milhistory.net

1914 հուլիսի 19 Սկսվել է առաջին համաշխարհային պատերազմը
1914 հուլիսի 20 Կ. Պոլսում Գերմանիայի և Թուրքիայի միջև կնքվել է գաղտնի ռազմական դաշինք
1914 սեպտեմբեր Հայտարարվել է հայ կամավորական ջոկատներ ստեղծելու մասին
1914 հոկտեմբերի 20 (նոյեմբերի 2) Ռուսաստանը պատերազմ է հայտարարել Թուրքիային
1914 դեկտեմբերի 9-1915 հունվարի 5 Սարիղամիշի ճակատամարտ, Էնվեր Փաշայի բանակի ջախջախումը
1915 փետրվար Երիտթուրքերի պարագլուխների գաղտնի խորհրդակցությունը, որն ընդունել է արևմտահայերի բնաջնջման որոշում
1915 ապրիլ Ինքնապաշտպանական կռիվները Շատախում
1915 ապրիլի 7-մայիսի 6 Վանի հերոսամարտը
1915 ապրիլի 15 Թալեաթի, Էնվերի ու Նազըմի ստորագրությամբ տեղական իշխանություններին ուղարկվել է արևմտահայերի համատարած բռնագաղթի ու բնաջնջման հրահանգ
1915 ապրիլի 24 Հայ մտավորականների ձերբակալումը Կ. Պոլսում, աքսորը և սպանությունը, Հայկական Մեծ եղեռնի սկիզբը

1915 մայիսի 12 Ռուսաստանի, Անգլիայի ու Ֆրանսիայի կառավարությունների հուշագիրը Թուրքիային՝ հայկական ջարդերին վերջ տալու մասին
1915 հունիսի 1-29 Շապին Գարահիսարի հերոսամարտը
1915 հուլիս Ռուսական զորքերի նահանջը, Վանի և Վասպուրականի հայերի մեծ գաղթը և ծանր կորուստները
1915 հուլիս Մշո ինքնապաշտպանությունը
1915 հուլիսի 29-սեպտեմբերի 13 Մուսա լեռան ինքնապաշտպանությունը
1915 օգոստոս Ցիմերվալդի կոնֆերանսի հրովարտակը, ուր ցավակցություն է հայտնվել պատերազմի զոհերի համար
1915 սեպտեմբերի 30-հոկտեմբերի 23 Ուրֆայի հայերի գոյամարտը

1915-1917 Թիֆլիսում հրատարակվել է բոլշևիկյան «Պայքար» թերթը
1916 հունվարի 1 Մոսկվայում լույս է տեսել «Հայկական լրաբեր» շաբաթաթերթը
1916 փետրվարի 3 Ռուսական զորքերը գրավել են Էրզրումը
1916 փետրվար Ռուսական զորքերը գրավել են Մուշը, Բիթլիսը, Մամախաթունը
1916 նոյեմբերի 14 Հուզումներ են սկսվել Ղափանի Կոնդուրովների պղնձաձուլական գործարանում
1916 նոյեմբերի 26 Ֆրանսիան հայերից կազմել է «Արևելյան լեգեոնը»

1917 փետրվարի 27 Բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության հաղթանակը և ցարիզմի տապալումը Ռուսաստանում
1917 մարտ Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Սարիղամիշում, Կարսում, Նոր Բայազետում և այլուր ստեղծվել են բանվորների, զինվորների դեպուտատների և գյուղացիական խորհուրդներ
1917 մարտի 9 Ժամանակավոր կառավարությունը վերացրել է Կովկասի փոխարքայությունը և ստեղծել է Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտե (Օզակոմ)
1917 մարտի 16 Թիֆլիսում հիմնվել է «Հայ ժողովրդական կուսակցությունը»
1917 ապրիլի 24-29 Պետրոգրադում կայացել բոլշևիկների կուսակցության համառուսաստանյան յոթերորդ (ապրիլյան) կոնֆերանսը
1917 մայիսի 2 Երևանում բացվել է արևմտահայերի առաջին համագումարը
1917 հուլիսի 5 Երևանի բանվոր-ծառայողների ցույցերը ժամանակավոր կառավարության դեմ

1917 հուլիսի 19 Բոլշևիկները Ալեքսանդրապոլում կազմակերպել են բանվոր-ծառայողների և զինվորների մեծ ցույց
1917 հուլիսի 26 Իր աշխատանքը սկսել է ՌՍԴԲԿ վեցերորդ համագումարը
1917 օգոստոսի 15 Ալավերդու բանվորների գործադուլը
1917 սեպտեմբերի 29 Թիֆլիսում բացվել է Հայոց ազգային խորհուրդը որտեղ ընտրվել է հայոց ազգային խորհուրդ
1917 հոկտեմբերի 2-7 Թիֆլիսում կայացել է ՌՍԴԲ(բ)Կ Կովկասյան կազմակերպությունների առաջին համագումարը
1917 հոկտեմբերի 25 (նոյեմբերի 7) Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական հեղափոխության հաղթանակը

Խառը ժամանակներ էին։

1917 նոյեմբերի 3-24 Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Ալավերդիում, Ղարաքիլիսայում, Կարսում, Սարիղամիշում, Ջալալօղլիում և այլ վայրերում տեղի են ունեցել բազմամարդ միտինգներ, որոնց մասնակիցները ողջունել են Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակը
1917 նոյեմբերի 15 Թիֆլիսում կազմվել է Անդրկովկասյան կոմիսարիատը
1917 դեկտեմբերի 16 Խորհրդային Ռուսաստանի ժողկոմխորհը, Լենինի նախագահությամբ, Բաքվի խորհրդի նախագահ Ստեփան Շահումյանին նշանակել է Կովկասի գործերի ժամանակավոր արտակարգ կոմիսար
1917-1918 Թիֆլիսում լույս է տեսել «Բանվորի կռիվը» թերթը
1917 դեկտեմբերի 29 Խորհրդային Ռուսաստանի ժողկոմխորհն ընդունել է Թուրքահայաստանի մասին դեկրետը

1917 դեկտեմբեր Խորհրդային Ռուսաստանի ազգությունների գործերի ժողովրդական կոմիսարիատին կից Մոսկվայում ստեղծվել է Հայկական գործերի կոմիսարիատը
1918 հունվարի 19 Բաքվում լույս է տեսել «Բանվորի խոսք» շաբաթաթերթը
1918 փետրվարի 10 Թիֆլիսում բացվել է Անդրկովկասյան սեյմը
1918 փետրվարի 27 Թիֆլիսում լույս է տեսել «Բանվոր» օրաթերթը
1918 մարտի 3 Ստորագրվել է Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը
1918 մարտի 6 Պետրոգրադում բացվել է ՌԿ(բ)Կ յոթերորդ համագումարը
1918 մարտի 12 Թուրքական բանակը գրավել է էրզրումը

1918 ապրիլի 13 Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարության բողոքի հեռագիրը թուրքական բանակի՝ դեպի Անդրկովկաս առաջ շարժվելու և խաղաղ բնակչությանը բնաջնջելու առթիվ
1918 ապրիլի 22 Անդրկովկասյան սեյմը Անդրկովկասը հայտարարել է անկախ
1918 ապրիլի 25 Բաքվում կազմվել է ժողկոմխորհ՝ Ստեփան Շահումյանի գլխավորությամբ (Բաքվի կոմունա)
1918 ապրիլի 25 Թուրքական բանակը գրավել է Կարսը
1918 մայիսի 15 Թուրքական բանակը գրավել է Ալեքսանդրապոլը

1918 մայիսի 22-26 Սարդարապատի հերոսամարտը, թուրքական բանակի ջախջախումը
1918 մայիսի 25-28 Ղարաքիլիսայի ճակատամարտը
1918 մայիսի 26-28 Ցրվել է Անդրկովկասյան սեյմը, Վրաստանը, Ադրբեջանը և Հայաստանը հայտարարվել են անկախ հանրապետություններ
1918 հունիսի 4 Թուրքիայի և հայոց ազգային խորհրդի պատվիրակության միջև կնքվել է Բաթումի պայմանագիրը
1918 հուլիսի 31 Բաքվում ժամանակավորապես ընկել է խորհրդային իշխանությունը

1918 սեպտեմբերի 19 Արարայի (Պաղեստին) ճակատամարտը, Արևելյան (Հայկական) լեգեոնի մարտիկների հաղթանակը թուրքական զորքերի դեմ
1918 սեպտեմբերի 20 Բաքվի 26 կոմիսարների գնդակահարությունը անդրկասպյան ավազուտներում
1918 դեկտեմբերի 9-31 Դաշնակցականների և մենշևիկների արկածախնդրական քաղաքականության հետևանքով տեղի է ունեցել հայ-վրացական զինված ընդհարում
1919 հունվարի 9 Թիֆլիսում, Անտանտի զինվորական գործիչների ղեկավարությամբ, բացվել է դաշնակցական և մենշևիկյան կառավարությունների ներկայացուցիչների կոնֆերանս, որի որոշմամբ Լոռին հայտարարվել է «Չեզոք գոտի»
1919 մարտի 18 Մոսկվայում բացվել է ՌԿ(բ)Կ ութերորդ համագումարը
1919 ապրիլի 8 Գործադուլ հայտարարել են Երևանի երկաթուղային բանվոր-ծառայողները
1919 ապրիլի 20 Երևանում ստեղծվել է «Սպարտակ» կազմակերպությունը

