milhistory.net

Ինձ համար ամեն անգամ ավելի ու ավելի դժվար է դիտել պատմական ֆիլմեր, սա պատմաբանի անեծքն է։ Իրոք, երբ հաճախ դու գիտես ավելի շատ, քան ամբողջ նկարահանող խումբը միասին վերցրած, դժվար է խորասուզվել ֆիլմի մեջ։

Վերջերս իմ ընկերներից մեկը մեծ ոգևորությամբ խոսեց այս ֆիլմի մասին և դա ինձ հետաքրքրեց։ Որոշեցի դիտել։ Ճիշտ է, դարաշրջանը և տարածաշրջանը իմ մասնագիտացման ոլորտը չեն, բայց այնտեղ կան Օսմանյան սուլթանություն և օսմանցիներ, որոնք մոտավորապես նույն ժամանակ գործում էին պատմական Հայաստանի արևմտյան հատվածներում։ Այդ իսկ պատճառով որոշեցի դիտել՝ հանգիստ ու մտածված ձևով, օրական մեկ սերիա։ Միաժամանակ այստեղ կգրեմ իմ տպավորությունները։

Բարի ճանապարհ մեզ...
Սերիա 1

Ինչ ասեմ՝ ԴԵՐԱՍԱՆԱԿԱՆ ԽԱՂԸ ինձ դուր եկավ։ Կարծում եմ՝ բոլորը իրենց տեղերում են։ Կանայք ոչ ստանդարտ են, բայց այդուհանդերձ գեղեցիկ, իսկ նրանց սեքսուալությունն էլ բնական և գեղեցիկ ձևով էր ներկայացված՝ առանց ավելորդ ընդգծվածության, ինչպես սովորաբար լինում է։ Նույնիսկ թեթև էրոտիկ տարրեր կան՝ նրբագեղ ու ճաշակով։ Տղամարդկանց ընտրությունն էլ վատ չէր։ Հատկապես ինձ դուր եկան գլխավոր հերոսը և Սիգիզմունդ I-ը։ Ընդգծեմ՝ դուր եկան որպես դերասաններ, քանի որ որքանով է գլխավոր հերոսը նման իրական Յանոշին՝ կարող եք դատել այս գրավյուրից։

Պատմական վերականգնումը նույնպես իր տեղում էր, թեև որոշ հատվածներում կարելի էր և՛ ավելի լավ անել։ Օրինակ՝ սկզբում ամրոցի դարպասները չափազանց ԽՂՃՈՒԿ ԵՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՎԱԾ: Նման բանն ավելի շատ կհամապատասխաներ վանքի, քան լուրջ պաշտպանական հանգույցի։

Բուն ՄԱՐՏԱԿԱՆ ՏԵՍԱՐԱՆՆԵՐԻ ՄԱՍՈՎ ևս կան հարցեր և հիմնական թերությունը հենց այստեղ է։ Յանոշն ու իր մարդիկ իրենց դարաշրջանի դասական զինվորականներ են, բայց թուրքերի դեմ մարտի են դուրս գալիս ԱՌԱՆՑ ԶՐԱՀՆԵՐԻ, հետևակ վիճակում։ Լավ, ենթադրենք՝ ձիերը կորցրել են կռվի ընթացքում, բայց ո՞ւր են հայտնի զրահները։ Չէ՞ որ սա այն ժամանակաշրջանն է, երբ ասպետական Եվրոպան իր զարգացման գագաթնակետին էր, իսկ դրանից հետո արդեն անկում էր սկսվելու։ Ո՞ւր են եվրոպացի ասպետի 1428 թվականի զինատեսակներն ու հանդերձանքը։ Դրան հակառակ՝ օսմանյան թեթև հեծելազորը ներկայացված է համեմատաբար լավ, բայց այստեղ էլ կան նրբերանգներ: Օրինակ՝ օսմանները չափազանց մաքուր ու կոկիկ են, մինչդեռ թեթև հեծելազոր հաճախ համալրվում էր պատահական մարդկանցով ու բաշիբոզուկներով, որոնք սովորաբար աղքատ էին և չունեին պատշաճ հանդերձանք։

ՄԱՐՏԱԿԱՆ ԸՆԴՀԱՐՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍՈՎ հարց կա նաև մասշտաբայնության հետ կապված։ Հասկանալի է՝ ֆեոդալական Եվրոպա է, բայց դժվար է պատկերացնել, որ հենց ինքը՝ Հունգարիայի թագավորը՝ Սիգիզմունդ I Լյուքսեմբուրգացին (1387-1437), որը շուտով դառնալու էր նաև Հռոմեական Սրբազան կայսրության կայսր, պատերազմի գնա ընդամենը 300 հետևակայինի գլուխ անցած։ Ներեցեք, բայց չեմ հավատում։ Վերջինս նույնիսկ նորմալ հեծելազոր չունի, բառացիորեն՝ չունի։

Եվ վերջապես՝ սերիայի վերջին ճակատամարտը։ Այստեղ ցույց չեն տրվում բանակների տեղաբաշխումները կամ կռվի սկիզբը, պարզապես Յանոշն ու իր մարդիկ հետևակ վիճակում կռվում են, իսկ վերջում էլ նրանց ճնշում է օսմանյան բանակային բազմությունը։ Պատմական հիմքի մասին...

1428 թ-ին օսմանյան սուլթան Մուրադ II-ը (1421-1444, 1444-1446, 1446-1451) արշավանք ձեռնարկեց Հունգարիայի դեմ։ Գլխավոր դրվագը եղավ Գոլուբացի (ներկայիս Սերբիա, Դանուբի ափին գտնվող ամրոց) ճակատամարտը։ Հունգարիայի թագավոր Սիգիզմունդը պաշարեց ԳՈԼՈՒԲԱՑԸ, որը քիչ առաջ էր անցել օսմանների ձեռքը՝ սերբերի միջոցով։ Սուլթանի գլխավորած օսմանական զորքերը մոտեցան ամրոցին և ստիպեցին հունգարացիներին հանել պաշարումը։ Նահանջի ժամանակ հունգարական զորքերի մի մասը թիկունքից հարձակման ենթարկվեց թշնամու կողմից։ Ավելին, երբ քրիստոնյաներ փորձեցին անցնել Դանուբը, թուրքերը հարձակվեցին հենց նավերի վրա։ Սկսվեց խուճապ և շատ զինվորներ ԽԵՂԴՎԵՑԻՆ։ Ինքը՝ Սիգիզմունդը, հազիվ փրկվեց՝ կորցնելով զորքի մի մասը և ամբողջ գումակը։ Ի դեպ, այս ժամանակ զոհվեց նաև լեհ ասպետ Զավիշա Սևը՝ հայտնի այդ հերոսը, որին հիշատակում է Հենրիկ Սենկևիչն իր «Խաչակիրներ» վեպում։ Ճակատամարտից հետո ամրոցը մնաց օսմանների ձեռքում, որոնք էլ այն վերածեցին Դանուբի կարևոր հենակետի։

Հետաքրքիր է, որ հունգարացիները պաշարման ժամանակ օգտագործել էին ՀՐԵՏԱՆԻ՝ թե՛ ցամաքից, թե՛ գետից՝ ամրոցի պատերը փլելու համար։ Սա Հունգարիայի բանակի կողմից հրետանու կիրառման առաջին դեպքերից մեկն էր։ Սերիայում, սակայն, թերևս, ֆինանսների սղության պատճառով, դա ներկայացված է միայն մեկ փոքր տրամաչափի մեկ թնդանոթով, որը նավի վրա է։ Այսպիսով, հունգարական բանակը նահանջի ընթացքում ծանր պարտություն կրեց։ Այդ պահից ի վեր Դանուբով անցնող սահմանը մի քանի տարով դարձավ հարաբերաբար կայուն, սակայն թուրքական ճնշումն ավելի ուժեղացավ։

