Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Re: Битва при Каррах и... армяне: О чем молчит Плутарх...
Ապեր, բայց հռոմեացիները գոռոզության պակասից երբեք չեն նեղվել...
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Восточные походы Рима в Армению
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Катастрофа при Эдессе и ее последствия для римской истории
В середине III века Римская империя переживала тяжелый комплексный кризис. Важнейшим фактором кризиса были вторжения внешних врагов в пределы империи и крупные военные поражения римской армии. Наиболее значительными из них стали поражение войск Александра Севера в войне с персами в 232 г., поражение императора Гордиана в битве с персидским царем Шапуром I при Месихе в 244 г., поражение и гибель императора Деция в 251 г. в битве с готами при Абритте в 251 г., разгром Шапуром I римских легионов при Барбалиссе (около 253 г.) и, наконец, битва при Эдессе 260 г. В этом сражении персидский шаханшах из династии Сасанидов Шапур I разгромил и пленил императора Валериана со значительной частью его армии. Каждое из этих поражений подрывало обороноспособность империи, ее политическую стабильность, разрушало авторитет императора в глазах подданных и авторитет империи в глазах соседей.
О битве при Эдессе в античных источниках сохранились лишь отрывочные сведения. Видимо поэтому в некоторых исследованиях, посвященных событиям III века, сражение при Эдессе и его последствия не рассматриваются вовсе. Между тем, по масштабу и тяжести последствий эта битва заметно превосходит любое другое из перечисленных событий. В данной статье мы постараемся ответить на два вопроса: каковы были последствия битвы при Эдессе и почему данное поражение римской армии имело столь масштабные и разрушительные последствия?
Перед роковой для Валериана битвой ситуация в империи не казалась катастрофической.
Происходили серьезные вторжения готов и других племен из Северного Причерноморья, но границы империи в основном контролировались, от Валериана не отпадали провинции. Война с Сасанидами уже несколько лет шла в приграничных районах. Валериан мог надеяться сохранить статус кво на восточных рубежах. Об ощущении стабилизации ситуации на Востоке свидетельствуют легенды RESTITUTOR ORIENS ("Восстановитель Востока") и RESTITUTOR ORBIS ("Восстановитель мира"), которые появились на монетах Валериана. В 257–258 гг. император находился на Востоке с армией, сдерживая персов. Обороной европейских провинций занимался его сын и соправитель Галлиен.
Однако основное наступление Сасанидов началось в 259 году. Шапур I атаковал города Карры и Эдессу. Это вынудило Валериана со своей армией двинуться ему навстречу. В очередной раз стратегическую инициативу в войне с римлянами захватил Шапур I. В результате произошло генеральное сражение в районе между Эдессой и Каррами. Битва при Эдессе имеет спорную датировку. Вероятнее всего, она состоялась весной или в начале лета 260 г.
Битва сама по себе была весьма масштабной для того времени. Надпись Шапура I в Накш-и Рустаме говорит о ней как о "великой битве" (ŠKZ. стк. 11). Численность римской армии в 70 тыс. человек, указанная в надписи Шапура, представляется вполне реалистичной, хотя и округленной6. В предшествующие годы римляне понесли большие потери в войнах на Дунае и в битвах с персами. Тем не менее Валериан мог решиться на сражение с таким грозным противником, как Шапур, только располагая действительно мощной армией. О составе римской армии сохранились сведения в надписи Шапура I. Здесь упомянуты войска из западных и восточных провинций Риской империи (ŠKZ. стк. 9–11). В свое время М.И. Ростовцев высказал мнение, что содержащийся в надписи список народов или стран, представленных в армии Валериана, взят персами из трофейных римских документов, устных показаний пленных, а также, возможно, связан с названиями когорт, в которых часто содержалось указание на их изначальный национальный состав. Учитывая значительные потери в предшествующие годы, можно предполагать, что войска, которые привел на Восток Валериан, исчерпывали свободные военные ресурсы империи. Потери римлян в битве при Эдессе можно уверенно назвать катастрофическими. Значительная часть армии, включая самого императора и префекта претория, попала в плен к персам (ŠKZ. стк. 9–11). О том, что армия Валериана практически перестала существовать свидетельствует тот факт, что в следующие недели войска Шапура I практически беспрепятственно грабили римскую Сирию и восточные районы Малой Азии. Античные авторы упоминают успешные нападения на персидские войска римского отряда, который удалось собрать полководцу Каллисту. Однако характерно, что Каллист совершал рейды против персов, действуя на кораблях, явно будучи не в состоянии противостоять им в открытом сражении.
