավոր: Գործում են հրաշալի դրված օրենքներ և մեխանիզմներ այսպես ասած, որոնց մեծ մասի փոքր-ինչ փոփոխություն կհանգեցնի այն բանին, որ կյանքը անհնար կդառնա: <<Ճշգրիտ կանոնակարգվածությունը>> նաև ընդունում են աթեիստները, բայց իհարկե ճշգրիտ կանոնակարգվածության բացատրությունը փորձում են գտնել ԲԱԶՄԱՏԻԵԶԵՐՔԻ գաղափարը առաջ քաշելով: ՄԵր տիեզերքում կարելի է գտնել դիզայներական հետքեր, և ապշեցուցիչ բարդ կառուցվածք ունեցող մարմիններ և հրաշալի գործող օրենքներ մեր կյանքի գոյության համար շատ կարևոր:
Եթե կա օրենքներ, ապա տրամաբանական է կարծել, որ կա Օրենսդիր, ով տվել է այդ օրենքները: Եվ այս միտքը կարծում եմ հակատրամաբանական և տափակ միտք չէ:
Եթե կա դիզայներական հետքեր, ապա տրամաբանական է կարծել, որ որ կա Դիզայներ, ով դրել է այդ դիզայնը:
Եթե կա ապշեցուցիչ բարդ կառուցվածք մեր տիեզերքում գործող, ապա տրամաբանական է եզրակացնել, որ կա Արարիչ ով ստեղծել է այդ ապշեցուցիչ բարդ կառուցվածք հանդիսացող <<երևույթները>>:
Եթե կա <<ճշգրիտ կանոնակարգվածություն>>մեր տիեզերքում գործող, ապա այստեղ ևս տրամաբանական է մտածել կանոնակարգողի մասին, ով կանոնակարգել է և ճիշտ դասավորություն տվել:
ԱՅս արտահայտվածս մտքերը բնավ ինձ համար հակատրամաբանական չէ, այնպես ինչպես որ հակատրամաբանական չէ այն միտքը որ ավտոմեքնենան նախագծված լինելով ունի նախագծող կամ ավտոմեքենայի դիզայներական պատկերը տեսնելիս, հստակոր են մտածում ենք այստեղ դիզայների մասին:
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
Ուղեղի նախագծված լինելու գաղափարը
Փաստն այն է, որ զարմանալիորեն մեր ուղեղը չնայած իր ունեցած այսպես ասած որոշ <<թերություններին>>, ունի շրջապատող աշխարհը ճանաչելու կարողությունը, պոտեցյալը: Մենք ապրում են 21-րդ դարում, և հարկ է նշել, որ գիտության հետևում հրեշտակներ չեն կագնած, այլ մարդիկ: ԵՎ ինչպիսի առաջընթաց որ գրանցվել է գիտության մեջ, դա եղել է մարդկանց շնորհիվ, ովքեր իրենց մտավոր կարողություններին վստահելով են զբաղվել գիտությամբ և կատարել մի շարք հայտնագործություններ զարմանահրաշ: Մարդիկ տեսանելի շրջապատող աշխարհը ուսումնասիրելուց բացի նաև սկսել են ուսումնասիրել ՏԻԵԶԵՐՔԸ անհուն և վիթխարի, որը մի տեսակ ակնածանք է ներշնչում: Եվ ոչ թե ինչ-որ հրեշտակներ, այլ մարդիկ են գնացել և հասել Արարչագործության պահը, որ մեր Տիեզերքը հավերժական անցյալում հավերժ գոյություն չի ունեցել և ՍԿԻԶԲ ունի: Խնդրում եմ մի պահ պատկերացրեք 70-80 տարվա միջին կյանքի տևողություն ունեցող մարդ արարածը զբաղվելով գիտությամբ հասել է այնպիսի ահռելի հաջողությունների, որ ուսումնասիրլեով տիեզերքը հասկացել և եկել է այն եզրակացության, որ մեր Տիեզերքը սկիզբ ունի և այդ սկիզբը եղել է մոտավորապես 13-14 միլիարդ տարի առաջ: 70-80 տարի ապրող մարդ արարածը խոսում է անցյալի մասին և այն էլ սարսափելի մեծ թիվ հանդիսացող թվերից է խոսում և այն էլ գիտության այսպես ասած դաշտում: Մի շարք հրաշալի կատարված բացահայտումները մեր շրջապատող աշխարհի և տիեզերքի հետ կապված, վկայում են շատ հստակ կերպով այն մասին, որ մենք իսկապես ունենք համապատասխան կարողությունները մտավոր, շրջապատող աշխարհը ուսումնասիրելու, ճանաչելու և բացահայտելու համար: Եվ մեր տիզերքը իր հրաշալի և զարմանահրաշ բարդ կազմությամբ ունի այնպիսի կառուցվածք, որը մարդ արարածի ունեցած մտավոր կարողությունների <<կառուցվածքին>> ներդաշնակ է այն առումով, որ որ տիեզերքը իսկապես ըմբռնելի է մեր մտավոր կարողությունների համար: Այստեղ ավելի շուտ ավելի տրամաբանական է մեր ուղեղի նախագված լինելու գաղափարը այնպես, որ մենք կարողանանք ճանաչել ՕԲՅԵԿՏԻՎ աշխարհը մեզ շրջապատող,քան այն որ մեր ուղեղը նախագված չէ և Արարիչ չկա, և մեր ուղեղն էլ հատուկ նպատակով այնպես կառուցված չէ, որ մենք կարողանանք ուսումնասիրել և ճանաչել մեզ շրջապատող այդ ՕԲՅԵԿՏԻՎ աշխարհը: Եթե անկեղծ կոնկրետ ինձ համար ավելի տրամաբանական է լինել Թեիստ այս ամենից ելնելով, քան աթեիստ: Ես այդքան հավատ չունեմ այս առումով, որ հավատամ կույր պատահականություն կոչեցյալ <<Աստվածին>> և միևնույն ժամանակ դրանից այսպես ասած <<բխող> մեր հիասքանչ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆԸ: Հիմա մի փոքրի անրադարձ կատարենք Տիեզերքին, օգտվելով մեր նախագված <<ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ և ՄՏԱՎՈՐ ԿԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ>>:
Փաստն այն է, որ զարմանալիորեն մեր ուղեղը չնայած իր ունեցած այսպես ասած որոշ <<թերություններին>>, ունի շրջապատող աշխարհը ճանաչելու կարողությունը, պոտեցյալը: Մենք ապրում են 21-րդ դարում, և հարկ է նշել, որ գիտության հետևում հրեշտակներ չեն կագնած, այլ մարդիկ: ԵՎ ինչպիսի առաջընթաց որ գրանցվել է գիտության մեջ, դա եղել է մարդկանց շնորհիվ, ովքեր իրենց մտավոր կարողություններին վստահելով են զբաղվել գիտությամբ և կատարել մի շարք հայտնագործություններ զարմանահրաշ: Մարդիկ տեսանելի շրջապատող աշխարհը ուսումնասիրելուց բացի նաև սկսել են ուսումնասիրել ՏԻԵԶԵՐՔԸ անհուն և վիթխարի, որը մի տեսակ ակնածանք է ներշնչում: Եվ ոչ թե ինչ-որ հրեշտակներ, այլ մարդիկ են գնացել և հասել Արարչագործության պահը, որ մեր Տիեզերքը հավերժական անցյալում հավերժ գոյություն չի ունեցել և ՍԿԻԶԲ ունի: Խնդրում եմ մի պահ պատկերացրեք 70-80 տարվա միջին կյանքի տևողություն ունեցող մարդ արարածը զբաղվելով գիտությամբ հասել է այնպիսի ահռելի հաջողությունների, որ ուսումնասիրլեով տիեզերքը հասկացել և եկել է այն եզրակացության, որ մեր Տիեզերքը սկիզբ ունի և այդ սկիզբը եղել է մոտավորապես 13-14 միլիարդ տարի առաջ: 70-80 տարի ապրող մարդ արարածը խոսում է անցյալի մասին և այն էլ սարսափելի մեծ թիվ հանդիսացող թվերից է խոսում և այն էլ գիտության այսպես ասած դաշտում: Մի շարք հրաշալի կատարված բացահայտումները մեր շրջապատող աշխարհի և տիեզերքի հետ կապված, վկայում են շատ հստակ կերպով այն մասին, որ մենք իսկապես ունենք համապատասխան կարողությունները մտավոր, շրջապատող աշխարհը ուսումնասիրելու, ճանաչելու և բացահայտելու համար: Եվ մեր տիզերքը իր հրաշալի և զարմանահրաշ բարդ կազմությամբ ունի այնպիսի կառուցվածք, որը մարդ արարածի ունեցած մտավոր կարողությունների <<կառուցվածքին>> ներդաշնակ է այն առումով, որ որ տիեզերքը իսկապես ըմբռնելի է մեր մտավոր կարողությունների համար: Այստեղ ավելի շուտ ավելի տրամաբանական է մեր ուղեղի նախագված լինելու գաղափարը այնպես, որ մենք կարողանանք ճանաչել ՕԲՅԵԿՏԻՎ աշխարհը մեզ շրջապատող,քան այն որ մեր ուղեղը նախագված չէ և Արարիչ չկա, և մեր ուղեղն էլ հատուկ նպատակով այնպես կառուցված չէ, որ մենք կարողանանք ուսումնասիրել և ճանաչել մեզ շրջապատող այդ ՕԲՅԵԿՏԻՎ աշխարհը: Եթե անկեղծ կոնկրետ ինձ համար ավելի տրամաբանական է լինել Թեիստ այս ամենից ելնելով, քան աթեիստ: Ես այդքան հավատ չունեմ այս առումով, որ հավատամ կույր պատահականություն կոչեցյալ <<Աստվածին>> և միևնույն ժամանակ դրանից այսպես ասած <<բխող> մեր հիասքանչ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆԸ: Հիմա մի փոքրի անրադարձ կատարենք Տիեզերքին, օգտվելով մեր նախագված <<ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ և ՄՏԱՎՈՐ ԿԱՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ>>:
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
1.Տիեզերքի ընդարձակման արագությունը`
Եթե այն լիներ ավելին-ապա չէին կազմավորվի գալակտիկաներ: Եթե տիեզերքը մեկ տրիլիոներորդական մաս ավելի արագ ընդարձակվեր, ապա ներկայումս տիեզերքի բոլոր նյութերը ցրիվ եղած կլինեին:
Եթե այն լիներ պակաս— ապա Տիեզերքը կենթարկվեր կոլապսի, իր իսկ սկբզնավորման ժամանակ: եթե այն մեկ տրիլիոներորդական մաս 1/100.000.000.000.000.000 ավելի դանդաղ կատարվեր, այդ դեպքում ձգողական ուժերը տիեզերքի գոյության մոտավորապես առաջին մեկ միլիարդ տարվա ընթացքում կստիպեին նրան սեղմվել:
Ֆիզիկոս Պոլ Դեյվիսը գրում է . <<Հարցը, որը ծագում է կայանում է նրանում, ինչպես է ճշգրիտ հաշվարկվել ընդարձակման արագությունը, որ այն գտնվել է ուղիղ այն սահմանին, որը բաժանում է երկու արհավիրքները:Տիեզերքի պայթման ուժը անհավանական ճգրտությամբ համապատասխանում է իր ձգողականության ուժին: Մեծ Պայթյունը, ըստ էության չի հանդիսանում հին արհավիրք, այլ հանդիսանում է անհավանական ճշգրիտ հաշվարկված ուժի պայթյուն>>:
2. 1) ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին- ապա էլեկտրոնները չէին անջատվի ատոմի միջուկից, որի դեպքում ոչ մի քիմիական ռեակցիա տեղի չէր ունենա:
Եթե այն լիներ պակաս — ապա էլեկտրոնները չէին պահպանվի ատոմի միջուկի շուրջը: Հետևաբար ատոմներն էլ չէին իրենց հերթին չէին կարողանա միավորվել մոլեկուլներ կազմելու համար:
2) ԳՐԱՎԻՏԱՑԻՈՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին-ապա աստղերը կսպառեին իրենց վառելիքը արագորեն և երկարակյաց աստղեր չէին լինի:
Եթե այն լիներ պակաս-ապա աստղերն ավելի փոքր կլինեին, և ձգողականության ազդեցությամբ նրանց ներսում առաջացած ճնշումը չէր կարող ջերմությունը բարձրացնել ատոմային փոխազդեցությունների համար անհրաժեշտ ջերմաստիճանի հետևաբար աստղերը կլինեյին սառը և ծանր տարրեր չէին առաջանա:
3) ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԳՐԱՎԻՏԱՑԻՈՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆԸ
Եթե այն լիներ ավելին-ապա գոյություն չէին ունենա աստղեր, որոնք Արեգակի զանգվածի 1.4 անգամ պակաս են:
Եթե այն լիներ պակաս-ապա գոյություն կունենային միայն աստղեր, որոնց զանգվածը կլիներ Արեգակի զանգվածից 0.8 անգամ պակաս, որպես հետևանք կբացակայեր ծանր տարրերը:
4) ՈՒԺԵՂ ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ ՓՈՂԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին,- Ատոմի միջուկում պրոտոններն ու Նեյտրոնները դեպի իրար ձգող ուժեղ փոխազդեցությունը 0.3%-ով ավելի հզոր լինի, գոյություն կունենային միայն ծանր տարրերը, իսկ ջրածին գոյություն չէր ունենա, որ դեպքում էլ Արեգակը վառելանյութ չէր ունենա անհրաժեշտ էներգիա անջատելու համար:
Եթե այն լիներ պակաս,- եթե այս փոխազդեցությունը գեթ 2%-ով ավելի թույլ լիներ, ապա ջրածինից բացի այլ տարր գոյություն չէր ունենա:
5) ԹՈՒՅԼ ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ ՓՈԽԱԶԴՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին,-ապա մեծ պայթյունի ժամանակ ջրածինը կվերածվեր հելիումի, հետևաբար այրման ժամանակ կառաջանար բավական շատ ծանր տարրեր:
Եթե այն լիներ պակաս— ապա Մեծ պայթյունի ժամանակ կառաջանար քիչ քանակությամբ հելիում և որպես հետևանք ծանր տարրերի քանակությունը կլիներ ոչ բավարար:
6) ԷԼԵԿՏՐՈՆԻ ԶԱՆԳՎԱԾԻ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊՐՈՏՈՆԻ ԶԱՆԳՎԱԾԻՆ
Եթե այն լիներ ավելին— քիմիական կապերը կլինեյին բավական թույլ
Եթե այն լիներ պակաս— քիմիական կապերը կլինեյին բավական թույլ
ինչ խոսք տոնկայա նաստռոիկայի հետ կապված կան որոշ բանեոր որոնք ևս կարելի է թվել, և առհասարակ Տիեզերքում առկա տոնկայա նաստռոիկան անգամ խոստովանում են ականավոր աստղագետները, Ստիվեն Հոքինգ, Ֆրեդ Հոյլ, Մարտին Ռիս, Ստիվեն Վայնբերգ, Պոլ Դեյվիս, Պենրոուզ և այլ հայնտի լուրջ գիտնականներ, որոնց մի մասը աթեիստ է կամ ագնոստիկ, մի մասը թեիստ, որոշները պանթեիստ կամ դեիստական Աստծո հավատացող և այլն
Եթե այն լիներ ավելին-ապա չէին կազմավորվի գալակտիկաներ: Եթե տիեզերքը մեկ տրիլիոներորդական մաս ավելի արագ ընդարձակվեր, ապա ներկայումս տիեզերքի բոլոր նյութերը ցրիվ եղած կլինեին:
Եթե այն լիներ պակաս— ապա Տիեզերքը կենթարկվեր կոլապսի, իր իսկ սկբզնավորման ժամանակ: եթե այն մեկ տրիլիոներորդական մաս 1/100.000.000.000.000.000 ավելի դանդաղ կատարվեր, այդ դեպքում ձգողական ուժերը տիեզերքի գոյության մոտավորապես առաջին մեկ միլիարդ տարվա ընթացքում կստիպեին նրան սեղմվել:
Ֆիզիկոս Պոլ Դեյվիսը գրում է . <<Հարցը, որը ծագում է կայանում է նրանում, ինչպես է ճշգրիտ հաշվարկվել ընդարձակման արագությունը, որ այն գտնվել է ուղիղ այն սահմանին, որը բաժանում է երկու արհավիրքները:Տիեզերքի պայթման ուժը անհավանական ճգրտությամբ համապատասխանում է իր ձգողականության ուժին: Մեծ Պայթյունը, ըստ էության չի հանդիսանում հին արհավիրք, այլ հանդիսանում է անհավանական ճշգրիտ հաշվարկված ուժի պայթյուն>>:
2. 1) ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին- ապա էլեկտրոնները չէին անջատվի ատոմի միջուկից, որի դեպքում ոչ մի քիմիական ռեակցիա տեղի չէր ունենա:
Եթե այն լիներ պակաս — ապա էլեկտրոնները չէին պահպանվի ատոմի միջուկի շուրջը: Հետևաբար ատոմներն էլ չէին իրենց հերթին չէին կարողանա միավորվել մոլեկուլներ կազմելու համար:
2) ԳՐԱՎԻՏԱՑԻՈՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին-ապա աստղերը կսպառեին իրենց վառելիքը արագորեն և երկարակյաց աստղեր չէին լինի:
Եթե այն լիներ պակաս-ապա աստղերն ավելի փոքր կլինեին, և ձգողականության ազդեցությամբ նրանց ներսում առաջացած ճնշումը չէր կարող ջերմությունը բարձրացնել ատոմային փոխազդեցությունների համար անհրաժեշտ ջերմաստիճանի հետևաբար աստղերը կլինեյին սառը և ծանր տարրեր չէին առաջանա:
3) ԷԼԵԿՏՐԱՄԱԳՆԻՍԱԿԱՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԳՐԱՎԻՏԱՑԻՈՆ ՓՈԽԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆԸ
Եթե այն լիներ ավելին-ապա գոյություն չէին ունենա աստղեր, որոնք Արեգակի զանգվածի 1.4 անգամ պակաս են:
Եթե այն լիներ պակաս-ապա գոյություն կունենային միայն աստղեր, որոնց զանգվածը կլիներ Արեգակի զանգվածից 0.8 անգամ պակաս, որպես հետևանք կբացակայեր ծանր տարրերը:
4) ՈՒԺԵՂ ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ ՓՈՂԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին,- Ատոմի միջուկում պրոտոններն ու Նեյտրոնները դեպի իրար ձգող ուժեղ փոխազդեցությունը 0.3%-ով ավելի հզոր լինի, գոյություն կունենային միայն ծանր տարրերը, իսկ ջրածին գոյություն չէր ունենա, որ դեպքում էլ Արեգակը վառելանյութ չէր ունենա անհրաժեշտ էներգիա անջատելու համար:
Եթե այն լիներ պակաս,- եթե այս փոխազդեցությունը գեթ 2%-ով ավելի թույլ լիներ, ապա ջրածինից բացի այլ տարր գոյություն չէր ունենա:
5) ԹՈՒՅԼ ՄԻՋՈՒԿԱՅԻՆ ՓՈԽԱԶԴՑՈՒԹՅՈՒՆ
Եթե այն լիներ ավելին,-ապա մեծ պայթյունի ժամանակ ջրածինը կվերածվեր հելիումի, հետևաբար այրման ժամանակ կառաջանար բավական շատ ծանր տարրեր:
Եթե այն լիներ պակաս— ապա Մեծ պայթյունի ժամանակ կառաջանար քիչ քանակությամբ հելիում և որպես հետևանք ծանր տարրերի քանակությունը կլիներ ոչ բավարար:
6) ԷԼԵԿՏՐՈՆԻ ԶԱՆԳՎԱԾԻ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊՐՈՏՈՆԻ ԶԱՆԳՎԱԾԻՆ
Եթե այն լիներ ավելին— քիմիական կապերը կլինեյին բավական թույլ
Եթե այն լիներ պակաս— քիմիական կապերը կլինեյին բավական թույլ
ինչ խոսք տոնկայա նաստռոիկայի հետ կապված կան որոշ բանեոր որոնք ևս կարելի է թվել, և առհասարակ Տիեզերքում առկա տոնկայա նաստռոիկան անգամ խոստովանում են ականավոր աստղագետները, Ստիվեն Հոքինգ, Ֆրեդ Հոյլ, Մարտին Ռիս, Ստիվեն Վայնբերգ, Պոլ Դեյվիս, Պենրոուզ և այլ հայնտի լուրջ գիտնականներ, որոնց մի մասը աթեիստ է կամ ագնոստիկ, մի մասը թեիստ, որոշները պանթեիստ կամ դեիստական Աստծո հավատացող և այլն
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
ԴՆթ
Դնթ-ի զարմանահրաշ բարդ կառուցվածքը, իր մեջ առկա ճշգրիտ կարգավորվածությունը, իր մեջ պարունակելի հսկայական քանակի ինֆորմացիայի առկայությունը ևս կարող են տրամաբանական փաստարկ համարվել ի օգուտ Աստծո գոյության: Եթե առկա է Դնթ-ի մեջ բավականին բարդ կառուցվածք, ճշգրիտ կարգավորվածություն, ապա ինչու խելամիտ չէ ենթադրել, որ այդ ամենը Արարչագործության արդյունք է: Դնթ-ի մեջ առկա է նաև հսկայական քանակի ինֆորմացիա: Այս ինֆորմացիան խոսում է ավելի շուտ այս ամենի հետևում կանգնած Բանականության գոյության օգտին, ով ունի ինելեկտուալ կարողություններ: Ցանկացած պարագայում, երբ մենք տեսնում ենք ցանկացած տեղ ինֆորմացիայի առկայություն, անգամ այն դեպքում, երբ մենք գլուխ չենք հանում, թե ինչ է նշանակում այդ ինֆորմացիան, ինչ միտք է գրի առնված, միևնույնն է տեսնելով այդ ինֆորմացիան, մտածում ենք որ այս ամենի հետևում կանգնած է բանականության տեր մեկը: Նույն կերպ մեր Դնթ-ում առկա ինֆորմացիայի հետ կապված ինչու տրամաբանական չէ ենթադրել, որ այս ամենի հետևում կանգնած է Բանականության տեր մեկը, ով մեր Արարիչն է:
Տիեզերքի սկիզբ ունենալը
Տիեզերքը սկիզբ ունի, սա նշանակում է, որ հավերժորեն գոյություն չի ունեցել: Եղել է պահ, երբ չի եղել ժամանակը, մատերիան, տարածությունը: Գիտենք, որ ցանկացած բան, ինչն իր գոյություն ունենալու մեջ ունի սկիզբ, ապա պետք է ունենա պատճառ այդ դեպքում: Մեր տիեզերքը ունի սկիզբ: Սա նշանակում է, որ մեր տիեզերքը իր գոյության համար ունի պատճառ: Իսկ պատճառը պետք է լինի մեր տիեզերական տարածությունից դուրս, մատերիայի հետ կապ չունեցող, ինչպես նաև նախքան մեր տիեզերքում <<ժամանակ>> ասված հասկացության առաջ գալը, պետք է այդ պատճառը գոյություն ունենար: Տիեզերքը այս պատճառի հետևանքն է: Իսկ միթե անտրամաբանական է այն գաղափարը, որ մեր տիեզերքի պատճառը լինի հենց Աստված, ով ստեղծել է այն, մանավանդ երբ խոսում ենք տիեզերքը սկիզբ ունի, ինչպես նաև տիեզերքում կան գործող զարմանահրաշ օրենքներ, առկա է ճշգրիտ կարգավորվածություն մեր կյանքի գոյության համար էական նշանակություն ունեցող, ինչպես նաև նկատելի է տիեզերքի մեջ հարմոնիա, դիզայներական հետքեր տպավորիչ:
Չարիքի օբյետկիվ իրականություն լինելը, որը ավելի շուտ հաստատում, քան հերքում է Աստծո գոյությունը
Հարգելի աթեիստներ ձեզանից ոմանք, սիրում են փիլիսոփայել և խոսել մեզ շրջապատող դառը իրականության մասին, որտեղ կան մի շարք անարդար երևույթներ: ՍԻրում են որոշները որպես լավագույն փաստարկ ընդդեմ Աստծո գոյության բերել չարիքի որպես օբյեկտիվ իրականություն գոյություն ունենալը: Այստեղ մի փոքր դիտարկում ևս կատարեմ: Ավելի խելքին մոտ է, որ թեիստը շոշափի բարու և չարի գաղափարը, և առհասարակ ինչն է բարոյական և անբարոյական, ինչը ճիշտ և ինչը՝ սխալ, ինչը լավ և ինչը վատ, քան աթեիստական աշխարհայացքի տեր մարդը: Ինչու՞: Պարզաբանեմ. Թեիստը իր համոզմունքների համար ունի հենարան, Օր՝ Աստվածաշունրը որպես կողմնացույց բարու և չարի, լավի և վատի, ճշտի և սխալի, բարոյականի և անբարոյականի միջև: Իսկ Աթեիստը չունի այդ աշխարհայացքային հենման կետը, և չի էլ հավատում Աստծո խոսքին՝ Աստվածաշնչին: Չի հավատում բարոյական արժեքների Աստծո կոմից տրված լինելուն մարդ արարածին: Հետաքրքիր է որ այստեղ իրենց կույր պատահականության արդյունք համարող աթեիստները սկսում են խոսել մեզ շրջապատող աշխարհում գտնվող օբյեկտիվ չարիքից: Հետաքրքիր է եթե դուք ձեզ համարում եք կույր պատահականության արդյուքն և ոչ թե ԱՐարչագործության արդյունք, ապա այդ դեպքում ինչու եք մտածում, որ ձեր բնութագրումները շրջապատող աշխարհի մասին օբյեկտիվ են և ոչ թե ավելի շուտ՝ սուբյեկտիվ: Եթե դուք խոսում եք չարիքի օբյեկտիվ իրականություն լինելուն, ապա այստեղ դուք ընկնում եք այսպես ասած թակարդը: Այդ ինչպե՞ս, հետևայլ կերպ. Եթե դուք դիտարկում եք չարիքը որպես օբյեկտիվ իրողություն, ապա դա միանշանակ նշանակում է որ կա հակառակ պատկերը՝ բարի որպես օբյետկիվ իրականություն: Իսկ եթե կա բարին և չարը որպես օբյեկտիվ իրականություն, ապա նշանակում է, որ կան կոնկրետ օբյեկտիվ բարոյական արժեքներ, որոնք մեզ համար կողմնացույց են համարվում որոշելու ինչ է օբյեկտիվորեն բարի, ինչը՝ չար: Իսկ եթե կան Օբյեկտիվ բարոյական արժեքներ, ապա սա նշանակում է այն, որ կա մեկը ով տվել է այդ օբյեկտիվ բարոյական արժեքները, իսկ եթե կա մեկը ով տվել է այդ ամենը, ապա դա ԱՍՏՎԱԾԱԲԱՆԱԿԱՆ մոտեցմամբ կարող է լինել միայն ու միայն, միմիայն Աստված և ոչ թե մարդ արարածը: Իսկ եթե մարդ արարածն է տաիս բարոյական արժեքներ և սահմանում և այս ամենը, ապա դա կլինի սուբյեկտիվ և ինչպես նաև հարաբերական, որովհետև տարբեր մարդիկ տարբեր արժեհամակարգեր կարող են առաջ բերել բարոյական արժեքների հետ կապված: Հետևաբար կարծում եմ, որ աթեսիտը խոսելով չարից, պետք է ասի, որ սա իմ սուբյեկտիվ դիտարկումն է, և այն օբյեկտիվ չէ: Իսկ Թեիստը կարող է ասել, որ Օբյեկտիվ է, որովհետև իր համոզմունքների համար հենման հենք ունի՝ Աստվածաշունչը: Իսկ չարի փաստարկ բերելը որպես Սուբյեկտիվ իրողություն Աստծո գոյության դեմ դա ուժ չունի ընդհանրապես, որովհետև մեկ ուրիշն էլ կասի, որ քո բերած չարը ես համարում եմ բարի, այսինքն հակառակ պարագան, և հարաբերականության գաղափարը առաջ կգա: Եվ օբյեկտիվորեն հենման հենք չի կարող ունենալ Սուբյեկտիվ դիտարկումներ կատարելով չարի գոյության հետ կապված: Հետևաբար ով կփորձի բերել փաստարկ ընդդեմ Աստծո գոյության համար որպես օբյեկիտվ իրողություն հանդիսացող չարը ասվածը, ավելի շուտ կհաստատի Աստվածաբանական մոտեցմամբ Աստծո գոյությունը քան կհերքի: Իսկ եթե սուբյեկտիվ ապա դա իր մեջ ուժ և կշիռ չի պարունակում:
Դնթ-ի զարմանահրաշ բարդ կառուցվածքը, իր մեջ առկա ճշգրիտ կարգավորվածությունը, իր մեջ պարունակելի հսկայական քանակի ինֆորմացիայի առկայությունը ևս կարող են տրամաբանական փաստարկ համարվել ի օգուտ Աստծո գոյության: Եթե առկա է Դնթ-ի մեջ բավականին բարդ կառուցվածք, ճշգրիտ կարգավորվածություն, ապա ինչու խելամիտ չէ ենթադրել, որ այդ ամենը Արարչագործության արդյունք է: Դնթ-ի մեջ առկա է նաև հսկայական քանակի ինֆորմացիա: Այս ինֆորմացիան խոսում է ավելի շուտ այս ամենի հետևում կանգնած Բանականության գոյության օգտին, ով ունի ինելեկտուալ կարողություններ: Ցանկացած պարագայում, երբ մենք տեսնում ենք ցանկացած տեղ ինֆորմացիայի առկայություն, անգամ այն դեպքում, երբ մենք գլուխ չենք հանում, թե ինչ է նշանակում այդ ինֆորմացիան, ինչ միտք է գրի առնված, միևնույնն է տեսնելով այդ ինֆորմացիան, մտածում ենք որ այս ամենի հետևում կանգնած է բանականության տեր մեկը: Նույն կերպ մեր Դնթ-ում առկա ինֆորմացիայի հետ կապված ինչու տրամաբանական չէ ենթադրել, որ այս ամենի հետևում կանգնած է Բանականության տեր մեկը, ով մեր Արարիչն է:
Տիեզերքի սկիզբ ունենալը
Տիեզերքը սկիզբ ունի, սա նշանակում է, որ հավերժորեն գոյություն չի ունեցել: Եղել է պահ, երբ չի եղել ժամանակը, մատերիան, տարածությունը: Գիտենք, որ ցանկացած բան, ինչն իր գոյություն ունենալու մեջ ունի սկիզբ, ապա պետք է ունենա պատճառ այդ դեպքում: Մեր տիեզերքը ունի սկիզբ: Սա նշանակում է, որ մեր տիեզերքը իր գոյության համար ունի պատճառ: Իսկ պատճառը պետք է լինի մեր տիեզերական տարածությունից դուրս, մատերիայի հետ կապ չունեցող, ինչպես նաև նախքան մեր տիեզերքում <<ժամանակ>> ասված հասկացության առաջ գալը, պետք է այդ պատճառը գոյություն ունենար: Տիեզերքը այս պատճառի հետևանքն է: Իսկ միթե անտրամաբանական է այն գաղափարը, որ մեր տիեզերքի պատճառը լինի հենց Աստված, ով ստեղծել է այն, մանավանդ երբ խոսում ենք տիեզերքը սկիզբ ունի, ինչպես նաև տիեզերքում կան գործող զարմանահրաշ օրենքներ, առկա է ճշգրիտ կարգավորվածություն մեր կյանքի գոյության համար էական նշանակություն ունեցող, ինչպես նաև նկատելի է տիեզերքի մեջ հարմոնիա, դիզայներական հետքեր տպավորիչ:
Չարիքի օբյետկիվ իրականություն լինելը, որը ավելի շուտ հաստատում, քան հերքում է Աստծո գոյությունը
Հարգելի աթեիստներ ձեզանից ոմանք, սիրում են փիլիսոփայել և խոսել մեզ շրջապատող դառը իրականության մասին, որտեղ կան մի շարք անարդար երևույթներ: ՍԻրում են որոշները որպես լավագույն փաստարկ ընդդեմ Աստծո գոյության բերել չարիքի որպես օբյեկտիվ իրականություն գոյություն ունենալը: Այստեղ մի փոքր դիտարկում ևս կատարեմ: Ավելի խելքին մոտ է, որ թեիստը շոշափի բարու և չարի գաղափարը, և առհասարակ ինչն է բարոյական և անբարոյական, ինչը ճիշտ և ինչը՝ սխալ, ինչը լավ և ինչը վատ, քան աթեիստական աշխարհայացքի տեր մարդը: Ինչու՞: Պարզաբանեմ. Թեիստը իր համոզմունքների համար ունի հենարան, Օր՝ Աստվածաշունրը որպես կողմնացույց բարու և չարի, լավի և վատի, ճշտի և սխալի, բարոյականի և անբարոյականի միջև: Իսկ Աթեիստը չունի այդ աշխարհայացքային հենման կետը, և չի էլ հավատում Աստծո խոսքին՝ Աստվածաշնչին: Չի հավատում բարոյական արժեքների Աստծո կոմից տրված լինելուն մարդ արարածին: Հետաքրքիր է որ այստեղ իրենց կույր պատահականության արդյունք համարող աթեիստները սկսում են խոսել մեզ շրջապատող աշխարհում գտնվող օբյեկտիվ չարիքից: Հետաքրքիր է եթե դուք ձեզ համարում եք կույր պատահականության արդյուքն և ոչ թե ԱՐարչագործության արդյունք, ապա այդ դեպքում ինչու եք մտածում, որ ձեր բնութագրումները շրջապատող աշխարհի մասին օբյեկտիվ են և ոչ թե ավելի շուտ՝ սուբյեկտիվ: Եթե դուք խոսում եք չարիքի օբյեկտիվ իրականություն լինելուն, ապա այստեղ դուք ընկնում եք այսպես ասած թակարդը: Այդ ինչպե՞ս, հետևայլ կերպ. Եթե դուք դիտարկում եք չարիքը որպես օբյեկտիվ իրողություն, ապա դա միանշանակ նշանակում է որ կա հակառակ պատկերը՝ բարի որպես օբյետկիվ իրականություն: Իսկ եթե կա բարին և չարը որպես օբյեկտիվ իրականություն, ապա նշանակում է, որ կան կոնկրետ օբյեկտիվ բարոյական արժեքներ, որոնք մեզ համար կողմնացույց են համարվում որոշելու ինչ է օբյեկտիվորեն բարի, ինչը՝ չար: Իսկ եթե կան Օբյեկտիվ բարոյական արժեքներ, ապա սա նշանակում է այն, որ կա մեկը ով տվել է այդ օբյեկտիվ բարոյական արժեքները, իսկ եթե կա մեկը ով տվել է այդ ամենը, ապա դա ԱՍՏՎԱԾԱԲԱՆԱԿԱՆ մոտեցմամբ կարող է լինել միայն ու միայն, միմիայն Աստված և ոչ թե մարդ արարածը: Իսկ եթե մարդ արարածն է տաիս բարոյական արժեքներ և սահմանում և այս ամենը, ապա դա կլինի սուբյեկտիվ և ինչպես նաև հարաբերական, որովհետև տարբեր մարդիկ տարբեր արժեհամակարգեր կարող են առաջ բերել բարոյական արժեքների հետ կապված: Հետևաբար կարծում եմ, որ աթեսիտը խոսելով չարից, պետք է ասի, որ սա իմ սուբյեկտիվ դիտարկումն է, և այն օբյեկտիվ չէ: Իսկ Թեիստը կարող է ասել, որ Օբյեկտիվ է, որովհետև իր համոզմունքների համար հենման հենք ունի՝ Աստվածաշունչը: Իսկ չարի փաստարկ բերելը որպես Սուբյեկտիվ իրողություն Աստծո գոյության դեմ դա ուժ չունի ընդհանրապես, որովհետև մեկ ուրիշն էլ կասի, որ քո բերած չարը ես համարում եմ բարի, այսինքն հակառակ պարագան, և հարաբերականության գաղափարը առաջ կգա: Եվ օբյեկտիվորեն հենման հենք չի կարող ունենալ Սուբյեկտիվ դիտարկումներ կատարելով չարի գոյության հետ կապված: Հետևաբար ով կփորձի բերել փաստարկ ընդդեմ Աստծո գոյության համար որպես օբյեկիտվ իրողություն հանդիսացող չարը ասվածը, ավելի շուտ կհաստատի Աստվածաբանական մոտեցմամբ Աստծո գոյությունը քան կհերքի: Իսկ եթե սուբյեկտիվ ապա դա իր մեջ ուժ և կշիռ չի պարունակում:
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
Ես լինելով Քրիստոնյա Թեիստ պետք է ասեմ որ իմ հավատը կույր պատահականության դաշտում չի գտնվում և չեմ հավատում զուտ հավատալու համար հարգելիս : Փաստն այն է, որ մեր տիեզերքը սկիզբ ունի, և չի եղել ինչպես նշեցինք մի քանի միտք առաջ հավերժական անցյալում հավերժորեն: Եղել է ժամանակ, որ չի եղել ոչ մատերիան(նյութը), ոչ տարածությունը,և ոչ էլ ժամանակ ասվածը: Չի եղել նաև մեր տիեզերքում գործող մի շարք օրենքները մեր կյանքի համար կարևոր նշանակություն ունեցող: Մեր տիեզերքը ունեցել է սկիզբ, և սա նշանակում է այն, որ իր սկզբի համար կամ այսպես կոչված գոյության համար ունի պատճառ, իսկ ինքը համարվում է հետևանքը այդ պատճառի: Հիմա անրադառնանք այդ պատճառին: Հարկ է նշել, որ այդ պատճառը, պետք է լինի Մեր տիեզերական տարածությունից, ժամանակից, և մատերիայից դուրս: Աստվածաշնչի մեջ ներկայացող Աստվածը միանշանակ կարող է լինել այդ պատճառը, որովհետև նա իր խոսքում մեզ ներկայանում է մեկը, ով դուրս է մեր տիեզերական տարածություն ասվածից և հոգևոր երկնքում կամ այսխես կոչված ԵՐՐՈՐԴ երկնքում է գտնվում: Ժամանակի հետ կապված ևս հակասություն չկա, քանզի ներկայանում է մեկը ով ստեղծել է ժամանակը երբ չկար ժամանակ ասվածը մեր տիեզերքում գործող և ներկայանում է այն մեկը ով հավիտենությոնից(հավերժությունից) է: Իսկ ինչ վերաբերվում է մատերիայի հետ կապված, ապա ներկայանում է մեկը ով ՀՈԳԻ Է և ոչ թե ֆիզիակաան կառուցվածք ունեցող մեկը: Հետևաբար բանվ չի հակասում այն իրողությունը, որ Աստվածաշնչի մեջ ներկայացող Աստվածը լինի պատճառը տիեզերքի և սկիզբ տվողը: Իհարկե այստեղ աթեիստները կտան իրենց շատ սիրելի հարցը, թե եթե Աստված է ստեղծել տիեզերքը, ապա Աստծուն ով է ստեղծել: Նախ նշենք, որ ինչպես գիտենք մեր տիեզերքը ունի սկիզբ և անսկիզբ չէ: Աթեիստներից շատերը նախկինում ուղղակի ասում էին Տիեզերքը հավերժորեն կա և վերջ, ինչպես և այդ թվում աշխարահռչակ փիլիսոփա աթեիստ՝ Բերտան Ռասելը: Իսկ հիմա չեն կարող աթեիսնտերը նման բան ասել: Եվ մեր տիեզերքը սկիզբ ունենալով պետք է ինչպես նշեցինք ունենա պատճառ և լինի այդ պատճառի հետևանքը: Հարկ է նաև նշել, որ ամեն դեպքում պետք է հավերժորեն ինչ-որ բան գոյություն ունենա, մեր տիեզերքը չունի այդ ամենը, բայց մեր տիեզերքից այն կողմ պետք է լինի հավերժորեն մի բան որը մշտապես եղել է: Օրինակ չի բացառվում, որ դատարկ տարածություն կա, որի մեջ գտնվում է մեր տիեզերքը և շարունակում ընդարձակվել այդ տարածության մեջ գտնվելով և այդ տարածությունը հնարավորություն է ընձեռում մեր տիեզերքին անընդմեջ ընդարձակվելու իր հաշվին: Վերցնենք մի պահ որ անհնար է որ Աստված լինի անսկիզբ: Իսկ ինչն է այդ դեպքում հավերժորեն մշտնջենավոր կերպով գոյություն ունցեղը: Դատարկ տարա՞ծքը: Եթե ասեն այո, ապա կասեմ հետևյալը, անհնար է, որ լինի հավերժորեն մշտապես գոյություն ունեցող դատարկ տարածությունը և սկիզբ չունենա: Ինձ համար ավելի տրամաբանական է անսկիզբ Արարչի գաղափարը քան, հավերժական դատարկ տարածության գաղափարը որպես անսկիզբ <<իրողութուն>>: Հետաքրքիր է հարգելի աթեիստներ, այդ ինչպես է, որ նախքան տիեզերքի սկիզբ ունենալը բացահայտելվուն, դուք մտածում էիք, որ տիեզերքը հավերժորեն պարզապես կա, ինչպես ասում էր Ռասելը և հերքում էր Աստծո գոյությունը: Այդ ինչպես է հնարավոր, որ լինի անսկիզբ տիեզերք, բայց անսկիզբ Արարչի լինելը լինի անհնար, այն էլ այն Արարչի ով կատարյալ բացարձակ արժեք է այսպես ասած: Այն որ մենք չենք տեսնում Աստծուն կամ չենք կարողանում գիտական մեթոդներով ուսումնասիրել և բացահայտել Աստծո բնակավայրը՝ Հոգևոր երկինքը, դա բնավ չի նշանակում որ չկա և գոյություն չունի այս ամենը իրականում: Բայց Աստված իր գոյության համար մեզ տվել է հստակ նշաններ, որոնք երևում են իր կատարած Արարչագործության մեջ ինչպես Սուրբ ԳԻրքն է վկայում՝
Հռոմեացիներ 1:20 Որովհետեւ նորա աներեւոյթ բաները աշխարհքի սկզբիցն ստեղծուածներովն իմացուելով տեսնվում են, որ է՝ նորա մշտնջենաւոր զօրութիւնը եւ Աստուածութիւնը, այնպէս որ անպատասխան մնան:
Եթե հարգելի աթեիսնտեր դուք մեզ՝ թեիստներիս ասեք որ անհնար է, որ լինի Աստված և լինի անսկիզբ, մենք էլ ձեզ կասենք հետևյալը, այդ ինչպես է հնարավոր, որ լինի հավերժորեն դատարկ տարածություն և չունենա պատճառ իր այդ դատարկ տարածությունը: Ինչպես որ Բերտրան Ռասելն է ասել տիեզերքը պարզապես կա և վերջ: Այդպես էլ ես կասեմ, որ Աստված կա և վերջ, և անսկիզբ է, ինչպես Ռասելն էր հավատում, որ իր պատկերացրած տիեզերքն է անսկիզբ:
Աստվածաշնչի մեջ ներկայացված Աստվածը կարող է լինել պատճառը Տիեզերքի, իսկ տիեզերըք իրա հետևանքը, սա ևս պետք չէ բացառել, և հետո ինչու եմ հավատում Սուրբ Գրքի մեջ ներկայացված Աստծուն, ունեմ կարճ գրված փոքրիկ նյութ, տես ստորև՝
Հռոմեացիներ 1:20 Որովհետեւ նորա աներեւոյթ բաները աշխարհքի սկզբիցն ստեղծուածներովն իմացուելով տեսնվում են, որ է՝ նորա մշտնջենաւոր զօրութիւնը եւ Աստուածութիւնը, այնպէս որ անպատասխան մնան:
Եթե հարգելի աթեիսնտեր դուք մեզ՝ թեիստներիս ասեք որ անհնար է, որ լինի Աստված և լինի անսկիզբ, մենք էլ ձեզ կասենք հետևյալը, այդ ինչպես է հնարավոր, որ լինի հավերժորեն դատարկ տարածություն և չունենա պատճառ իր այդ դատարկ տարածությունը: Ինչպես որ Բերտրան Ռասելն է ասել տիեզերքը պարզապես կա և վերջ: Այդպես էլ ես կասեմ, որ Աստված կա և վերջ, և անսկիզբ է, ինչպես Ռասելն էր հավատում, որ իր պատկերացրած տիեզերքն է անսկիզբ:
Աստվածաշնչի մեջ ներկայացված Աստվածը կարող է լինել պատճառը Տիեզերքի, իսկ տիեզերըք իրա հետևանքը, սա ևս պետք չէ բացառել, և հետո ինչու եմ հավատում Սուրբ Գրքի մեջ ներկայացված Աստծուն, ունեմ կարճ գրված փոքրիկ նյութ, տես ստորև՝
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
Իսկ Կրոններից որն է ամենախելամիտ կրոնը Աստծուն ներկայացնելիս (համառոտ անարդարձ կատարեմ այս թեմայի շուրջ)
Ինչ-խոսք կան բազմաթիվ կրոններ, որոնք խոսում են Աստծո գոյության մասին և ամեն մեկը իրեն ներկայացնում է որպես միակ ճշմարիտ ճանապարհը դեպի Աստված տանող և Աստծուն ճշմարիտ կերպով ներկայացնող: Հարկ է ասել, որ չնայած այն ամենին, որ կան բազմաթիվ կրոններ, որոնք դեպի Աստված են տանում, միևնույն ժամանակ, սակայն հարկ է փաստել, որ ոչ բոլոր կրոններն են մեզ առաջնորդում դեպի միակ և իրական ճշամրիտ Աստծուն: Ես Քրիստոնյա եմ, ես հավատում եմ, որ Քրիստոնեությունն է միակ ճշմարիտ կրոնը, որը ճշմարիտ կերպով ներկայացնում է Աստծուն, նրա էությունը և ինչպիսին լինելը, բայց հավատս կույր հավատ չէ կամ պայմանավորված չէ այն ամենով, որ ծնվել եմ այնպիսի երկրում, որտեղ պետական կրոն հանդիսանում է Քրիստոնեությունը, ուստի և հետևաբար դրա համար էլ իբր Քրիստոնյա եմ: Անշուշտ չեն կարող բոլոր կրոնները միևնույն ժամանակ կապ ունենալ իրական և ճշմարիտ Աստծո հետ: Մի շարք կրոններ հակասական են իրար և իրարամերժ տարաբնույթ մոտեցումներ ունեն Աստծո էության շուրջ:
Փորձեմ անրադարձ կատարել կրոններին և սկսեմ դիցաբանությունից
Դիցաբանական աստվածություններ- բոլոր ժողովուրդների մոտ էլ կարելի է հանդիպել դիցաբանական աստվածություններին, առանց խորանալու տարբեր այդ դիցաբանությունների մեջ, հարկ է նշել, որ հստակ երևում է, որ այդ ժողովուրդների պատկերացրած Աստվածը ավելի շուտ իրենք են ստեղծել իրենց պատկերով և նմանությամբ, քան հակառակը՝ Աստված է ստեղծել իրենց իր պատկերով և նմանությամբ: Կարծում եմ այստեղ կարիք չկա խորանալու և ավելին ասելու:
Հինդուիզմը և դրա հավատալիքները
Հինդուիստների մեծամասնությունը երկրպագում է բացարձակ մեկության մեկ անձի (Բրահման), որը ներկայանում է աստվածների և աստվածուհիների անվերջ մարմնավորումների միջոցով: Այս տարբեր աստվածությունները մարմնավորվում են կուռքերի, տաճարների, գուրուների, գետերի, կենդանիների և այլնի մեջ:
Բուդդայականությունն ու դրա հավատալիքները
Բուդդայականության մեջ բացակայում է աստվածների կամ Աստծո պաշտամունքը, և դրան անծանոթ մարդիկ հաճախ կարծում են, թե բուդդայականները երկրպագում են Բուդդային, սակայն վերջինս (Սիդհարթա Գաուտամա) երբեք չի պնդել, թե ինքն աստվածություն է:
Բազմաստվածություն
Բազմաստվածության էությունը
Բազմաստվածության պարադիգմում աշխարհը ներկայացված է տարբեր աստվածների հիերարխիայի ձևով, ովքեր ունեն ավել կամ պակաս ուժ, արտաքին տեսք, որպես կանոն՝ մարդակերպ, և բնության ու հասարակության մեջ իրենց կոնկրետ կառավարման ոլորտը: Աստվածների պանթեոնն իրնենից ներկայացնում է փոխհամագործակցության բարդ համակարգ, որտեղ աստվածներն ունեն իրենց կրքերը, բնավորությունը, հարաբերությունների մեջ են մտնում միմյանց հետ և ունեն կոնկրետ ազդեցության ոլորտ: Յուրաքանչյուր աստծո գործունեության ոլորտն առանձին է: Օրինակ, Հին Հունաստանում Պոսեյդոնը ծովի աստվածն էր, Գեան՝ հողի աստվածուհին, սոցիալական ոլորտում՝ Հերմեսն առևտրի աստվածն էր և այլն: Պանթեոնը սովորաբար գլխավորում էր գերագույն աստվածը, բայց, ի տարբերություն միաստվածության, ոչ եզակին: Որպես կանոն, այդ աստվածը համարվում էր արևի աստվածը (հին եգիպտական, սլավոնական և շումերական դիցաբանություն), չնայած հանդիպում են նաև բացառություններ:
Բազմաստվածության տեսակներ
Առանձնանում են բազմաստվածության տարբեր տեսակներ.
Անիմիզմ, առարկաների շնչավորման պաշտամունք, որի աղբյուրներ են հանդիսանում հոգու և դևերի միջամտությունը
Ֆետիշիզմ, անշունչ առարկաների երկրպագություն, որոնց վերագրում են գերբնական հատկություններ
Տոտեմիզմ, մարդկանց որոշակի խմբերի և, այսպես կոչված, տոտեմների (կենդանիներ, բույսեր, հազվադեպ՝ բնության երևույթներ, անշունչ առարկաներ) միջև գերբնական ազգակցության մասին հավատք
Զոոլատրիա, կենդանիների պաշտամունք
Սաբեիզմ, աստղերի աստվածացման պաշտամունք, մոլորակների և այլ երկնային մարմինների՝ կապված կախարդանքի և աստղագուշակության հետ
Խթոնյան աստվածների երկրպագություն, երկրի և բնության աստվածների հանդեպ տածած պատկառանք
Նախնիների պաշտամունք, պաշտամունքը բնորոշ է բազմաստվածության հնագիտական ձևերին, որտեղ նախնիները մոգականորեն մասնակցում են սերունդների կյանքին:
Պանթեիզմ
Պանթեիզմ կամ համաստվածություն, փիլիսոփայական ուսմունք, որը «աստծուն» նույնացնում է տիեզերքի հետ, համարում է, որ բնությունը, տիեզերքը և աստվածը նույնն են, մեկը մյուսին համարժեք են։
Պանթեիզմի մեջ ներկայացող աստվածը ունի սկիզբ և անսկիզբ չէ: Ի՞նչ հիմքով եմ այս ասում. Գիտության զարմանահրաշ բացահայտումները մեզ հայտնում են այն, որ եղել է ժամանակ, որ մեր տիեզերքը չի եղել, ինչպես նաև ժամանակը, տարածությունը, մատերիան: Հետևաբար երբ չի եղել մատերիա, չի եղել պանթեիստական այս աստվածը:
Կարծում եմ, որ այստեղ թվարկված աստվածները, աստվածությունները, հստակ է, որ չեն կարող կապ ունենալ ճշմարիտ Աստծո հետ: Դժվար չէ կռահելը, որ այս ամենը շինծու և մարդկանց կողմից արհեստածին ստեղծված աստվածությունների գաղափարներ են:
Դեիզմ
Դեիզմ (լատ.՝ deus - աստված) – կրոնափիլիսոփայական ուսմունք, համաձայն որի աստված աշխարհի անդեմ սկզբնապատճառն է, որը գտնվում է աշխարհից դուրս ու չի խառնվում բնության ու հասարակության գործին: Այն արարել է աշխարհը, շարժման մեջ դրել այն ու օտարվել նրանից:
Դեիստական Աստծո գոյությունը շատերի համար տրամաբանական է, այդ թվում և որոշ գիտնականների համար: Բայց այստեղ կան հսկայական խնդիրներ այս Աստծո հետ կապված: Դեիստական Աստվածը ավելի շուտ մեզ կարող է հիշեցնել մի ծնողի, ով ծնել է իր երեխային և հետո թողել բախտի քմահաճույքին և իրեն չի հետաքրքրում իր երեխայի ճակատագիրը: Այսպիսին է դեիստական Աստվածը: Բացի սրանից, նա չի հայտնել իրեն մարդկությանը, և այստեղ մենք չենք կարող որևիցե կոնկրետ բան ասել իր էության հետ կապված: Մենք չգիտենք թե ինչպիսի բնավորության գծեր ունի այս Աստվածը, չգիտենք ամենակարող է թե ոչ, սիրում է մեզ թե ոչ, հետաքրքրված է մեր կյանքով թե ոչ, իրեն մտահոգում է մեր մոլորակում առկա չարիքի գոյությունը թե ոչ, նպատակներ ունի մարդկանց կյանքի հետ կապված թե ոչ, կանգնելու ենք իր դատավորական աթոռի առաջ, որ դատաստան տեսնի և մեզնաից յուրքանաչյուրին հատուցիր իր գործերին համարժեք թե ոչ, իր էությամբ նա կատարյալ բարիք է թե ոչ և մի շարք այլ հարցեր, որոնց պատասխանը պարզապես չկա, եթե խոսքը գնում է այս Աստծո մասին:
Ինչ-խոսք կան բազմաթիվ կրոններ, որոնք խոսում են Աստծո գոյության մասին և ամեն մեկը իրեն ներկայացնում է որպես միակ ճշմարիտ ճանապարհը դեպի Աստված տանող և Աստծուն ճշմարիտ կերպով ներկայացնող: Հարկ է ասել, որ չնայած այն ամենին, որ կան բազմաթիվ կրոններ, որոնք դեպի Աստված են տանում, միևնույն ժամանակ, սակայն հարկ է փաստել, որ ոչ բոլոր կրոններն են մեզ առաջնորդում դեպի միակ և իրական ճշամրիտ Աստծուն: Ես Քրիստոնյա եմ, ես հավատում եմ, որ Քրիստոնեությունն է միակ ճշմարիտ կրոնը, որը ճշմարիտ կերպով ներկայացնում է Աստծուն, նրա էությունը և ինչպիսին լինելը, բայց հավատս կույր հավատ չէ կամ պայմանավորված չէ այն ամենով, որ ծնվել եմ այնպիսի երկրում, որտեղ պետական կրոն հանդիսանում է Քրիստոնեությունը, ուստի և հետևաբար դրա համար էլ իբր Քրիստոնյա եմ: Անշուշտ չեն կարող բոլոր կրոնները միևնույն ժամանակ կապ ունենալ իրական և ճշմարիտ Աստծո հետ: Մի շարք կրոններ հակասական են իրար և իրարամերժ տարաբնույթ մոտեցումներ ունեն Աստծո էության շուրջ:
Փորձեմ անրադարձ կատարել կրոններին և սկսեմ դիցաբանությունից
Դիցաբանական աստվածություններ- բոլոր ժողովուրդների մոտ էլ կարելի է հանդիպել դիցաբանական աստվածություններին, առանց խորանալու տարբեր այդ դիցաբանությունների մեջ, հարկ է նշել, որ հստակ երևում է, որ այդ ժողովուրդների պատկերացրած Աստվածը ավելի շուտ իրենք են ստեղծել իրենց պատկերով և նմանությամբ, քան հակառակը՝ Աստված է ստեղծել իրենց իր պատկերով և նմանությամբ: Կարծում եմ այստեղ կարիք չկա խորանալու և ավելին ասելու:
Հինդուիզմը և դրա հավատալիքները
Հինդուիստների մեծամասնությունը երկրպագում է բացարձակ մեկության մեկ անձի (Բրահման), որը ներկայանում է աստվածների և աստվածուհիների անվերջ մարմնավորումների միջոցով: Այս տարբեր աստվածությունները մարմնավորվում են կուռքերի, տաճարների, գուրուների, գետերի, կենդանիների և այլնի մեջ:
Բուդդայականությունն ու դրա հավատալիքները
Բուդդայականության մեջ բացակայում է աստվածների կամ Աստծո պաշտամունքը, և դրան անծանոթ մարդիկ հաճախ կարծում են, թե բուդդայականները երկրպագում են Բուդդային, սակայն վերջինս (Սիդհարթա Գաուտամա) երբեք չի պնդել, թե ինքն աստվածություն է:
Բազմաստվածություն
Բազմաստվածության էությունը
Բազմաստվածության պարադիգմում աշխարհը ներկայացված է տարբեր աստվածների հիերարխիայի ձևով, ովքեր ունեն ավել կամ պակաս ուժ, արտաքին տեսք, որպես կանոն՝ մարդակերպ, և բնության ու հասարակության մեջ իրենց կոնկրետ կառավարման ոլորտը: Աստվածների պանթեոնն իրնենից ներկայացնում է փոխհամագործակցության բարդ համակարգ, որտեղ աստվածներն ունեն իրենց կրքերը, բնավորությունը, հարաբերությունների մեջ են մտնում միմյանց հետ և ունեն կոնկրետ ազդեցության ոլորտ: Յուրաքանչյուր աստծո գործունեության ոլորտն առանձին է: Օրինակ, Հին Հունաստանում Պոսեյդոնը ծովի աստվածն էր, Գեան՝ հողի աստվածուհին, սոցիալական ոլորտում՝ Հերմեսն առևտրի աստվածն էր և այլն: Պանթեոնը սովորաբար գլխավորում էր գերագույն աստվածը, բայց, ի տարբերություն միաստվածության, ոչ եզակին: Որպես կանոն, այդ աստվածը համարվում էր արևի աստվածը (հին եգիպտական, սլավոնական և շումերական դիցաբանություն), չնայած հանդիպում են նաև բացառություններ:
Բազմաստվածության տեսակներ
Առանձնանում են բազմաստվածության տարբեր տեսակներ.
Անիմիզմ, առարկաների շնչավորման պաշտամունք, որի աղբյուրներ են հանդիսանում հոգու և դևերի միջամտությունը
Ֆետիշիզմ, անշունչ առարկաների երկրպագություն, որոնց վերագրում են գերբնական հատկություններ
Տոտեմիզմ, մարդկանց որոշակի խմբերի և, այսպես կոչված, տոտեմների (կենդանիներ, բույսեր, հազվադեպ՝ բնության երևույթներ, անշունչ առարկաներ) միջև գերբնական ազգակցության մասին հավատք
Զոոլատրիա, կենդանիների պաշտամունք
Սաբեիզմ, աստղերի աստվածացման պաշտամունք, մոլորակների և այլ երկնային մարմինների՝ կապված կախարդանքի և աստղագուշակության հետ
Խթոնյան աստվածների երկրպագություն, երկրի և բնության աստվածների հանդեպ տածած պատկառանք
Նախնիների պաշտամունք, պաշտամունքը բնորոշ է բազմաստվածության հնագիտական ձևերին, որտեղ նախնիները մոգականորեն մասնակցում են սերունդների կյանքին:
Պանթեիզմ
Պանթեիզմ կամ համաստվածություն, փիլիսոփայական ուսմունք, որը «աստծուն» նույնացնում է տիեզերքի հետ, համարում է, որ բնությունը, տիեզերքը և աստվածը նույնն են, մեկը մյուսին համարժեք են։
Պանթեիզմի մեջ ներկայացող աստվածը ունի սկիզբ և անսկիզբ չէ: Ի՞նչ հիմքով եմ այս ասում. Գիտության զարմանահրաշ բացահայտումները մեզ հայտնում են այն, որ եղել է ժամանակ, որ մեր տիեզերքը չի եղել, ինչպես նաև ժամանակը, տարածությունը, մատերիան: Հետևաբար երբ չի եղել մատերիա, չի եղել պանթեիստական այս աստվածը:
Կարծում եմ, որ այստեղ թվարկված աստվածները, աստվածությունները, հստակ է, որ չեն կարող կապ ունենալ ճշմարիտ Աստծո հետ: Դժվար չէ կռահելը, որ այս ամենը շինծու և մարդկանց կողմից արհեստածին ստեղծված աստվածությունների գաղափարներ են:
Դեիզմ
Դեիզմ (լատ.՝ deus - աստված) – կրոնափիլիսոփայական ուսմունք, համաձայն որի աստված աշխարհի անդեմ սկզբնապատճառն է, որը գտնվում է աշխարհից դուրս ու չի խառնվում բնության ու հասարակության գործին: Այն արարել է աշխարհը, շարժման մեջ դրել այն ու օտարվել նրանից:
Դեիստական Աստծո գոյությունը շատերի համար տրամաբանական է, այդ թվում և որոշ գիտնականների համար: Բայց այստեղ կան հսկայական խնդիրներ այս Աստծո հետ կապված: Դեիստական Աստվածը ավելի շուտ մեզ կարող է հիշեցնել մի ծնողի, ով ծնել է իր երեխային և հետո թողել բախտի քմահաճույքին և իրեն չի հետաքրքրում իր երեխայի ճակատագիրը: Այսպիսին է դեիստական Աստվածը: Բացի սրանից, նա չի հայտնել իրեն մարդկությանը, և այստեղ մենք չենք կարող որևիցե կոնկրետ բան ասել իր էության հետ կապված: Մենք չգիտենք թե ինչպիսի բնավորության գծեր ունի այս Աստվածը, չգիտենք ամենակարող է թե ոչ, սիրում է մեզ թե ոչ, հետաքրքրված է մեր կյանքով թե ոչ, իրեն մտահոգում է մեր մոլորակում առկա չարիքի գոյությունը թե ոչ, նպատակներ ունի մարդկանց կյանքի հետ կապված թե ոչ, կանգնելու ենք իր դատավորական աթոռի առաջ, որ դատաստան տեսնի և մեզնաից յուրքանաչյուրին հատուցիր իր գործերին համարժեք թե ոչ, իր էությամբ նա կատարյալ բարիք է թե ոչ և մի շարք այլ հարցեր, որոնց պատասխանը պարզապես չկա, եթե խոսքը գնում է այս Աստծո մասին:
Re: Աստծո գոյության առեղծվածը
Եթե իսկապես մենք Արարչագործության արդյունք ենք, և մեզ ստեղծել է այն մեկը, ով Սեր է իր էությամբ, ունեցել է հզոր Արարչական ուժ, ապա տրամաբանական է կարծել, որ նա կհայտներ իրեն մարդկությանը: Ինչպես որ ծնողը, ով արարել է իր երեխային և կյանք պարգևել, և իր երեխան սիրո պտուղ է, ապա այս ծնողը իր ինքնությունը ծածուկ չի պահի իր երեխայից, չի հանձնի բախտի քմահաճույքին: Նույն կերպ էլ կարծում եմ Աստծո գոյության դեպքում, եթե նա մեզ ստեղծել է և մենք իր Սիրո պտուղն ենք, ապա տրամաբանական է եզրակացնել, որ նա մեզ որբ չէր թողնի և իր ինքնությունը կհայտներ մարդկությանը:
Կրոնների մեջ ներկայացող Աստվածը, որի գոյությունը ամենահավանականն է, կարծում եմ դա Մոնոթեիստական Աստվածն է: Իսկ Միաստվածություն համարվող հիմնական կրոններն են Աբրահամյան կրոնները՝ Հուդայականություն, Քրիստոնեություն, Մահմեդականություն:
Իսկ այս կրոններից ինչու հենց Քրիստոնեությունը, սա արդեն կապված է Հիսուս Քրիստոսի և իրեն վերաբերվող իրականացված մարգարեությունների հետ,որը իհարկե քննարկման ենթակա կարևոր թեմա է իր մեջ բովանդակում:
Իսկ եթե աթեիստները նշան են փնտրում և ուզում են հասկանալ, թե իսկապես Աստվածաշնչի մեջ մարդկությանը ներկայացող Աստվածը իրապես գոյություն ուն թե ոչ, ապա հենց Աստծո խոսքը՝ Աստվածաշունչը, մեզ հետաքրքիր ուղեցույց է տալիս այս հարցում:
Մատթեոս 7: 7 Խնդրեցէք եւ կ’տրուի ձեզ. որոնեցէք եւ կ’գտնէք, դուռը թակեցէք եւ կ’բացուի ձեզ: 8 Որովհետեւ ամեն խնդրող առնում է, եւ որոնողը գտնում է. եւ դուռը թակողին կ’բացուի:
Եթե մենք ուզում ենք հասկանալ Աստվածաշնչի մեջ ներկայացող Աստված կա թե ոչ, ապա կարող ենք Աստծուն աղոթել և խնդրել խոնարհաբար նշան իր գոյության մասին:Ինչպես Սուրբ Գիրքն է վկայում, եթե խնդրում ենք, ապա մեզ կտրվի այն ինչի մասին, որ մենք խնդրել ենք Աստծուց: Եթե որոնում ենք նշաններ Աստծո գոյության, ապա կգտնենք:
Հակոբոս 4: 8 Մօտեցէք Աստուծուն, եւ նա կ’մօտենայ ձեզ: Սրբեցէք ձեր ձեռքերը, ով մեղաւորներ, եւ ձեր սրտերը մաքրեցէք, ով երկմիտներ: 9 Տառապեցէք եւ սուգ արէք եւ լացէք. ձեր ծիծաղը թող սուգ դառնայ, եւ ձեր ուրախութիւնը՝ տրտմութիւն:
Աստվածաշունչը մեզ քաջալերում է ասելով՝ մոտեցեք Աստծուն և նա կմոտենա ձեզ, ինչպես նաև ասել է թե՝ եթե ցանկանում ես Աստծուն մոտենալ, ապա անհրաժեշտ քայլեր ձեռնարկիր նրան մոտենալու և այդ ամենը անիմաստ չի լինի, քանզի ինչպես Սուրբ Գիրքն է վկայում, Աստծուն մոտեցողին, հենց ինքը՝ Աստված, անձամբ է մոտենում: Բայց հաջորդ մտքի մեջ կա կարևոր մեկ բան: Եթե մոտեցողը մեղքեր է գործել և չի ցանկանում զղջալ իր գործած մեղքերի համար, չի ցանկանում ապաշխարել, չի ցանկանում մաքրվել և դառնալ մաքուր իր սրտով և հոգով , ապա անիմաստ կլինի խոսել այս դեպքում մեր փնտրտուքների օգտակարության մասին:
1 Տարեգրություն 28: 9 Եւ դու, որդեակ իմ Սողոմոն, ճանաչիր քո հօր Աստուծուն եւ ծառայիր նորան կատարեալ սրտով եւ յօժար կամքով. որովհետեւ Տէրը քննում է բոլոր սրտերը եւ գիտէ խորհուրդների բոլոր միտքը. եթէ նորան որոնես, նա կ’գտնուի քեզանից, իսկ եթէ նորան թողես, նա էլ քեզ կ’թողէ յաւիտեան։
Կրոնների մեջ ներկայացող Աստվածը, որի գոյությունը ամենահավանականն է, կարծում եմ դա Մոնոթեիստական Աստվածն է: Իսկ Միաստվածություն համարվող հիմնական կրոններն են Աբրահամյան կրոնները՝ Հուդայականություն, Քրիստոնեություն, Մահմեդականություն:
Իսկ այս կրոններից ինչու հենց Քրիստոնեությունը, սա արդեն կապված է Հիսուս Քրիստոսի և իրեն վերաբերվող իրականացված մարգարեությունների հետ,որը իհարկե քննարկման ենթակա կարևոր թեմա է իր մեջ բովանդակում:
Իսկ եթե աթեիստները նշան են փնտրում և ուզում են հասկանալ, թե իսկապես Աստվածաշնչի մեջ մարդկությանը ներկայացող Աստվածը իրապես գոյություն ուն թե ոչ, ապա հենց Աստծո խոսքը՝ Աստվածաշունչը, մեզ հետաքրքիր ուղեցույց է տալիս այս հարցում:
Մատթեոս 7: 7 Խնդրեցէք եւ կ’տրուի ձեզ. որոնեցէք եւ կ’գտնէք, դուռը թակեցէք եւ կ’բացուի ձեզ: 8 Որովհետեւ ամեն խնդրող առնում է, եւ որոնողը գտնում է. եւ դուռը թակողին կ’բացուի:
Եթե մենք ուզում ենք հասկանալ Աստվածաշնչի մեջ ներկայացող Աստված կա թե ոչ, ապա կարող ենք Աստծուն աղոթել և խնդրել խոնարհաբար նշան իր գոյության մասին:Ինչպես Սուրբ Գիրքն է վկայում, եթե խնդրում ենք, ապա մեզ կտրվի այն ինչի մասին, որ մենք խնդրել ենք Աստծուց: Եթե որոնում ենք նշաններ Աստծո գոյության, ապա կգտնենք:
Հակոբոս 4: 8 Մօտեցէք Աստուծուն, եւ նա կ’մօտենայ ձեզ: Սրբեցէք ձեր ձեռքերը, ով մեղաւորներ, եւ ձեր սրտերը մաքրեցէք, ով երկմիտներ: 9 Տառապեցէք եւ սուգ արէք եւ լացէք. ձեր ծիծաղը թող սուգ դառնայ, եւ ձեր ուրախութիւնը՝ տրտմութիւն:
Աստվածաշունչը մեզ քաջալերում է ասելով՝ մոտեցեք Աստծուն և նա կմոտենա ձեզ, ինչպես նաև ասել է թե՝ եթե ցանկանում ես Աստծուն մոտենալ, ապա անհրաժեշտ քայլեր ձեռնարկիր նրան մոտենալու և այդ ամենը անիմաստ չի լինի, քանզի ինչպես Սուրբ Գիրքն է վկայում, Աստծուն մոտեցողին, հենց ինքը՝ Աստված, անձամբ է մոտենում: Բայց հաջորդ մտքի մեջ կա կարևոր մեկ բան: Եթե մոտեցողը մեղքեր է գործել և չի ցանկանում զղջալ իր գործած մեղքերի համար, չի ցանկանում ապաշխարել, չի ցանկանում մաքրվել և դառնալ մաքուր իր սրտով և հոգով , ապա անիմաստ կլինի խոսել այս դեպքում մեր փնտրտուքների օգտակարության մասին:
1 Տարեգրություն 28: 9 Եւ դու, որդեակ իմ Սողոմոն, ճանաչիր քո հօր Աստուծուն եւ ծառայիր նորան կատարեալ սրտով եւ յօժար կամքով. որովհետեւ Տէրը քննում է բոլոր սրտերը եւ գիտէ խորհուրդների բոլոր միտքը. եթէ նորան որոնես, նա կ’գտնուի քեզանից, իսկ եթէ նորան թողես, նա էլ քեզ կ’թողէ յաւիտեան։