milhistory.net

Էդա...

Նվիրվում է Ապրիլյան պատերազմի հերոսներին - "Հայրենեան" հաղորդման մեջ չընդգրկված կադրերից...

Героям апрельской войны - посвящается. Кадры, которые не вошли в программу "Айренеац".

Видео

Հայրենյանց հաղորդումից - հաղորդումը կարող եք դիտել ուրբաթ օրը, երեկոյան 7;30-ին

Խոսում ենք պատմական համատեքստում Հայոց ռազմական տեխնոլոգիաների մասին...

Видео

Վիեննայի ճակատամարտ - Տեղի է ունեցել 1683 թվականի սեպտեմբերի 11-ին` Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայի երկամսյա պաշարումից հետո, մի կողմից Օսմանյան սուլթանության, իսկ մյուս կողմից Հռոմեական "սրբազան" կայսրության, Լեհական թագավորության և նրա դաշնակիցների միջև: Այս ճակատամարտում քրիստոնյաների հաղթանակը վերջնականապես վերջակետ դրեց Օսմանյան կայսրության՝ դեպի Եվրոպա արշավանքներին, իսկ Ավստրիան առաջիկա մի քանի տասնամյակների ընթացքում դարձավ Կենտրոնական Եվրոպայի ամենահզոր տերությունը:
Քրիստոնյաների բանակը կազմում էր մոտ 90.000, թուրքերին՝ 200.000 ռազմիկ:

Իսկ այժմ ԶԱՐՄԱՑԵՔ, քանզի արդյունքում պարզվում է, որ Եվրոպական և, ընդհանրապես քրիստոնեական ողջ քաղաքակրթության համար վճռական նշանակություն ունեցած այդ ճակատամարտում ամեն 18-րդ զինվորը հայ էր՝ հայերը ճակատամարտին մասնակցել են Լեհական թագավորության բանակի կազմում գործող 5.000 հոգանոց առանձին հետևակ գնդով և, դատելով ճակատամարտի ընթացքից, զգալի դեր են ունեցել դրանում:

Ցավն ինչումն է՝ մեդիատարածքը լցված առօրեական, կենցաղային և ոչինչ չնշանակող ինֆորմացիայի ֆոնին այս մասին գործնականում ոչ-ոք ուղղակի չգիտի, իսկ մեր մեդիա-արքաներն էլ ոչ մի միջոց չեն ձեռնարկում, որ խոսվի սրա ու սրա նման բազմաթիվ այլ փաստերի մասին...

Այս ճակատամարտին հայերի մասնակցության մասին հայտնում է Սադոկ Բարոնչը (Barącz S. "Rys dziejów ormiańskich" - Tarnopol, 1869 (Բարոնչ Ս. «Հայոց պատմության ուրվագծեր» (լեհերեն), Տեռնոպոլ 1869), որը, խոսելով այս ճակատամարտին մասին, հայտնում է, որ (էջ 68). «Այդ գործին միացան 5.000 ալեբարդակիր հայեր և ըստ երևույթին դա վերջին անգամ էր, որ նրանք հավաքվում էին այդքան մեծ քանակությամբ»` այս խոսքերը հաստատելով «79-րդ» հղումով: Հիշատակված հղումի տողատակում համապատասխանող տեղում էլ կարդում ենք, որ այս տեղեկությունը նա վերցրել է Կրակովի գրական հավաքածուի 4-րդ հատորի 94-րդ էջում (Zbieracz literacki Kraków 1838 T. IV. str. 94) բերված մի անանուն հեղինակի նամակից, ուղղված ինչ որ մեկին Սիլեզիայում և թվագրված 1683 թ-ի օգոստոսի 27-ով: Այդ նամակում ասվում է. «Այնտեղ էին նաև 5.000 հայեր, որոնք առանձնանում էին: Նրանք երկար, կարմիր գլխարկներ և թևնոցներ, ինչպես նաև երկար տաբատներ ունեին, կարծես վոլխովներ լինեին, իսկ զենքերից էլ նրանք կրում էին մուշկետներ և կացիններ: Նրանք նաև վրան խաչն ու իրենց զինանշանը պատկերող դրոշներ ունեին»:

Երբ նույնիսկ հակառակորդն է քեզ հարգում՝ Հայ ռազմիկ։

1054 թվական, հունվարի սկիզբ: Սելջուկյան հորդան հարվածել էր Կարսին և հետ էր քաշվում։ Արդյունքում, սակայն, հետապնդելով հակառակորդին, ինչ որ տեղ Վանանդում սպարապետ Թաթուլ Վանանդեցու գլխավորած Կարսի թագավորության բանակը անակնկալ հարձակվեց վերջինիս բանակի վրա և ծանր կորուստներ պատճառեց, սակայն հակառակորդը մարտի մեջ մտցրեց նոր ուժեր: Այս պայմաններում, զգալով, որ հակառակորդի բանակը առավելություն է ձեռք բերում, Թաթուլը մխրճվեց վերջինիս շարքերի մեջ և տեղի ունեցած մենամարտում ծանր վիրավորեց հակառակորդի բանակի հրամանատարներից մեկին, սակայն շուտով վիրավորվածի թիկնապահներին հաջողվեց գերել Թաթուլին: Սելջուկյան սուլթանության բանակը խուճապի մատնվեց և միայն ծանր կորուստներով կարողացավ հեռանալ մարտադաշտից` իր հետ տանելով գերված Թաթուլին...

...Ասում են, որ երբ գերված Թաթուլին ներկայացրել են Սելջուկյան սուլթանության սուլթան Տուղրի-բեկին (1029-1063), վերջինս Կարսի սպարապետին կյանք է խոստացել, եթե նրա հարվածից ծանր վիրավորված իր զորավարը ապաքինվի: Բայց Թաթուլը միայն ծիծաղել և ձեռքն է թափ տվել. «Եթե հարվածն իմն է, չի ապրի...»: Ու երբ թշնամու զորավարը մահացել է, իսկ Թաթուլը` սպանվել, Տուղրիլ-բեկը, որպես մխիթարություն իր մահացած զորավարի հորը, ուղարկել է վերջինիս Թաթուլի հզոր բազուկը և պատվիրել հայտնել. «Մխիթարվիր, էմիր, վատ բազկից չընկավ որդիդ»...

Պատիվ ունեմ, Հայ ռազմիկ!

Մ.թ.ա. 53 թ-ի մայիսի 7-ից 9-ը ընթացած Խառանի ճակատամարտում կրած ծանր պարտությունը զգալի հարված հասցրեց պաշտոնական Հռոմի դիրքերին Արևելքում, քանի որ սպանվել և գերեվարվել էին 30.000 ռազմիկներ: Իր հերթին, օգտվելով այս ամենից, Մեծ Հայքի թագավորության բանակը առանց լուրջ մարտերի Կապադովկիայի թագավորության բանակից ազատագրեց Անդրեփրատյան Ծոփքը: Չնայած այս ամենին, սակայն, Հռոմեական հանրապետությունը, թեև որոշակիորեն ցրված վիճակում, սակայն Արևելքում դեռևս զգալի ուժեր ուներ: Միաժամանակ, Մարկոս Կրասոսի հետ արշավանքի ելած ուժերից ևս այս կամ այն կերպ ՓՐԿՎԵԼ ԷԻՆ մոտ 13.000 ռազմիկներ, որոնց էլ արագորեն կենտրոնացրեց և կազմակերպեց ջախջախված բանակից հաջողությամբ հեռացած և իր քաղաքական հայացքներով երդվյալ հանրապետական հանդիսացող Գայոս Կասսիոսը:

Ստեղծված իրավիճակում ՀԱՐՎԱԾԻ ՏԱԿ ԷՐ ՀԱՅՏՆՎՈՒՄ ԱՍՈՐԻՔԸ և այս պարագայում առաջնային խնդիր էր դառնում հենց սահմանների պաշտպանությունը, թեև Գայոս Կասսիոսի օգտին եղավ այնուհանդերձ այն հանգամանքը, որ հարվածը որոշակիորեն հետաձգվեց: Իրոք, Օրոդես II-ը ոչ մի կերպ չէր կարողանում Ասորիքում խորանալու համար բավարար ուժեր հավաքել, ընդ որում մ.թ.ա. արդեն 53 թվականի վերջին հերթական անգամ բարդացավ Պարթևական թագավորության ներքաղաքական դրությունը։ Իրոք, կասկածվելով հակաարքայական դավադրության մեջ, նույն այս ժամանակ սպանվեցին ինչպես Սուրենը, այնպես էլ Աբգար II Արիարմենը, ընդ որում Հայոց Միջագետքի թագավորության գահին վերջինիս հաջորդեց իր որդի Բակուր III-ը (մ.թ.ա. մոտ 53-30)։ Այս պարագայում, երբ պարթևական կողմը ի վիճակի չեղավ հարված հասցնել նաև մ.թ.ա. 52 թվականին, գործի անցավ Տիգրան II Մեծը:

«Այս բոլորից հետո Տիգրանը, հիվանդ լինելով, աղաչում է պարսից Արտաշես թագավորին իրենց մեջ սեր հաստատել, որ խզվել էր իր հոր հպարտության պատճառով, երբ նա պարսիկներից խլեց նախագահությունը: Եվ ահա ինքը՝ Տիգրանը, երկրորդական գահն ընդունելով, ինչպես օրենքն էր, նախագահությունը վերադարձնում է նրան: Այս կերպով Արտաշեսին հաշտեցնելով` նա նրանից օգնական զորք է խնդրում» (Մովսես Խորենացի «Հայոց պատմություն», գիրք 2, գլուխ 19),- հայտնում է Պատմահայրը՝ ըստ էության մեզ փոխանցելով Տիգրան II Մեծի և Օրոդես II-ի միջև ՁԵՌՔ ԲԵՐՎԱԾ ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸ՝ Հայոց արքան, առժամանակ, գուցե ինչ-որ տեղ ձևականորեն, քանզի դեռևս Տիգրան II Մեծի հետնորդները այնուհանդերձ կրում էին «արքայից-արքա» տիտղոսը, այնուհանդերձ պարտավորվում էր առնվազն գոնե չշեշտադրել իր բարձր դիրքը, ինչին ի պատասխան էլ Օրոդես II-ն ինքը իր հերթին ապահովում է համագործակցությունը մյուս կողմից: ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԶԻՋՈՒՄՆԵՐԻ այս արդյունքը եղավ, ինչպես արդեն ասացինք, մ.թ.ա. 53-38 թվականների այն ռազմական համագործակցությունը, որը հաստատվեց Մեծ Հայքի և Պարթևական թագավորությունների միջև և իր կոնկրետ ռազմաքաղաքական արտացոլումը գտավ դեպի Ասորիք ձեռնարկված արշավանքներում:

Այս առումով մինչև առաջ անցնելը հարկ է նշել, որ մ.թ.ա. 52 թվականի իրադարձություններում, առանց խորանալու դեպքերի ներքին բովանդակության մեջ, սովորաբար ՆՇՈՒՄ Է ԱՐՎՈՒՄ ՄԻԱՅՆ Պարթևական թագավորության բանակի մասին, որի հարվածները, ըստ հունա-հռոմեական սկզբնաղբյուրների, Գայոս Կասսիոսին հաջողվել է հետ մղել: Իրոք, հունա-հռոմեական սկզբնաղբյուրները խոսում են ԲԱՑԱՌԱՊԵՍ ՄԻԱՅՆ Պարթևական թագավորության բանակի մասին, սակայն այդ հաղորդումները կրկին միակը չեն, որ արտացոլում են հիշատակված իրադարձությունները, ու այս անգամ ևս, ԴԺԲԱԽՏԱԲԱՐ, ԱՉՔԱԹՈՂ ԵՆ ԱՐՎԵԼ Մովսես Խորենացու հաղորդումները, որոնք միանշանակորեն վկայում են այն մասին, որ հարված հասցնողը եղել է հենց հայկական, այլ ոչ թե պարթևական կողմը: Այսպիսով, մինչև Օրոդես II-ը կենտրոնացնում էր ուժերը, Մեծ Հայքի և Հայոց Միջագետքի թագավորությունների բանակները, գործի դնելով տեղական միջոցները, փորձեցին ներխուժել Ասորիք: «Հռոմեացիք զայրանալով՝ անթիվ զորքերով ուղարկում են Կասսիոսին: Սա գալով՝ դիմադրում է Հայոց զորքերին և թույլ չի տալիս Եփրատն անցնել ու ասպատակել Ասորիքը» (Մովսես Խորենացի «Հայոց պատմություն», գիրք 2, գլուխ 18),- այս կապակցությամբ հայտնում է Մովսես Խորենացին՝ անելով իրադարձությունների լուսաբանման համար խիստ կարևոր ևս մեկ հավելում: Այսպիսով՝ մ.թ.ա. 52 թվականի գարնանը Զևգմայի ճ-մ-ում Գայոս Կասսիոսի գլխավորած Հռոմեական հանրապետության բանակը (մոտ 20.000) անորոշ ելք ունեցած մարտում դիմադրեց Մեծ Հայքի (մոտ 40.000) և Հայոց Միջագետքի (մոտ 5.000) թագավորությունների միացյալ բանակին` թույլ չտալով վերջինիս անցնել Եփրատն ու ներխուժել Ասորիք։