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Непосредственными последствиями произошедшего под Эдессой стали разрушение римской обороны на Востоке, опустошение римских провинций Сирии и восточной части Малой Азии, включая крупнейшие города: Антиохию и Кесарию Каппадокийскую. Куда важнее были долгосрочные последствия.
Прежде всего, катастрофа при Эдессе нанесла мощнейший за весь III век удар по военному потенциалу Римской империи. Битва привела, вероятно, к наибольшим единовременным потерям армии эпохи принципата. Следует напомнить, что в 250-е годы римская армия уже дважды терпела крупные поражения: в битвах при Абритте в 251 г. и при Барбалиссе в 253 г. (о ней известно лишь из надписи Шапура I, в которой численность разгромленного римского войска указана в 60 тысяч (ŠKZ. стк. 4)). В такой ситуации восстановление численности и боеспособности римских армий было непростой задачей для Валериана. На фоне многочисленных войн и вторжений варваров император все же сумел сосредоточить в Сирии мощную армию для чего ему явно пришлось снять часть сил с рейнской и дунайской границ. В случае благоприятного исхода противостояния с Шапуром император мог рассчитывать вернуть войска, взятые из Европы, и укрепить оборону на северных рубежах империи. Безвозвратная потеря всей или почти всей семидесятитысячной армии Валериана в условиях дефицита военных ресурсов не только открыла персам путь для ограбления римского Востока, но и сделала невозможным восстановление обороны империи в долгосрочной перспективе.
Ослабление римских армий, стоявших на Рейне и на Дунае после увода Валерианом части сил для войны с персами еще до битвы при Эдессе или почти одновременно с ней привело к новым опасным вторжениям варваров. Так, в Галлии глубокий прорыв варваров произошел после того, как в 259 г. Галлиен покинул регион ради обороны Италии, несомненно, забрав часть сил. Примерно в это же время германцы вторглись в Италию и дунайские провинции; Зосим называет их "скифами" (Zos. I, 37, 1), Евтропий — алеманами (Eutrop. IX, 8, 2). Недалеко от Медиолана Галлиен разгромил варваров, отступающих из Италии (Zon. XII, 24)
Важнейшим следствием катастрофы армии Валериана под Эдессой стал фактический распад Римской империи. Катастрофа, произошедшая в Месопотамии, стала толчком к резкому обострению политического кризиса в Римской империи. Была запущена своего рода цепная реакция распада, не имеющая аналогов в истории Рима. Именно это по-настоящему поставило империю "на грань гибели". В последующие за пленением Валериана недели происходит отпадение Галлии во главе с Постумом, узурпации Ингенуя (иногда ее датируют более ранним временем) и Регалиана на Дунае, сыновей Макриана в Сирии, Эмилиана в Египте. Вскоре фактический контроль над римским Востоком установил правитель Пальмиры Оденат, а через несколько лет его супруга Зенобия открыто разорвала отношения с Римом. Важно отметить, что речь идет не о кратковременном хаосе, а о долговременном распаде единой империи на фактически самостоятельные государства, который удалось преодолеть только Аврелиану в 270-е годы.