Սերիա 2

Կադր առ կադր՝ սեքսուալ տեսարանների քանակը ԳՆԱԼՈՎ ԱՎԵԼԱՆՈՒՄ Է, թեև դեռ սցենարային սահմաններում է, իսկ մինչ հոլիվուդյան չափանիշներին հասնելը դեռ երկար ճանապարհ կա։ Դերասանական խաղը շարունակում է հաճելի տպավորություն թողնել, հատկապես տպավորիչ է Մուրադ II-ի կերպարը․ առնվազն ինձ շատ դուր եկավ։ Միաժամանակ բարձր մակարդակի վրա են թե՛ դերասանական խաղը, թե՛ նրանց խարիզման։

ԳԵՂԵՑԻԿ ԵՆ ՆԱԵՎ ԳՈՒՅՆԵՐԸ, ինչպես նաև՝ ուշադրությունը մանրամասների նկատմամբ։ Նմանատիպ ֆիլմերում հաճախ փորձ են անում ֆինանսների կամ գիտելիքի պակասը «ծածկել» մուգ գույներով, բայց այստեղ, բարեբախտաբար, այդպես չէ․ դրոշները տեղում են, ներքին ու արտաքին հարդարանքը հարուստ մարդու կամ թագավորի պալատին վայել շքեղությամբ է արված, իսկ թագավորի կառքը նույնպես համապատասխանում է իր մակարդակին։

Տարօրինակ է, առնվազն իր դարաշրջանի համար, մարդկանց՝ հատկապես կանանց, ԱԶԱՏ ՎԵՐԱԲԵՐՄՈՒՆՔԸ կրոնական հարցերի և հակառակ սեռի նկատմամբ․ մի աղջիկ երբ տեսնում է գեղեցիկ տղամարդու, անմիջապես հանվում է, թեև, կարծես, պետք է լինեին խիստ կաթոլիկ միջնադարյան բարքեր։ Սա մի փոքր շփոթեցնում է, բայց ընդհանուր առմամբ հասկանալի է՝ հաշվարկը արվել է ժամանակակից հանդիսատեսի վրա։ Եվ ընդհանրապես, ֆիլմի թերություններից է թվում այն ընդհանուր «հիվանդությունը», որը բնորոշ է նման ժամանակակից արտադրանքներին՝ կերպարներին և նրանց մտածողությունը ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆԵՑՆԵԼ ՄԵՐՕՐՅԱ ՄԱՐԴՈՒ ԿԵՐՊԱՐԻՆ։ Մի կողմից դա գրավիչ է, որովհետև հերոսները դառնում են մեզ հասկանալի, բայց մյուս կողմից՝ պատմական էսթետները զրկվում են միջնադարյան դարաշրջանը և նրա գույները տեսնելու հնարավորությունից։

Դերասանական կազմից առանձնացավ նաև Վալախիայի իշխանը՝ Վլադ II Դրակուլը (1436-1442, 1443-1447), ով Վլադ III Ցեպեշի (1448, 1456-1462, 1476) հայրն էր։ Հուսանք՝ սցենարիստները բավականաչափ խելք կունենան՝ հորը և որդուն մեկ կերպարի մեջ չխառնելու համար։

ՄԱՐՏԱԿԱՆ ՏԵՍԱՐԱՆՆԵՐ այս սերիայում գրեթե չկան, միայն մի քանի վարժական մենամարտեր թրերով, իսկ մեկ անգամ էլ Յանոշը մի քանի օսմանցու է խոցում։ Բացի դրանից՝ Սիգիզմունդին արդեն ձիավորներ են տրված՝ մի քանի գնդակից, բայց նախորդ մասում նույնիսկ դա չկար։ Ինչ վերաբերում է ենիչերիներին, ապա նրանց գլխարկները ըստ պատմական աղբյուրների պիտի լինեին սպիտակ, մինչդեռ այստեղ բոլորը սև են։ Չգիտեմ, թող մասնագետները կարծիք հայտնեն։

Նշեմ նաև, որ սկզբնական տիտրերը մի քիչ հիշեցնում են «Գահերի խաղի» և «Մատանիների տիրակալի» խառնուրդը․ երևի փորձ է արված օգտվել հայտնի ձևաչափերի հաջողությունից։

Ընդհանուր առմամբ, սերիալը աստիճանաբար արագանում է։ Ուրախալի է, որ արդեն երկրորդ սերիան եմ դիտում, բայց դեռևս ցանկություն չկա առաջ տանել․ ամեն ինչ բավական ՀԵՏԱՔՐՔԻՐ Է։

Սերիալի աշխույժ տեմպը ակնհայտորեն ընկնում է, թեև հագուստներն ու միջավայրը դեռևս պահպանում են մակարդակը։ Մարտական տեսարանները գրեթե բացակայում են՝ բացառությամբ հունգարական գյուղի վրա օսմանների հարձակման փոքրիկ տեսարանի։

Այս սերիայում ես հասկացա, թե ինչն էր ստեղծում ան տարօրինակ տպավորությունը, որ կար - կարծես քրիստոնեական Եվրոպա է, Քրիստոսի հավատի գերիշխանությամբ, բայց քրիստոնեությունը այնտեղ ակնհայտորեն նվազագույն է։ Եվ ընդհանրապես, միջնադարյան ոգին չկա․ ազնվական ասպետները, փոխանակ մենամարտի դուրս գան, իրար վրա բռունցքներով են հարձակվում ինչպես սովորական գյուղացիներ։ Կամ կին, որը մահապատժի դատավճիռն է իրականացնում՝ գլխատմամբ։ Չգիտեմ, չգիտեմ…

Կտեսնենք՝ ինչ կլինի հաջորդ սերիայում․ այնտեղ շատ լավ բաներ են խոստացել։

Դե «ապրեք» - 4-րդ սերիայի 03:45 րոպեին «Վալախական իշխանությունը» թարգմանել են որպես «հունգարական իշխանություն»: Եթե ես այնտեղ չտեսնեի Վլադ II Դրակուլային և մարդկանց, որոնց ցցահարել էին, ապա ինքս էլ կշփոթվեի: Միջնադարյան աղբյուրները, սակայն, Վլադ II Դրակուլային զանգվածային ցցահարումների հետ չեն կապում: Դա կապված է նրա որդու հետ, իսկ հայրը ռազմիկ և զորավար էր և ոչ մի կերպ հայտնի չէր նման սադիստական համբավով: Հաշվի առնելով, սակայն, որ ռումինական պատմագրությունում երբեմն նշվում է, որ նա կարող էր կիրառել ցցահարումներ, ինչպես այդ անում էին XIV-XV դարերի շատ իշխողներ, ինչպես նաև տարածաշրջանը, որտեղ թշնամիներին և դավաճաններին վախեցնելու համար դա համարվում էր սովորական միջոց, այնուհանդերձ բացառել չի կարելի պատկերը, որտեղ երևում է մի քանի ցցահարված մարդիկ: Ամեն դեպքում, սակայն, սերիայի սկիզբի տեսարանը շատ ազդեցիկ էր: Միաժամանակ, տեսարանը նաև վատը չէր՝ ցույց տալու համար «ապագա վամպիրի» ձևավորման ճանապարհը:

Եվ ընդհանրապես՝ դինամիկան և էմոցիան, ի համեմատ նախորդ սերիայի, ոչ միայն վերականգնվել են, այլև՝ ավելի ուժեղացել: Ուժեղ էր նաև սուլթանական ճամբարում սերբերի հետ կապված տեսարանը: Տեսարանը, սակայն, որտեղ ցուցադրվում է դիզենտերիայով հիվանդությունն ու Ալբրեխտ II-ի (1437-1439) մահը, ամեն դեպքում մի փոքր չափազանցված էր՝ դժվար է հավատալ, որ Գերմանիայի և Հունգարիայի արքան այդքան անօգնական էր:

Կռվի կադրերից՝ լավն էր տեսարանը, որտեղ օսմաններին հրապուրում են հունգարական ճամբարի վրա հարձակման և ջարդում են: Միաժամանակ անհասկանալի է, թե ինչո՞ւ օսմանների հիմնական ռազմիկների դեմքերը փակ են՝ «նինձայի ոճով»: Ըստ իս՝ վատ չէր ներկայացված նաև ֆեոդալական անտերությունը, որ տիրում էր հունգարական ճամբարում:

Ընդհանուր առմամբ՝ լավն էր, տպավորված եմ - արդեն 4-րդ սերիան է և ինձ համար ոչ միայն ձանձրալի չէ, այլև ուզում եմ նայել մյուս սերիաները:

Ագռավի դինամիկան ու զգացմունքայնություն մի քիչ ընկել են, բայց փոխարենն ունենք առաջին լիարժեք ճակատամարտը։ Այդ մասին, սակայն, վերջում...

Սիրում եմ սերիալի «Վալախական գիծը»․ այնտեղ շատ լավ են ցույց տրված այն բարդ հարաբերությունները, որոնք տիրում էին քրիստոնյաների միջև՝ անգամ օսմանյան վտանգին դեմ հանդիման։ Շարունակում է հաճելի տպավորություն թողնել Վլադ II-ի կերպարը՝ իր տգեղ, բայց ռացիոնալ քաղաքականությամբ, և, իհարկե, դերասանների խաղը։ Նրա որդին՝ ապագա «վամպիրը», պատանդի կարգավիճակով հայտնվում է օսմանցիների մոտ և արդեն ակնհայտ է, որ դա հետագայում նրան կօգնի դառնալ «վամպիր» ու լինեն իր հորից էլ ավելի դաժան մարդ։ Վալախյան մայրաքաղաքի ներկայացումը համոզիչ չէր՝ ինչ-որ փայտաշեն փոքրիկ ավան։ Դերասանական խաղը իր հիմնական գծերով մնում է բարձր մակարդակի վրա և այստեղ որևէ թերացում չտեսա։ Նկարահանումների միջավայրը, հագուստը, զինվորական հանդերձանքը և «ընդհանուր գույները» նույնպես համապատասխան են՝ անգամ երևում է հայտնի միլանյան զրահը, որը ցուցադրվում է ճակատամարտում։

Շարունակում է աչքի զարնել քրիստոնեական մոտիվների ակնհայտ պակասը: Չեմ կարող հավատալ, որ կաթոլիկ Հունգարիայում, հարևան Ավստրիայում և հյուսիսային Իտալիայում XV դարում մարդիկ այդքան անտարբեր են եղել հավատքի հանդեպ։ Իհարկե, չեմ պնդում, թե բոլորը կատարյալ քրիստոնյաներ էին, բայց քրիստոնեությունը չէր կարող խոր հետք չթողնել մարդկանց աշխարհայացքի վրա, իսկ դա պետք է արտացոլվեր կենցաղում՝ նույնիսկ եթե մարդը չար է գործում կամ բացահայտ հակաքրիստոնեական վարք է ցուցաբերում։ Այս առումով՝ մինուսը շարունակում է մնալ։

Սերիալը, ըստ ամենայնի, հիմնված է հայտնի պատմական իրադարձությունների վրա՝ առնվազն հունգարական հանդիսատեսի համար։ Նույնիսկ ինձ՝ պատմական թեմաներին բավական տեղեկացված մարդուն, սակայն, դժվար էր հասկանալ, թե ինչ է կատարվում Սիգիզմունդ I-ի մահից հետո։ Առանց Վիքիպեդիայի դժվար կլիներ կողմնորոշվել։ Այնուամենայնիվ, դրա օգնությամբ ամեն ինչ պարզ է դառնում։ Այժմ անցնենք վաղուց սպասված ճակատամարտին...

Նախորդ սերիաներում մեզ մի քանի անգամ ակնարկեցին մարտական տեսարանների մասին, բայց գործը դրանից հեռու չէր գնում։ Փոխարենն այստեղ արդեն ունենք լիարժեք ճակատամարտ, որի վրա արժե մանրամասն կանգ առնել։ Արդյունքում՝ կան և՛ պլյուսներ, և՛ մինուսներ։

Ես բավական գիտեմ ռազմական պատմություն, այդ թվում՝ XV դարի և օսմանների վերաբերյալ, բայց կոնկրետ այս սերիալի հետ կապված ճակատամարտերին ծանոթ եմ միայն ընդհանուր գծերով։ Դժվար է ասել, թե կոնկրետ ի՞նչ ճակատամարտ է ցույց տրված, թեև պարզ է, որ խոսքը 1440 թվականի իրադարձության մասին է։ Հետևաբար՝ իմ դիտարկումները հիմնված են տվյալ շրջանի և տարածաշրջանի օսմանյան ու քրիստոնեական ռազմական գիտելիքների վրա։

Եվ այսպես, ամենից առաջ նշենք, որ ճակատամարտը բավական մասշտաբային է, ինչը հաճելի է, հատկապես նախորդ սերիաների համեմատությամբ։ Մասշտաբայնությունը, սակայն, ամեն դեպքում բավարար չէր և դա զգացվում է։ Այդ ուղղությամբ կարելի էր ավելի լուրջ աշխատանք կատարել։ Քանի որ Յանոշը մասնակցել է Սիգիզմունդ I-ի պատերազմներին ընդդեմ չեխ հուսյանների, նա այստեղ օգտագործում է ոչ միայն չեխ զինվորներ, այլև ամբողջ հուսյան մարտավարական զինանոցը՝ իր լավագույն ձևով։ Կան և՛ հայտնի վագենբուրգը՝ փոքր տրամաչափի հրետանիով, և քարերով լցված սայլեր, և եղաներով ու մանգաղներով զույգ անիվներ, և այլ չեխական զինատեսակներ։ Ամեն ինչ լավ է և փառք ու պատիվ ստեղծողներին՝ անգամ «Յան Ժիժկա» ֆիլմում այս ամենը չկար։ Այդ ամենի մարտավարական կիրառումը, սակայն, ցույց է տրվում, մեղմ ասած, սխալ։

Երբ ճակատամարտի սկզբում օսմանյան հսկայական հեծելազորը հարձակվում է մի բուռ քրիստոնյա հեծյալների վրա և սրանք ձևացնում են նահանջ, ես ուրախացա՝ սպասելով տեսարանի, երբ օսմանցիները կհասցվեն մինչև վագենբուրգի գիծը և կընկնեն նրա հրետանու մահացու կրակի տակ։ Փոխարենը, սակայն, հեծելազորը թաքնվեց հետևում գտնվող հետևակի շարքերում, որոնք իրենց վրա ընդունեցին օսմանների հարձակումը։ Իր հերթին, հետևակը կանգնած էր գրեթե մեկ գծով՝ առանց դաշտային որևէ ամրության։ Սա մարտավարական անհեթեթություն էր, քանի որ նահանջի հնարքի իմաստը լրիվ կորում է։ Ավելին, հետագայում մենք ընդհանրապես չենք տեսնում վագենբուրգի և նրա հրետանու կիրառությունը՝ դրանք պարզապես չկան։ Աբսուրդ։