1919 օգոստոսի 1 Երևանում բացվել է Հայաստանի բուրժուական հանրապետության պառլամենտը
1919 սեպտեմբեր Երևանում տեղի է ունեցել Հայաստանի բոլշևիկյան կազմակերպությունների ներկայացուցիչների ընդհատակյա խորհրդակցություն, որն ընտրել է ՌԿ(բ)Կ Հայաստանի կոմիտե՝
Արմենկոմ

1919 հոկտեմբերի 30 Սկսվել է Ալեքսանդրապոլի տպարանի բանվորների գործադուլը
1920 հունվարի 6 Ալեքսանդրապոլի երկաթուղային կայարանում տեղի է ունեցել խոշոր գործադուլ
1920 հունվարի 19-20 Երևանում տեղի է ունեցել Հայաստանի կոմունիստական կազմակերպությունների առաջին ընդհատակյա կոնֆերանսը

1920 մարտի 29 Մոսկվայում բացվել է ՌԿ(բ)Կ իններորդ համագումարը
1920 ապրիլի 23 Ալեքսանդրապոլում տեղի է ունեցել աշխատավորության հակակառավարական ցույց
1920 ապրիլի 28 Խորհրդային իշխանության հաստատումը Ադրբեջանում
1920 մայիսի 1 Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, Սարիղամիշում, Նոր Բայազետում և Հայաստանի այլ վայրերում կոմունիստների ղեկավարությամբ Տեղի են ունեցել խոշոր ցույցեր դաշնակցական կառավարության դեմ
1920 մայիսի 7 Ալեքսանդրապոլում տեղի է ունեցել Ալեքսանդրապոլի, Կարսի, Սարիղամիշի, Քյավթառլուի, Ղազախ-Շամշադինի բոլշևիկյան կազմակերպությունների խորհրդակցություն՝ Արմենկոմի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։ Խորհրդակցությունը զինված ապստամբությունը ղեկավարելու համար կազմել է Հայաստանի ռազմահեղափոխական կոմիտե
1920 մայիսի 10 Հայաստանի Ռազմահեղափոխական կոմիտեն Ալեքսանդրապոլում, ինչպես նաև ամբողջ Հայաստանում, հայտարարել է Խորհրդային իշխանություն

1920 մայիս Զինված ապստամբություններ տեղի են ունեցել Կարսում, Սարիղամիշում, Նոր Բայազետում, Իջևանում, Դիլիջանում, Ղազախում, Շամշադինում, Զանգեզուրում և այլուր
1920 մայիսի 31 Մոսկվայում բանակցություններ են սկսվել Խորհրդային Ռուսաստանի ներկայցուցիչների և Հայաստանի կառավարության պատվիրակության միջև
1920 հունիս ՌԿ(բ)Կ Հայաստանի կազմակերպությունները ձևավորվել են որպես Հայաստանի կոմունիստական (բոլշևիկների) կուսակցություն
1920 օգոստոսի 10 Սևր քաղաքում (Փարիզի մոտ) դաշնակիցների և Թուրքիայի սուլթանական կառավարության միջև կնքվել է դաշնագիր
1920 օգոստոսի 10 ՌՍՖՍՀ լիազոր-ներկայացուցիչ Բորիս Լեգրանը Հայաստանի կառավարության ներկայացուցիչների հետ Թիֆլիսում կնքել է համաձայնագիր
1920 սեպտեմբերի 22 Սկսվել է թուրքական բանակի ներխուժումը Արևելյան Հայաստան

1920 հոկտեմբերի 8 Հրապարակվել է ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի կոչը դաշնակցական կառավարությունը տապալելու մասին
1920 հոկտեմբերի 11 Դաշնակցական կառավարության հետ բանակցություններ վարելու համար Երևան ժամանել է Խորհրդային Ռուսաստանի պատվիրակությունը
1920 նոյեմբերի 15-28 Հեղափոխական ելույթներ Տեղի են ունեցել Շիրակի, Նոր Բայազետի, Դարալագյազի, Ախտայի, Ապարանի, Էջմիածնի, Իջևանի, Դիլիջանի, Շամշադինի և Հայաստանի այլ շրջաններում
1920 նոյեմբերի 29 Հայաստանում հաստատվել է Խորհրդային իշխանություն
1920 նոյեմբերի 30 ՀԽՍՀ Հեղկոմը Հայաստանի ապստամբ բանվորների և գյուղացիների անունից հեռագիր ուղարկել է Լենինին
1920 դեկտեմբերի 2 Լենինը ողջույնի հեռագիր ուղարկել է Հայաստանի Ռազմահեղափոխական կոմիտեի նախագահ Սարգիս Կասյանին