Причиной беспрецедентной серии узурпаций в течение нескольких месяцев после битвы при Эдессе послужило то, что пленение Валериана и его армии воспринималось наместниками и командующими армиями как потеря способности центральной власти защищать пограничные провинции. Речь шла не о борьбе местных элит за независимость от Рима, а о необходимости самостоятельно решать проблемы провинций исходя из соображений политической целесообразности в условиях, когда надежда на помощь из Рима исчезла. Последствием поражения Валериана и одновременно одной из причин серии узурпаций был и кризис легитимности верховной власти в лице Галлиена и дискредитация официальной пропаганды. Имидж Галлиена и римского императора вообще ни мог не пострадать от беспрецедентного пленения правителя империи персами.
Катастрофа под Эдессой повлекла за собой далекоидущие последствия для религиозной политики и в целом религиозной ситуации в Римской империи. В этот период в Римской империи продолжался рост числа последователей христианства, хотя судить об общей численности христиан и динамике роста христианских общин сложно. Как известно, Валериан развернул гонения на христиан. Эти гонения стали продолжением религиозной политики императора Деций.
Современники не могли ни обратить внимание на то, что в течение нескольких лет два императора, инициировавшие гонения на христиан, потерпели поражение, причем один из них погиб (Деций), а другой — попал в плен. Небывалое поражение Валериана, развернувшего преследование христиан, должно было восприниматься многими современниками как проявление божественного гнева. Прежде всего, разумеется, такая логика восприятия событий была характерна для христиан, но глубокое потрясение испытывало все римское общество. Уже Киприан объяснял бедствия своего времени божественным наказанием за гонения на христиан. Мученичество христиан не способствовало обращению язычников. Оно было внутрихристианским, малопонятным для постороннего наблюдателя явлением. Зато гибель Деция в сражении с готами, а потом разгром и пленение Валериана должны были убедить многих (в том числе и язычников) в том, что божество наказывает преследователей христиан. Поражение и позорная участь пленника, которая постигла гонителя после битвы при Эдессе, создавали дополнительные условия для обращения язычников в новую веру.
Еще одним следствием поражения Валериана стало закрепление персидских завоеваний в Месопотамии и Закавказье, которые Ардашир I и Шапур I осуществили в предшествующие десятилетия. Граница в Месопотамии после пленения Валериана, похоже, оставалась нестабильной. Оденату в 262 г. удалось вернуть под контроль римлян (в тот период — скорее под контроль Пальмиры) Нисибис и Карры (SHA. Gall. 10, 3–5). В то же время часть территорий Оденат не сумел отвоевать, а возможно, и не собирался возвращать.
Можно констатировать, что поражение под Эдессой имело очень тяжелые, долговременные и разнообразные последствия для государства, большинство из которых Римская империя смогла преодолеть лишь к концу III века.
Источник: Мирзоев Е. Б. Битва при Эдессе: значение и последствия крупнейшего поражения Римской империи.
Прежде всего, катастрофа при Эдессе нанесла мощнейший за весь III век удар по военному потенциалу Римской империи. Битва привела, вероятно, к наибольшим единовременным потерям армии эпохи принципата. Следует напомнить, что в 250-е годы римская армия уже дважды терпела крупные поражения: в битвах при Абритте в 251 г. и при Барбалиссе в 253 г. (о ней известно лишь из надписи Шапура I, в которой численность разгромленного римского войска указана в 60 тысяч (ŠKZ. стк. 4)). В такой ситуации восстановление численности и боеспособности римских армий было непростой задачей для Валериана. На фоне многочисленных войн и вторжений варваров император все же сумел сосредоточить в Сирии мощную армию для чего ему явно пришлось снять часть сил с рейнской и дунайской границ. В случае благоприятного исхода противостояния с Шапуром император мог рассчитывать вернуть войска, взятые из Европы, и укрепить оборону на северных рубежах империи. Безвозвратная потеря всей или почти всей семидесятитысячной армии Валериана в условиях дефицита военных ресурсов не только открыла персам путь для ограбления римского Востока, но и сделала невозможным восстановление обороны империи в долгосрочной перспективе.