Փոխարենը քրիստոնյաների շարքը խառնվում է և սկսվում են առանձին մարտիկների մենամարտեր։ Տպավորիչ է, բայց ո՞ւր է մարտավարությունը, որտե՞ղ է մանևրը։ «Մարտավարության» միակ հիշատակումն այն է, որ ճակատամարտի վերջում օսմանների վրա գլորվում են քարերով լցված սայլեր ու մանգաղներով անիվազույգեր, սակայն ակնհայտ է, որ դրանք օսմաններին լուրջ վնաս չեն հասցնում՝ առնվազն ոչ այնպիսի վնաս, որ արդարացնի այդ ջանքերը։ Դե իսկ վագենբուրգն ու հրետանին գործի մեջ այդպես էլ չենք տեսնում։ Կա մարտավարական մեկ ակնարկ, երբ Յանոշը հարձակում է իրականացնում օսմանների վրա, որոնք արդեն նշում էին իրենց «հաղթանակը», բայց նույնիսկ այդ պահի մարտավարական ներկայացումը խիստ մշուշոտ է։

Օսմանների կողմից նույնպես խնդիրներ կան։ Նախ՝ նրանց հեծելազորի առաջին շարքում մարտի են ուղարկում սուլթանի ժառանգին՝ ութ տարեկան Մեհմեդին՝ ապագա Մեհմեդ II-ին (1451-1481), որը հազիվ է փրկվում։ Դրան պարզապես անհնար է հավատալ, քանզի գահաժառանգին նման վտանգի տակ չէին դնի՝ նրան կարող էին սպանել թե՛ թշնամիները, թե՛ նույնիսկ յուրայինները՝ պատահմամբ կամ դիտմամբ։ Բացի այդ, օսմանների հետևակն ամբողջությամբ բացակայում է։ Ցուցադրվում են միայն երբեմն երևացող ենիչերիներ՝ սև գլխարկներով, մինչդեռ նրանք պետք է լինեին սպիտակ գլխարկներով։ Ո՞ւր է անկանոն թեթև հետևազոր, որը կազմում էր օսմանյան բանակի հիմնական մասը։ Նույնը՝ հեծելազորի դեպքում՝ բոլորը նույն կերպ են հանդերձավորված, և չի երևում տարբերությունը ծանրազին սիպահների, միջին հեծելազորի և անկանոն բաշիբոզուկների միջև։

Ընդհանուր առմամբ՝ մասշտաբը կա, տեսարանները գեղեցիկ են, բայց մարտավարական ներկայացումը՝ թերի։ Այնուամենայնիվ, առաջիկայում դեռևս կան սպասվող ճակատամարտեր, և հուսանք՝ հեղինակները գոնե այնտեղ կբարձրացնեն մակարդակը։ Սպասում ենք և շարունակում ենք դիտել հետաքրքրությամբ...

Ագռավի դինամիկան էլ ավելի է ընկել, բայց ԶԳԱՑՄՈՒՆՔԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՊԱՀՊԱՆՎԵԼ Է։ Ամբողջ սերիան լցված է դավադրություններով, իսկ դրանց ֆոնին էլ ընթանում է նախապատրաստությունը Օսմանյան սուլթանության դեմ նախատեսվող խաչակրաց արշավին։ Դիտվում է հաճելի, չի ձանձրացնում․ ստեղծողները կարողացել են հմտորեն զուգակցել դավադրությունները և զգացմունքները՝ համադրելով դրանք ակտիվության ու մարտական տեսարանների հետ։

Ի դեպ՝ ՄԱՐՏԱԿԱՆ ՄԱՍԻ ՄԱՍԻՆ։ Սերիայի սկզբում Յանոշը կրքոտ կերպով հայտարարում է, թե կցանկանար ունենալ «հազար վարձկաններ» Հռոմեական Սրբազան կայսրությունից՝ ակնարկելով, թե դա կարող էր փոխել ուժերի հարաբերակցությունը սպասվող արշավում։ Յանոշը, սակայն, երևի թե կամ տեղյակ չէ, կամ լուրջ սխալվում է, քանի որ այդ «հազարը» ոչինչ չէր փոխի՝ հաշվի առնելով, որ օսմանների բանակը այդ շրջանում հասնում էր շուրջ 200.000 զինվորների։ Միևնույն ժամանակ, ցույց է տրվում ՀՈՒՆԳԱՐԱԿԱՆ ՀՐԵՏԱՆՈՒ ՀԵՏԱԳԱ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ, որը մոտակա տարիներին հունգարացիներին մեծապես կօգնի օսմանների դեմ պայքարում։ Ես մեկ հետաքրքիր դետալ՝ հուսյանները ներկայացված են բավական խարիզմատիկ կերպով, ինչպես նաև հաջող ցույց է տրված նրանց բարդ հարաբերությունների բնույթը կաթոլիկ եկեղեցու հետ, թեև մարտական դրվագներում նրանց այստեղ ևս չենք տեսնի։

Հետաքրքիր է նշել, ու սա զգացվում էր նաև նախկինում, որ սերիալում հունգարացիները բարեհաճ չեն ոչ սերբերի, ոչ ռումինացիների և ոչ էլ ավստրիացիների նկատմամբ, իսկ ահա այս սերիայից էլ նույնը անբարեհաճությունը երևում է արդեն լեհերի կապակցությամբ։ Գուցե պատմականորեն էլ է այդպես, չեմ կարող պնդել, քանի որ տվյալ ժամանակաշրջանի և տարածաշրջանի նեղ մասնագետ չեմ, սակայն Լեհական թագավորության արքա Վլադիսլավ III-ը (1434-1444), որը միաժամանակ նաև սկսել էր հունգարական գահը զբաղեցնել, այստեղ ներկայացված է ամենատհաճ ձևով՝ ԱՆԻՆՔՆԱՎՍՏԱՀ և ԿՆՈՋ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅԱՆ ՏԱԿ ԳՏՆՎՈՂ ՄԻ ՏԻՐԱԿԱԼ։

Օսմանյան գծով ևս ամեն ինչ հետաքրքիր է: Ցույց է տրվում Մեհմեդ II-ի ձևավորումը որպես քաղաքական ու անձնային կերպար, թեև, ԺԱՄԱՆԱԿԱԳՐԱԿԱՆ-ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ ԱՆՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԿԱՆ - այստեղ նա պատանի է, առնվազն 16 տարեկան, մինչդեռ 1444 թվականին Մեհմեդին ընդամենը 12 տարեկան էր։ Այս ֆոնին մեր ապագա «վամպիրը»՝ Վլադ III Ցեպեշը, անցնում է հասունացման հերթական փուլը, քանզի նա, հանուն Մեհմեդ II-ի, ոչնչացնում է վերջինիս գահակալական բոլոր մրցակիցներին։

Ընդհանուր առմամբ՝ լավ կառուցված, լարված սերիա էր, որը, ինչպես երևում է, հաջորդ մասում պետք է որ հասնի իր ԳԱԳԱԹՆԱԿԵՏԻՆ...