Եվ կրկին պետք է ցավով նշել, որ Մովսես Խորենացու հաղորդած այս տեղեկությունները, որպես Խառանի ճակատամարտին հաջորդած իրադարձությունների պարզաբանման կարևոր աղբյուր, որոնք, դրան գումարած էլ նաև, տեղեկացնում են այն մասին, որ այդ տարի հռոմեական ռազմական մեքենան ընդհարվել է ՈՉ ԹԵ Պարթևական, ԱՅԼ ՄԵԾ ՀԱՅՔԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ԲԱՆԱԿԻ ՀԵՏ, դժբախտաբար կրկին ուշադրության չեն արժանացել՝ կարելի է ենթադրել վերջիններիս ժամանակագրական անորոշության, Տիգրան II Մեծի հիշատակության, մեր և համաշխարհային պատմագիտության ավանդական եվրոպակենտրոնության, ինչպես նաև գլխավորապես թերևս այն պատճառով, որ հունա-հռոմեական աղբյուրները այս իրադարձությունների կապակցությամբ հիշատակում է միայն պարթևներին: Այս առումով կարծում եմ, սակայն, որ Մովսես Խորենացու հաղորդումները կասկածի ենթարկելու և հունա-հռոմեական աղբյուրներին նրա նկատմամբ առաջնություն տալու որևէ լուրջ հիմք, ըստ էության, ՉԿԱ, քանի որ այս ժամանակ արդեն գործում էր հայ-պարթևական դաշինքն և բնական է, որ Մեծ Հայքի թագավորության բանակը, երբ դաշնակիցը դժվարանալով հապաղում էր, պետք է ձեռնամուխ լիներ իր դաշնակցային պարտավորությունների իրականացմանը:

Այս առումով կարծում եմ, որ պետք է հաշվի առնել նաև ՀԱՅԿԱԿԱՆ, ԻՆՉՊԵՍ ՆԱև ՊԱՐԹևԱԿԱՆ ՌԱԶՄԱԿԱՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐԻ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ: Իրոք, եթե Պարթևական թագավորության բանակը, մեծապես կազմված քոչվոր ժողովուրդներին բնորոշ սկզբունքներով, սովորաբար դժվար էր կենտրոնանում և դրա համար զգալի ժամանակ էր անհրաժեշտ, ապա Հայկական բանակը, որպես տիպիկ նստակյաց պետության բանակ, նմանատիպ որևէ խնդիր չուներ: Իր դերն ունեցավ նաև այն հանգամանքը, որ Հայկական բանակն ավելի մոտ էր գտնվում մարտական գործողությունների ապագա թատերաբեմին, դե իսկ Հայոց Միջագետքի թագավորության բանակն էլ, ընդհանրապես, գտնվում էր գործնականում Ասորիքի դարպասների հենց դիմաց, ընդ որում մշտապես ձեռքի տակ առկա տեղանքին հիանալի ծանոթ, մարտունակ և ոչ կանոնավոր մարտերում ու ասպատակություններում իրենց հիանալի դրսևորող արաբների զգալի ուժեր առկայությունն էլ միայն մեծացնում էր Հայոց թագավորությունների հարվածային հնարավորությունները:

Խնդրի կապակցությամբ ավելորդ չեմ համարում նշել նաև հունա-հռոմեական հեղինակների մոտ ՄԻԱՅՆ ՊԱՐԹևՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ՆՇՈՒՄԻ ԲԱՑԱՏՐՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ: Ամեն ինչ, ըստ էության, բացատրվում է նրանով, որ դեպքերին ոչ ժամանակակից հունա-հռոմեական հետագա հեղինակների պատկերացմամբ իրենք պատերազմում էին հենց Պարթևական թագավորության դեմ, քանի որ Մեծ Հայքի թագավորությունը հանդիսանում էր Հռոմեական հանրապետության «դաշնակից և բարեկամ»-ն ու պարթևներին օգնում էր, ըստ էության, ներքին կարգով, իսկ պատերազմի դաշտում զգալ, որ Հռոմեական հանրապետության բանակը կռվում է հայ և պարթև ռազմիկների դեմ, դեպքերին ոչ ականատես հեղինակներն անկարող էին: Այս առումով առավել հասկանալի լինելու համար առաջարկում եմ դիտարկել տիպիկ մի օրինակ: Հովսեփ Փլավիոսը, որպես մ.թ.ա. 41 թվականի դեկտեմբերի Ապամեայի ճակատամարտում հայ-պարթևական բանակի հրամանատար. պարթևական Բակուր արքայազնի հետ միասին հիշատակում է նաև. «սատրապ Բարզափրանես»-ին, որպես, ինչպես կարծես ինքնին ենթադրվում է ենթատեքստից, Պարթևական թագավորության պաշտոնյա: Մովսես Խորենացու մոտ, սակայն, նույն «Բարզափրանես»-ը հիշատակվում է որպես Ռշտունյաց տոհմի նահապետ: Այսպիսով, Պատմահոր տեղեկության բացակայության պայմաններում մեզ, կարծես թե, չէր մնա այլ բան, քան ենթադրել, որ Բարզափրանեսը իրոք եղել է Պարթևական թագավորության մի պաշտոնյա, սակայն Մովսես Խորենացու խիստ տեղին հաղորդումը, որը մեզ է հասցնում հայկական կողմի տեսակետը, ճշգրտում է իրավիճակը՝ Ասորիք պրովինցիա մտած բանակը ղեկավարվում էր ինչպես պարթևական Բակուր արքայազնի, այնպես էլ Բարզափրան Ռշտունու կողմից, ընդ որում նույն Մովսես Խորենացու այլ հաղորդումները, կապված ասորիքյան իրադարձությունների հետ, հստակ հիմքեր են տալիս ասելու, որ ԲԱԿՈՒՐԸ ԳԼԽԱՎՈՐԵԼ Է ՀԱՅ-ՊԱՐԹևԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԻ ՊԱՐԹևԱԿԱՆ, ԻՍԿ ԲԱՐԶԱՓՐԱՆԸ՝ ՀԱՅՈՑ ՄԱՍԸ:

Армянские дворянские семьи и количество их военной конницы (согласно документу Зоранамак, опубликованному в 7 веке):