Ослабление римских армий, стоявших на Рейне и на Дунае после увода Валерианом части сил для войны с персами еще до битвы при Эдессе или почти одновременно с ней привело к новым опасным вторжениям варваров. Так, в Галлии глубокий прорыв варваров произошел после того, как в 259 г. Галлиен покинул регион ради обороны Италии, несомненно, забрав часть сил. Примерно в это же время германцы вторглись в Италию и дунайские провинции; Зосим называет их "скифами" (Zos. I, 37, 1), Евтропий — алеманами (Eutrop. IX, 8, 2). Недалеко от Медиолана Галлиен разгромил варваров, отступающих из Италии (Zon. XII, 24)
Важнейшим следствием катастрофы армии Валериана под Эдессой стал фактический распад Римской империи. Катастрофа, произошедшая в Месопотамии, стала толчком к резкому обострению политического кризиса в Римской империи. Была запущена своего рода цепная реакция распада, не имеющая аналогов в истории Рима. Именно это по-настоящему поставило империю "на грань гибели". В последующие за пленением Валериана недели происходит отпадение Галлии во главе с Постумом, узурпации Ингенуя (иногда ее датируют более ранним временем) и Регалиана на Дунае, сыновей Макриана в Сирии, Эмилиана в Египте. Вскоре фактический контроль над римским Востоком установил правитель Пальмиры Оденат, а через несколько лет его супруга Зенобия открыто разорвала отношения с Римом. Важно отметить, что речь идет не о кратковременном хаосе, а о долговременном распаде единой империи на фактически самостоятельные государства, который удалось преодолеть только Аврелиану в 270-е годы.
Причиной беспрецедентной серии узурпаций в течение нескольких месяцев после битвы при Эдессе послужило то, что пленение Валериана и его армии воспринималось наместниками и командующими армиями как потеря способности центральной власти защищать пограничные провинции. Речь шла не о борьбе местных элит за независимость от Рима, а о необходимости самостоятельно решать проблемы провинций исходя из соображений политической целесообразности в условиях, когда надежда на помощь из Рима исчезла. Последствием поражения Валериана и одновременно одной из причин серии узурпаций был и кризис легитимности верховной власти в лице Галлиена и дискредитация официальной пропаганды. Имидж Галлиена и римского императора вообще ни мог не пострадать от беспрецедентного пленения правителя империи персами.
Катастрофа под Эдессой повлекла за собой далекоидущие последствия для религиозной политики и в целом религиозной ситуации в Римской империи. В этот период в Римской империи продолжался рост числа последователей христианства, хотя судить об общей численности христиан и динамике роста христианских общин сложно. Как известно, Валериан развернул гонения на христиан. Эти гонения стали продолжением религиозной политики императора Деций.
Современники не могли ни обратить внимание на то, что в течение нескольких лет два императора, инициировавшие гонения на христиан, потерпели поражение, причем один из них погиб (Деций), а другой — попал в плен. Небывалое поражение Валериана, развернувшего преследование христиан, должно было восприниматься многими современниками как проявление божественного гнева. Прежде всего, разумеется, такая логика восприятия событий была характерна для христиан, но глубокое потрясение испытывало все римское общество. Уже Киприан объяснял бедствия своего времени божественным наказанием за гонения на христиан. Мученичество христиан не способствовало обращению язычников. Оно было внутрихристианским, малопонятным для постороннего наблюдателя явлением. Зато гибель Деция в сражении с готами, а потом разгром и пленение Валериана должны были убедить многих (в том числе и язычников) в том, что божество наказывает преследователей христиан. Поражение и позорная участь пленника, которая постигла гонителя после битвы при Эдессе, создавали дополнительные условия для обращения язычников в новую веру.
Еще одним следствием поражения Валериана стало закрепление персидских завоеваний в Месопотамии и Закавказье, которые Ардашир I и Шапур I осуществили в предшествующие десятилетия. Граница в Месопотамии после пленения Валериана, похоже, оставалась нестабильной. Оденату в 262 г. удалось вернуть под контроль римлян (в тот период — скорее под контроль Пальмиры) Нисибис и Карры (SHA. Gall. 10, 3–5). В то же время часть территорий Оденат не сумел отвоевать, а возможно, и не собирался возвращать.