Ահա և հասավ ողջ այս պատմության գլխավոր ՍԵՐԻԱՆ, որը գրեթե ամբողջովին նվիրված է 1444 թ-ի Վառնայի ճ-մ-ին, երբ վերջին խաչակրաց արշավանքը օսմանների դեմ ավարտվեց լիակատար պարտությամբ և մարտի դաշտում Վլադիսլավ III–ի մահվամբ։ Պատմությունը հայտնի է և պատմաբանները մի քանի դար է, որ վերլուծում են այդ աղետի պատճառները։ Այստեղ տեսնում ենք և՛ օսմանների թվային գերազանցությունը, և՛ խաչակիրների հանցավոր ինքնավստահությունը, և՛ գործողությունների ընդհանուր անկազմակերպվածությունը և շատ այլ նմանատիպ գործոններ։ Սերիան, սակայն, ընդհանուր առմամբ ՉԱՐԴԱՐԱՑՐԵՑ սպասումները, բայց նախ խոսենք դրական կողմերից։

Սերիայի ՊԼՅՈՒՍՆԵՐԻՑ կարելի է նշել լավ պատմական հիմքը: Իրոք, անտեսելով կաթոլիկությունը, հունգարացիները ցույց են տվել, թե որքան վատ էին խաչակիրները վերաբերվում տեղական ուղղափառ քրիստոնյաներին, հատկապես՝ բուլղարներին, և թե ինչպիսի բացասական ազդեցություն ունեցավ դա արշավանքի վրա։ Բարեխիղճ կերպով ներկայացված են նաև քրիստոնյաների միջև առկա անհամաձայնությունները, ինչպես նաև Վլադիսլավ III–ի թուլությունն ու անիքնավստահ վարքագիծը մարտական պայմաններում։ Ինձ դուր եկավ նաև այն, որ այստեղ վերջապես տեսանք այն քրիստոնեական շարժառիթները, որոնք պակասում էին նախորդ սերիաներում։

Այժմ խոսենք բացասականի մասին: Ցավոք, բացասականը հիմնականում վերաբերում է է հենց Վառնայի ճ-մ-ի ցուցադրմանը, որը, հակառակի պես, ոչ միայն ՄԱՆՐԱՄԱՍՆ ԵՎ ՈՐԱԿՅԱԼ ԿԵՐՊՈՎ նկարագրված է բազմաթիվ պատմական աղբյուրներում, այլև վերլուծված ու վերականգնված է ռազմական պատմաբանների կողմից։ Այս ամենի լույսի ներքո, սակայն, մենք տեսնում ենք անորոշ խառնաշփոթ՝ ամենևին էլ ոչ նման «Վառնայի ճ-մ-ին»։ Ուժերի դասավորությունը չի ցուցադրվում, իսկ կողմերի թվաքանակի մասին էլ կան ընդամենը երկու անորոշ հուշումներ են։ Մարտի մարտավարական ընթացքը նույնպես մութ և անորոշ է, տեսնում ենք միայն Վլադիսլավ III–ի ողբերգական հարձակման դրվագը, որը ավարտվեց նրա մահվամբ։ Առանձին թեմա են հուսյանները։

«ՀՈՒՍՅԱՆ ԱՂԵՂԸ» նախորդ սերիաներում անընդհատ և բավականին գեղեցիկ կերպով լարվում էր և սպասվում էր, որ այս սերիայում նետը գեղեցիկ կերպով կթռչի, բայց՝ ոչ։ Էկրանին տեղի է ունենում ինչ-որ տաօրինակ տեսարան։ Հուսյանների բնորոշ ձեռագիրը ՎԱԳԵՆԲՈՒՐԳԸ ԵՎ ՄԱՆՐ ՏՐԱՄԱՉԱՓԻ ՀՐԵՏԱՆՈՒ ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄՆ էր։ Բացի այդ, նախորդ սերիաներում բազմիցս և բավական որակյալ կերպ ցուցադրվել են և՛ վագենբուրգի մանրամասները, և՛ արկերը, և՛ անգամ հրանոթները, բայց այստեղ այս ամենն ամբողջությամբ բացակայում է։ Չկա։ Փոխարենը՝ անհասկանալի զինվորներ են, ովքեր վագենբուրգի տանիքներից միայն մի քանի մետրի հասնող հասնող կրակե շիթ են արձակում: Ո՞ւր է հրանոթային կրակը։ Չկա։ «Հրետանային ողջ կրակումը» հանգում է մեկ հրանոթի արձակման։ Եվ դրանով ավարտվում է։ Փոխարենը կրկին ու կրկին մանրամասներով և հաճույքով ցուցադրվում են այդ «հրետանային սպրիչերի» գործողությունները, որոնք հուսյանների զինանոցում երբեք չեն եղել։

Արդյունքում՝ Վառնայի ճ-մ-ը ֆիլմում ձախողված է։ Նույնիսկ Յանոշի գոռոզ, բայց շփոթված խոսքը զինվորների առջև չի փրկում իրավիճակը։ Չի զարդարում սերիալը նաև Մուրադ II–ի համանման խոսքը իր զինվորների առջև, քանզի սուլթանները սովորաբար այսպիսի բաների չեն հասնում։

Դե ինչ, սպասենք հաջորդ ճակատամարտերին՝ 1448 թ-ի Կոսովոյի դաշտի և 1456 թ-ի Բելգրադի ճակատամարտերին: Հուսով եմ՝ կլինի որակ, իսկ այսպես… ցավալի է, բայց «Վառնայի համար» գնահատականը բացասական է։

Ի դեպ, կա կարծիք, որ 1444 թ-ի նոյեմբերի 10-ի Վառնայի ճ-մ-ին մասնակցել են նաև ՀԱՅԵՐ: Իրականում, սակայն, ճակատամարտին նվիրված սկզբնաղբյուրներում հայերի մասին միակ հիշատակությունը վերաբերվում է Ժան Դ'Վավրինի տեղեկությանն այն մասին, որ հեղինակն ընդամենը հանդիպել է Աքերմանում գտնվող որոշ հայ վաճառականների և նրանցից տեղեկություններ է ստացել օսմանյան նավատորմի շարժի մասին: Մեկ այլ փաստարկ է այն, որ այս մասին հայտնում է նաև լեհահայ պատմության Պատմահայր Սադոկ Բարոնչը: Այս հանգամանքը, սակայն, ես առայժմ չեմ կարողացել հաստատել պատմական կոնկրետ փաստերով։

Նախորդ սերիայի բուռն իրադարձություններից հետո այստեղ կրքերի լարվածությունը ԿՏՐՈՒԿ ԱՆԿՈՒՄ Է ԱՊՐՈՒՄ, թեև հետաքրքիր բաներ շատ կան։ Հիմնական սյուժեն տեղափոխվում է դեպի «Վալախական թեմատիկա», երբ Վլադ II Դրակուլան վերջապես դառնում է սեփական որդու՝ ապագա Վլադ III Ցեպեշի, «հայտնի վամպիրի», զոհը։ Վճռական պահին նա դավաճանում է հորը՝ մի կողմից վրեժխնդրության համար, մյուս կողմից էլ՝ մեղավորին պատիժ ապահովելով նրա ծառայությունների համար։ Վլադ II Դրակուլայի դերը տանող դերասանը լուրջ աշխատանք է արել՝ կեցցե, սակայն երիտասարդ Վլադ III Ցեպեշի դերակատարը ոչ մի կերպ չի համոզում։ ԻՐԵՆԻՑ ՎԱՏՆ է միայն Մեհմեդ II–ի դերակատարը։ Վերջինը, ի դեպ, իր ուռած դեմքով որևէ կերպ նմանվում այն նվաճողին, որին մենք ճանաչում ենք մեզ հասած նրա հազվագյուտ նկարներից։