Аршакуни (царская конница) - 40 тысяч всадников;
Сюни - 19,400 всадников;
Кадмяны - 13,200 всадников;
Гугараци - 4,500 всадников;
Алдзнеаци - 4 тысячи всадников;
Енцайаци - 4 тысячи всадников;
Англы (Ангелы) - 3,400 всадников;
Бзнуни - 3 тысячи всадников;
Каспеци 3 тысячи всадников;
Багратуни - 1,500 всадников;
Апахуни - 1 тысяча всадников;
Арцруни - 1 тысяча всадников;
Ванандаци - 1 тысяча всадников;
Вахевуни - 1 тысяча всадников;
Гардманеци - 1 тысяча всадников;
Кордваци - 1 тысяча всадников;
Мамиконяны - 1 тысяча всадников;
Манауасяны (Минасяны) - 1 тысяча всадников;
Мокаци - 1 тысяча всадников;
Рштуни - 1 тысяча всадников;
Утиаци - 1 тысяча всадников;
Хорхоруни - 1 тысяча всадников;
Цавдеяны - 1 тысяча всадников;
Цопаци - 1 тысяча всадников;
Вордуни - 700 всадников;
Басенаци (Басенцян) - 600 всадников;
Камсараканы - 600 всадников;
Андзеваци - 500 всадников;
Аравеляны - 500 всадников;
Ашоцяны - 500 всадников;
Гнуни - 500 всадников;
Голтнеци 500 всадников;
Мазазаци - 500 всадников;
Абеляны - 300 всадников;
Акеаци - 300 всадников;
Арташесяны - 300 всадников;
Аравеняны - 300 всадников;
Бохаеци - 300 всадников;
Варажнуни - 300 всадников;
Габеляны - 300 всадников;
Гнтуни - 300 всадников;
Димаксяны - 300 всадников;
Дзюнакяны - 300 всадников;
Ервандуни - 300 всадников;
Зарехаваняны - 300 всадников;
Мандакуни - 300 всадников;
Мурацаны - 300 всадников;
Палуни - 300 всадников;
Сааруни - 300 всадников;
Слкуни - 300 всадников;
Спандуни - 300 всадников;
Труни - 300 всадников;
Хавнуни - 300 всадников;
Авацаци - 200 всадников;
Амаскуни - 200 всадников;
Аматуни - 200 всадников;
Бужуни - 200 всадников;
Вардзаруни - 200 всадников;
Григорьянцы - 150 всадников;
Абраамяны - 100 всадников;
Айценаканы - 100 всадников;
Ашхадаряны - 100 всадников;
Богуни - 100 всадников;
Варазартикяны - 100 всадников;
Варжнуняны - 100 всадников;
Каджберуни - 100 всадников;
Мехнуни - 100 всадников;
Ропсяны - 100 всадников;
Сагратуни - 100 всадников;
Тамбараци - 100 всадников;
Трпатуни - 100 всадников;
Хабужяны - 100 всадников;
Хамастуняны - 100 всадников;
Цохкепаны - 100 всадников;
Акацаци - 50 всадников;
Асшняны - 50 всадников;
Баканы - 50 всадников;
Варнуни - 50 всадников;
Вижануни - 50 всадников;
Газрикяны - 50 всадников;
Гзчуни - 50 всадников;
Гуканы - 50 всадников;
Зандаланы - 50 всадников;
Кичаны - 50 всадников;
Кчруни - 50 всадников;
Парспатуни - 50 всадников;
Содаци - 50 всадников;
Тайгряны - 50 всадников.

Я думаю все же воинов, а не конницы - в противном случае получится, в армия Великого Айка имела 124.000 конницы, что не реально.

Да нереально, так много конницы, наверно войнов.

В 450-ом было 30.000 всадников. Тигран Великий имел 55.000 всадников. Итого, в "обычных" условиях Великого Айка было ок. 40.000 всадников...

Bahamutto, там же указывается время, III тысячелетии д.н.э. - какие еще "саки и скифы" тогда?

Риччи, вот Вам еще "юмора" - царь Армении Арам I Великий правил в 1827-1769 д.н.э. Мовсес Хоренаци, Отец армянской истории, впервые фиксирует у него наличие конного контингента. "Нам предстоит еще рассказать о его подвигах на Западе, в борьбе с Титанидами. Он движется на Запад, прибавив к прежнему (войску) сорок тысяч пехоты и две тысячи всадников, и прибывает в пределы Каппадокии, в то место, которое ныне называется Кесарией. И так как он, по завоевании восточных и южных стран, вверил их двум родам, а именно — Сисакеанам — восточные, потомкам же дома Кадмоса — ассирийские, то более не опасался смут откуда-либо. Поэтому он долгое время остается на Западе и там подвергается нападению Титанида Пайаписа Каалеа, который властвовал над страной между двумя великими морями — Понтом и Океаном. Арам вступает с ним в сражение и побеждает его, заставив бежать на один из островов Азийского моря. Сам же оставляет в стране одного из своих сородичей по имени Мшак с десятью тысячами войска и возвращается в Армению.".

И ничего, что все точно совпадает с знаменитой Аниттой, из раннехетских источников, это все ничего, как же так, армяне, фуу - лучше уж "скифы и саки"... хотя до их появления еще добрых 10 веков...

Совпадение? Задался бы вопросом современный классик СМИ - не думаю, сам бы ответил он с присущим только ему харизматическим апломбом

Кстати, согласно даже Википедии: "Предположительные районы доместикации лошадей, которые стали предками современных лошадей — степи между Чёрным и Каспийским морями, Анатолия, особенно Восточная Анатолия", при том под "Восточная Анатолия" понимается Армянское нагорье.