Можно констатировать, что поражение под Эдессой имело очень тяжелые, долговременные и разнообразные последствия для государства, большинство из которых Римская империя смогла преодолеть лишь к концу III века.
Источник: Мирзоев Е. Б. Битва при Эдессе: значение и последствия крупнейшего поражения Римской империи.
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Кстати, как я понимаю, разгром Валериана I была как минимум равна разгрому Красса, хотя очень вероятно, что здесь потери были еще больше. Что касается военно-политических последствии, то здесь уже никакое сравнение - разгром Валериана I почти на 10 лет дало стратегическую инициативу в руки Сасанидов.
Увы, такова участь исторических событии, ведь про разгром Красса у нас как минимум два полноценных источника и больше десятка мелких, а вот про разгром разгром Валериана I лишь мелкие и не подробные данные.
Увы, такова участь исторических событии, ведь про разгром Красса у нас как минимум два полноценных источника и больше десятка мелких, а вот про разгром разгром Валериана I лишь мелкие и не подробные данные.
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Первое и последнее упоминание колесницы у Сасанидов, последнее упоминание колесниц в войнах Рима на Востоке. 234 год, Восточный поход Александра Севера:
Отправившись затем в Персию с большим военным снаряжением, он победил могущественнейшего царя Артаксеркса. Сам Александр обходил фланги, ободрял воинов, находился в пределах досягаемости копий, очень много действовал и своей собственной рукой, воодушевлял словами отдельных воинов на славные дела. Разбив и обратив в бегство столь могучего царя, который пошел на войну с семьюстами слонов, тысячью восемьюстами серпоносных колесниц и многими тысячами всадников, он немедленно вернулся в Антиохию и обогатил свое войско добычей, взятой у персов, позволив трибунам, военным начальникам и самим воинам сохранить у себя то, что они захватили в селениях. Тогда впервые у римлян появились рабы-персы; впрочем, он возвратил их, получив за них выкуп, так как персидские цари считают позором для себя, чтобы их подданные были где-либо рабами; выкуп он частью отдал тем, кто собственноручно взял в плен рабов, частью — внес в государственную казну.
Современные издатели не склонны доверять этому сообщению, мол пошли аналогии с походом Александра Македонского, но я думаю первые Сасаниды, в всем переня традиции Ахеменидов, могли и в этом подрожать им, хотя и они видимо очень быстро поняли, что это неправильное направление.
Отправившись затем в Персию с большим военным снаряжением, он победил могущественнейшего царя Артаксеркса. Сам Александр обходил фланги, ободрял воинов, находился в пределах досягаемости копий, очень много действовал и своей собственной рукой, воодушевлял словами отдельных воинов на славные дела. Разбив и обратив в бегство столь могучего царя, который пошел на войну с семьюстами слонов, тысячью восемьюстами серпоносных колесниц и многими тысячами всадников, он немедленно вернулся в Антиохию и обогатил свое войско добычей, взятой у персов, позволив трибунам, военным начальникам и самим воинам сохранить у себя то, что они захватили в селениях. Тогда впервые у римлян появились рабы-персы; впрочем, он возвратил их, получив за них выкуп, так как персидские цари считают позором для себя, чтобы их подданные были где-либо рабами; выкуп он частью отдал тем, кто собственноручно взял в плен рабов, частью — внес в государственную казну.
Современные издатели не склонны доверять этому сообщению, мол пошли аналогии с походом Александра Македонского, но я думаю первые Сасаниды, в всем переня традиции Ахеменидов, могли и в этом подрожать им, хотя и они видимо очень быстро поняли, что это неправильное направление.
Приходите в мой дом...
Re: Битва при Каррах и... армяне: О чем молчит Плутарх...