Ի դեպ, ինչպես նախկինում, Մեհմեդ II–ին համառորեն կոչում են «ՇԵԽԶԱԴԵ», բայց ես լուրջ կասկած ունեմ այս ձևակերպման ճշգրտության վրա, քանի որ Մուրադ II–ն շահ չէր, նա հենց սուլթան էր, ընդ որում օսմանները շատ էին հպարտանում իրենց տիրակալի այդ դիրքով: Այսինքն՝ Մեհմեդ II–ին պետք էր անվանել «ՍՈՒԼԹԱՆԶԱԴԵ»։ Բացի այդ, «շահ» տերմինը առավելապես շիայական աշխարհի համար է և օգտագործվել է միայն մի քանի տասնամյակ անց՝ Սեֆյանների ժամանակ։

Եվ ևս մեկ բան: Ինչպես ամենառաջին սերիայում, այստեղ ևս ամրոցները առանձնապես լավ չեն պաշտպանվում։ Իրոք, սա արդեն երկրորդ դեպքն է, երբ խիզախ հեծելազորը միանգամից ներխուժում է ամրոց՝ իր ճանապարհին ոչ մի խոչընդոտ չհանդիպելով։

Ընդհանուր առմամբ՝ ՈՒԺԵՂ, ԲԱՅՑ ՈՉ ՄԵԾ ԱԿՆԱՌՈՒ սերիա, որն այն ապահովում է սյուժեի հետագա զարգացումը։ Մնացել են երկու սերիա, հուսանք՝ առնվազն մեկ նորմալ ճակատամարտ կտեսնենք…

Պատումը շարունակում է պահել լարվածությունը, սակայն այս սերիայում մարտական տեսարաններ չեն լինի։ Ցավոք, մենք չենք տեսնի նաև 1448 թ-ի Կոսովոյի դաշտի ճ-մ-ը։ Փոխարենը, այս մասը մեզ հանգիստ կերպով մոտեցնում է հունգարացի զորավար Յանոշ Հունյադիի կյանքի ամենաորոշիչ պատերազմին՝ 1456 թ-ի ԲԵԼԳՐԱԴԻ Ճ-Մ։ Պատմական իրադարձությունների զարգացումն ընդհանուր առմամբ ներկայացված է բավարար մակարդակով, կա նաև որոշակի հուզական լարում։ Ցավոք, խարիզմատիկ «Մուրադ II»-ը այլևս չկա և նրա փոխարեն մենք տեսնում ենք անհրապույր «Մեհմեդ II»-ին: Չէ, այս դերասանի խաղը ինձ չհամոզեց, ինչպես էլ որ ասես։ Նույնպես համոզիչ չէ «ռումինացի վամպիրը»։ Ի դեպ, հունգարացիները այստեղ ևս չզլացան և մի փոքր քար նետել թուրքեր կողմը՝ իրենց սիրելի հերոսին ցույց տալով առնվազն բիսեքսուալ կերպարում, եթե ոչ որպես՝ բացահայտ ԱՐՎԱՄՈԼ։

Ի դեպ, տպավորություն է ստեղծվում, որ սերիալի հեղինակները շտապում են այն ավարտել պատումը։ Հավանաբար հենց այդ պատճառով էլ մենք ստանում ենք զգալի ժամանակային թռիչք, երբ 1445 թ-ի իրադարձություններից պատմությունը միանգամից անցնում է 1453, իսկ հետո՝ 1456 թ-ն։ Այս ֆոնի վրա, ի դեպ, տարօրինակ է, որ ԴԵՐԱՍԱՆՆԵՐԸ ՉԵՆ ԾԵՐԱՆՈՒՄ։ Ճիշտ է՝ հեղինակները փորձում են շտկել իրավիճակը՝ կանանց հմտորեն շպարելով, իսկ տղամարդկանց մորուքում ու բեղերում էլ որոշակի քանակի սպիտակ մազեր ավելացնելով, բայց, ցավոք, դա չի համոզում։ Արդյունքում, եթե մոտ երեսուն տարեկան դերասանը տարօրինակ էր երևում քսան տարեկան երիտասարդի դերում, ապա նույն վիճակը էլ ավելի է վնասում սերիալին, երբ նրան տեսնում ենք մոտ հիսուն տարեկան տղամարդու կերպարում։

Հետաքրքիր էր նաև օսմանյան ԽՈՇՈՐ ՏՐԱՄԱՉԱՓԻ ՊԱՇԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀՐԵՏԱՆՈՒ ցուցադրությունը, թեև կարելի էր դա ավելի լավ անել։ Իր տեղում է նաև չարաբաստիկ հունգարացի Ուրբանը՝ հրետանային գործի իր ժամանակի հանրահայտ այդ վարպետը։ Մասշտաբայնություն, սակայն, այնուհանդերձ չկա, երբ նույն «Մեհմեդ II»-ը դուրս է գալիս արշավի՝ իր հետևում ունենալով ընդամենը մի քանի զինվոր, իսկ դիմացը՝ մի քանի հազար մարդանոց մի ճամբար։

Ու ևս մեկ բան՝ կամ ռուս թարգմանիչներն են երբեմն սխալներ թույլ տալիս, կամ հունգարացիներն ունեն խնդիր անունների հետ, քանզի առաջին սերիայում «Մուրադ»-ին մեկ անգամ կոչեցին «Մյուրատ», իսկ հուսյան Յակովին էլ մշտապես անվանում են... Յակուբ։ Թվում են մանրուքներ, բայց փչացնում են տպավորությունը։

Ամփոփելով՝ սպասում ենք վերջին հատվածին՝ հույսով, որ նախ և առաջ կտեսնենք 1456 թ-ի Բելգրադի ճ-մ-ի արժանի ներկայացում։

Ահա և հասավ այն երկար սպասված ճակատամարտը։ Ինչպես և սպասվում էր, 1456 թվականի ԲԵԼԳՐԱԴԻ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏԸ դարձավ սերիալի գագաթնակետը, ինչպես այն նաև Յանոշ Հունյադիի ամբողջ ռազմական և քաղաքական կյանքի պսակն էր։ Կեցցեք՝ ի՞նչ ասեմ, «Վառնայի ամոթը» լվացված է և այստեղ սերիալի հեղինակներին նկատողություններ գործնականում չկան։ Իհարկե, ամեն ինչ կարելի է անվերջ կատարելագործել, բայց, հաշվի առնելով սերիալի բնույթը, առկա ուժերն ու միջոցները, ինչպես նաև ժամանակակից պատմական կինոյի մակարդակը՝ ամեն ինչ շատ էլ լավ է արված։

Բելգրադի ճակատամարտը, որը ըստ էության բաղկացած էր քրիստոնյաների բանակի ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԵՎ ՀԱՋՈՂ ՀԱԿԱՀԱՐՎԱԾԻՑ, ներկայացված է շատ լավ։ Սերիան գրեթե կրկնակի երկար է սովորականներից և հեղինակները առանց շտապելու և հանգիստ, բայց նաև դինամիկ կերպով ներկայացնում են այդ ճակատագրական մարտը։ Մեծաթիվ են կռիվները, կան հիանալի ձեռնամարտեր, լավ են ցույց տրված պաշարումը և ամրոցի պատերի պաշտպանությունը։ Հաճելի է, որ պահպանված է XV դարի երկրորդ կեսի ոճը, երբ հրազենը արդեն հաստատ տեղ էր գտել մարտի դաշտում։

Առանձին թեմա է ՊԱՇԱՐՈՂԱԿԱՆ ՀՐԵՏԱՆԻՆ։ Կեցցեն, ի՞նչ ասես։ Դժվար է նշել որևէ ժամանակակից պատմական ֆիլմ, որտեղ այդքան մանրամասն ցույց տրված լինի ոչ միայն XV դարի հրանոթների լիցքավորման գործընթացը, այլև՝ բուն հրետանային կրակը։ Լուրջ է, խոսքեր չկան։ Ճակատամարտի վերջում էլ պաշարողական հրանոթներն օգտագործվում են դաշտային մարտում։ Իհարկե, դա դեռևս հետագա դարերի զարգացած հրետանին չէ, բայց այդ ժամանակ նման կիրառություն արդեն լինում էր և այստեղ էլ հեղինակները բարձր մակարդակի վրա են։ Միակ, և այն էլ պայմանական, դիտողությունը այն է, որ հրանոթները չափազանց արագ են լիցքավորվում, բայց՝ թողնենք դա։

Վերջում Յանոշը, ինչպես և պատմությունից գիտենք, ՄԱՀԱՆՈՒՄ Է ԺԱՆՏԱԽՏԻՑ և դա նույնպես պատշաճ է ներկայացված։ Թեթևակի ռոմանտիկ երանգով, բայց՝ նորմալ, տեղը-տեղին։

Ընդհանուր առմամբ՝ կեցցեն հունգարացիները, նկարահանել են լավ, որակով, հիանալի դերասանական խաղով, միջավայրով և ոճով, այնպես, որ սերիալն, ըստ իս, իսկապես զարդարում է հունգարական կինոն։ Ուրախությամբ դիտեցի, ֆիլմը ինձ դուր եկավ, իսկ դա պատմական ժանրի դեպքում ինձ մոտ հազվադեպ է լինում։

Мне все труднее и труднее посмотреть исторические фильмы, это проклятие историка. И впрямь, когда часто знаешь больше, чем вся съёмочная группа вместе взятый, трудно вникнуть в фильм.

Недавно один из друзей восторженно отозвался про этот фильм и это меня зацепило. Решил посмотреть. Правда, эпоха и регион не мои, но все же там будет Османский султанат и османы, которые, примерно в то же время уже действовали в западных районах исторической Армении. Вот и решил посмотреть, спокойно и вдумчиво, по серии в день. По ходу же буду отписываться в этой теме.

В добрый путь нам...
Серия 1

Ну что сказать, актерская игра понравилась. Думаю все не своих местах. Женщины нестандартны, но все же красивы, есть хорошо поставленная сексуальность. На лицо и легкая эротика, красивая, не навязчивая, как обычно бывает. Мужской кастинг тоже не плох, здесь нет никаких пререкании. Особенно понравились главный герой и Сигизмунд I. Подчеркну, понравились как актеры, ведь насколько похож главный герой на настоящего Яноша, судите вы по этой гравюре.

Историческая реконструкция тоже на своем месте, хотя и местами можно было бы получше. Например, в самом начале серии там уж очень какие-то убогие ворота для солидной крепости. Подобные вороты годятся для какого-то монастыря, максимум, но никак не для серьезного узла обороны.

Баталика - здесь вопросы и основной минус. Там Янош и Ко, вроде классические юниты своего времени, в битву с турками вступают без всяких доспехов, при том пешком. Ладно, предположим они потеряли лошадей в пылу сражения, но где знаменитые доспехи. Ведь на дворе Рыцарская Европа на пике своего развития, далее будет уже спад, где знаменитые доспехи и, вообще, вооружение рыцаря Европы образца 1428 года? В противовес этому, османская легкая конница в ее легком виде показана сносно, хотя и здесь есть нюансы - османы все черезчур чисты и опрятны, а ведь в легкую конницу часто брали всяких там случайных людей и башибузуков, у которых проблемы с финансами, то есть с обмундированием.

По баталике так же вопросы с масштабностью. Понимаю, феодальная Европа, но все же, предположить, что сам король Венгрии Сигизмунд I Люксембургский (1387-1437), который скоро станет еще и императором Священной Римской империи придет на войну с какими-то жалкими 300 пехотинцами?! Извините, не верю. Да что говорить, у него даже нормальной конницы нет. От слово совсем - НЕТ, оно отсутствует.

И наконец последняя битва серии - здесь не показаны ни дислокации войск, но начало сражения. Лишь бьются Янош и Ко в пешем строю, в итоге же их дожимает орда осман. Вопросы...

По исторической канве коротко:

В 1428 году произошла венгеро-османская кампания и османы нанесли венграм поражение

В 1428 году османский султан Мурад II (1421-1444, 1446-1451) предпринял поход против Венгрии. Главным эпизодом стало сражение под Голубацем (тогдашний замок на Дунае, сегодня в Сербии). Венгерский король Сигизмунд осадил крепость Голубац, находившуюся под властью османов, так как сербы ее передали Мурад II как раз незадолго до этого. Османы под командованием султана подошли с подкреплением и вынудили венгров снять осаду. При отступлении часть венгерских сил была атакована с тыла османскими отрядами. Когда же венгры начали отступать через Дунай, турецкие войска напали на них уже на переправе. Возникла паника и многие венгерские воины погибли при попытке переправиться. Сам Сигизмунд едва спасся, потеряв часть войска и обоз. Известно, что среди погибших был польский рыцарь Завиша Черный, этот знаменитый рыцарь фигурирует в знаменитом романе Генриха Сенкевича "Крестоносцы". После сражения крепость осталась в руках османов и они укрепили её как опорный пункт на Дунае.

Кстати, там венгры при осаде использовали артиллерию с суши и с рек, чтобы обрушить часть укрепления крепости. Это был один из первых случаев применения артиллерии венгерской армией. В серии на показ артиллерии видимо денег не хватило, вот и ограничились показом одной малокалиберной пушкой на галере.

Итак, венгерская армия потерпела серьёзное поражение при отступлении. С этого момента граница между Венгрией и Османами на Дунае стала относительно стабильной на несколько лет, но турецкое давление усилилось.

Серия 2

На квадратный кадр секса все больше и больше, хотя и все еще в сценарной норме, а до голливудского уровня еще далеко. Продолжает радовать актерская игра, особо примечателен Мурад II. В всяком случае мне очень понравилось. При том на уровне и игра, и харизма актеров.

Так же радуют яркие цвета, а так же внимание к деталям. В подобных фильмах скудность денег и знании обычно пытаются "закрыть" темными цветами, но здесь к счастью не так: и флаги на месте, и дом внутри и с наружи похож на шикарный дом богача и царя, и повозка короля под стать ему уровню.
Странно, в всяком случае для своего времени, вольное отношение людей, и особо слабого пола, к религиозным вопросам, а так же к противоположному полу: как девушка увидит статного мужика, так сразу раздевается, а на дворе вроде католические средневековые нравы. Это несколько озадачивает, но в общем понятно - расчет на современную аудиторию. И вообще, из минусов фильма кажется выступает общая, присущая всем подобным фильма современная "болезнь" - сделать героями и их мышление под стать современному человеку. С одной стороны это привлекателен, ведь герои становятся понятливыми для нас, но с другой же стороны эстеты по истории лишаются возможности лицезреть ту, средневековую эпоху и ее "краски".

Из актеров порадовал и господарь Валахии Влад II Дракул (1436-1442, 1443-1447), отец Влад III Цепеша (1448, 1456-1462, 1476). Надеюсь сценаристам хватит ума не объединять отца и сына в единый персонаж.

Баталики в серии практический, нет, там лишь несколько тренировочных поединков на мечах, да один раз Янош протыкает несколько осман. И да, еще, у Сигизмунд I появилась конница. Несколько всадников из свиты, но раньше и этого не было. Так же по поводу янычар - головные уборы у этих вроде должны были быть белыми, но они здесь сплошь черные. Не знаю, не знаю, пусть узкие специалисты выскажутся.

Стоит так же сказать, что начальные титры смахивают на микс "Игру престолов" и "Властелин колец". Это видимо такое вот стремление половить на хайпе.

В общем, сериал постепенно набирает обороты. Радует то, что уже вторую серию смотрю, но нет желание перемотать вперед, все вполне себе интересно.

Бодрый темп сериала явно падает, хотя и костюмы и антураж все же держатся. Баталика опять практический отсутствует, за исключением набега осман на венгерскую деревню.

На этой серии в понял, что создавало странное впечатление про этот сериал: вроде христианская Европа и доминант религии Христа, но христианства там явно минимальна. И вообще, средневекового духа нет - знатные рыцари, вместо того, чтоб сражаться на дуэли, обмениваются кулачными ударами как простые крестьяне. Или женщина, которая проводит в жизнь смертный приговор путем обезглавливания. Не знаю, не знаю...

Посмотрим что будет в следующей серии, там обещали много хорошего.

Ну "молодцы" - на 03:45 минуте 4 серии Восстание Ворона "Валашское княжество" перевели как венгерское княжество. Не увиди я там Влад II Дракула и посажанных на кол людей, так и повелся бы. Средневековые хроники не приписывают Владу II массовых казней на колу. Он был воином и полководцем, но он не отличался садистской репутацией. Впрочем, иногда в румынской историографии упоминается, что мог применять казни на колу, как и большинство правителей региона XIV–XV вв., где это считалось обычным способом устрашения врагов и изменников. Так что будем снисходительны с эпизодом, где видны несколько людей, посаженных на кол. Впрочем, эпизод в начале серии все ровно очень сильный. И да, эпизод неплохой, как показ пути становления "будущего вампира".

И вообще, динамика и эмоциональность, в отличии от предыдущей серии, не только восстановились, но и стали сильнее. Чего только стоит эпизод с сербами в султанском лагере. Впрочем, сцена с дизентерией в венгерском лагере и с смертью Альбрехт II (1437-1439) все же перебор - ну не верится, что король Германии и Венгрии был таким уж беспомощным.

Из баталики - неплохой эпизод с заманиванием осман на венгерский лагерь и уничтожением. Впрочем, не понятно, почему у основной части османских воинов лица закрыты "а-ля ниндзя".

В общем молодец, впечатлен - уже 4 серия и мне только не скучно, но и хочется посмотреть другие серии.

Динамика и эмоции Ворона несколько спали, зато есть первая полноценная битва. Но об этом в конце...

Мне нравится "валашская линия" в сериале, когда показана вся сложность отношении, которые царили между христианами даже перед османской угрозой. Продолжает радовать "Владу II" с своей уродливой, но рациональной политикой и, конечно же, игрой актеров. Его сын, будущий "вампир", угодил к османам в заложники и явно видно, что далее это поможет ему "стать вампиром" и уродом, круче своего отца. Не убедила представление валашской столицы, какая-то там деревянная станица. По основной линии продолжает быть на уровне игра актеров и для меня здесь никаких претензии. Антураж, одежды, вооружение и "общие цвета" тоже на месте, даже есть знаменитый миланский доспех и мы видим его применение в битве.

Продолжает бросаться в глаза явно малых христианских мотивы - ну не верю я, что в католической Венгрии, в соседней Австрии, а так же на севере Италии XV века все вели себя так. Я конечно не утверждаю, что все там были идеальными христианами, но, как не круты, христианство должно было оставить глубочайший след на мировоззрении людей, а это должно было найти свое отражение в быту. Даже если человек совершает зло или явно антихристианское поведение. В этом плане минус продолжается.

Сериал явно базируется на известных историях, как минимум для венгерского зрителя, но вот даже для меня, который достаточно в курсе исторических тем, понять что и как происходит там после смерти Сигизмунд I, нужна хотя бы Википедия. Впрочем, с ее помощью все в основном становится понятным. А теперь собственно про давно ожидаемую битву...

В предыдущих сериях нам несколько раз намекали на баталику, но дальше этого дело не пошло. Здесь же уже полноценная битва и на ней мне явно стоит останавливаться поподробнее. В итоге, есть и минусы, и плюсы.

Я немало знаю по военной истории, в том числе и XV века с османами, но с конкретными битвами, связанными с этим сериалом, к сожалению знаком лишь в общем плане. Мне теперь даже трудно сказать, какая это была битва, хотя и ясно, что дело происходит в 1440 году. Поэтому далее рассуждения будут с учетом общих знании по военному дело осман и христиан того периода и региона.
Прежде всего отметим, что битва достаточно масштабная и это радует, особенно на фоне примеров из предыдущих серии. И все же масштабности не хватило и это явно чувствуется. Жаль, в этом плане могло быть и получше. Далее, поскольку Янош участвовал в войнах Сигизмунд I против чешских гуситов, он в битве применяет не просто чехов, а весь арсенал знаменитых чешских гуситов в его лучшем виде. Здесь и знаменитый вагенбруг с мелкокалиберной артиллерией, и повозки, набитые камнями, и пара колос с серпами, и другое чешское вооружения. Все это хорошо и хвала создателям, в "Ян Жижика" даже этого нет, но... все это тактический применили ох как не так.

Когда в начале битвы османская явно многочисленная конница напала на горстку христианской конницы и те подались притворному бегству, я на миг порадовался, ожидая сцены, когда осман подведут прямо к вагенбургу и к ее смертельному артиллерийскому огню. Вместо этого, однако, конница прикрылась в рядах пехоты, которая и приняла на себя удар османской конной массы. При том пехота стоит практический в один ряд и без всяких полевых укреплении. От этого мне дурно стало, ведь весь смысл маневра конницы с заманиванием осман теряется. Далее же мы не видим никакого применения вагенбурга и ее артиллерии, их просто нет. Что за абсурд?!

Вместо этого пеший строй христиан ожидаемо расстраиваете и начинаются поединки отдельных воинов. Зрелищно, но... где тактика и маневры? Из тактики нас "утешают" тем, что в концу битвы на осман катятся повозки с камнями и колесная пара с серпами. Впрочем, очевидно, что они не нанесли османам особого вреда, в всяком случае вреда такого уровня, чтоб оправдать усилия, потраченные на них. А вагенбурга с артиллерией и их применение так до конца и не показали. Зато намеком показан эпизод, когда Янош из засады наносит удар по османам, которые уже празднуют победу. Впрочем, обстоятельство засады совсем не ясны и тактическое представление битвы здесь тоже хромает.

С стороны осман тоже проблемы. В первых, там, в самых первых рядах конницы, посылают в атаку наследника султана и восьмилетнего ребенка, будущего Мехмеда II (1451-1481), который спасается лишь чудом. В это не верится. Наследника престола берегут как зеницу ока, в время битвы его могли убить, при том убить даже свои, по ошибке или намеренно, мало ли что?! По османам минус так же и то, что нет османской пехоты. Там в некоторых парадных случаях показывают лишь янычаров, с своими черными головными уборами, которые должны быть белыми, и все. Где иррегулярная пехота, которая составляла солидную часть мощности османской армии того периода? Но есть беда и с османской конницей - у них там все вооружены одинаков и не видно разницы между тяжеловооруженными сипахами, средней конницей и иррегулярной конницей башибузуков.

В общем, проблема с масштабами, хотя красиво и зрелищно, но беда с тактическим представлением битвы. Впрочем, там впереди еще есть битвы и надеюсь создатели в этом плане хоть там будут на уровне. Ждем и продолжаем смотреть с интересом...