Մ.թ.ա. 53 թ-ի մայիսի 7-ից 9-ը ընթացած ԽԱՌԱՆԻ ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏԸ ռազմապատմական գրականության մեջ բազմիցս ու հիմնավորապես նկարագրված է: Այն համարվում է ռազմական պատմության ամենահայտնի ճակատամարտերից մեկը: Որևէ տեղ, սակայն, գոնե մի որևէ հաստատական հիշատակում չկա այն մասին, որ վերջինիս իր մասնակցությունն էր բերել նաև ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԸ:
Մովսես Խորենացին հայտնում է. «Հռոմեացիները կասկածելով՝ Գաբիանոսին փոխում են և նրա տեղն ուղարկում են Կրասոսին: Նա գալով՝ գրավում է ողջ գանձերը, որոնք գտնվում էին Երուսաղեմում՝ աստծո տաճարում, իսկ հետո դիմում է Տիգրանի վրա: Եփրատն անցնելով, սակայն, ՏԻԳՐԱՆԻ ԴԵՄ ՊԱՏԵՐԱԶՄԵԼԻՍ Կրասոսն իր բոլոր զորքերի հետ միասին սպանվում է, իսկ Տիգրանն էլ, նրա գանձերը հավաքելով, վերադառնում է Հայաստան» (2.17): Այսպիսով՝ Պատմահայրը փաստորեն ՀՍՏԱԿՈՐԵՆ ԱՄՐԱԳՐՈՒՄ Է այն հանգամանքը, որ Մեծ Հայքի թագավորության բանակն իր մասնակցությունն է բերել այս հայտնի ճակատամարտին, բայց Պատմահոր հաղորդումները, հունահռոմեական աղբյուրների հեղինակության, ինչպես նաև տխրահռչակ եվրոպակենտրոնության ազդեցության ներքո, առանց քիչ թե շատ խորանալու դրանց էության մեջ, ՈՒՂՂԱԿԻՈՐԵՆ ԴԵՆ ԵՆ ՆԵՏՎԵԼ: Սա, սակայն, սկզբունքորեն անընդունելի մոտեցում է: Իրականում Մովսես Խորենացին ուղղակի ամբողջացնում է այս հայտնի ճակատամարտի մասին հիմնական տեղեկություններն և տալիս է նրա վերջի լիակատար պատկերը:
Իր հերթին այս մասին են անուղղակիորեն վկայում հետևյալ փաստարկները.
1. Ճակատամարտի նախավերջին փուլում նահանջող հռոմեական բանակի ամենաառողջ և մարտունակ, իսկ արդյունքում էլ նահանջի ուղում ամենահեռուն ընթացած Օկտավիոսի գլխավորած ու դեպի հյուսիս բավականին առաջխաղացած մասն անակնկալ հետ է վերադառնում, մի հանգամանք, որը կարող է վկայել այն մասին, որ առկա է եղել իրական վտանգ և այլ ելք չի եղել, իսկ Օկտավիոսն էլ ձգտել է խուսափել հյուսիսից առաջխաղացող հենց Մեծ Հայքի թագավորության բանակից, այլ թեկնածու ուղղակի չկա,
2. Մինչ այս Օկտավիոսի այս շարժը հռոմեական բանակը վատ թե լավ, սակայն հաջողությամբ դիմադրում էր և նահանջում էր, այն դեպքում, երբ ճակատամարտի վերջին փուլում այն ջախջախվում է անակնկալորեն հեշտ՝ մի հանգամանք, որը կարող էր տեղի ունենալ միայն ուժերի հսկայական տարբերության առաջանալու, այսինքն` իրադարձություններին Մեծ Հայքի թագավորության բանակի մասնակցության դեպքում:
Եվ վերջապես նշենք, որ մ.թ.ա. 53 թվականին Տիգրան II Մեծը դեռևս ողջ էր, այս մասին արդեն խոսվել է: Իրոք, ավանդականորեն ընդունված է կարծել, որ Տիգրան II Մեծը մահացել է մ.թ.ա. 55 թվականին, ընդ որում, ուղղակի տվյալների բացակայության պայմաններում, այս մասին հետևությունն արվել է բացառապես միայն այն բանի ազդեցության ներքո, որ, համաձայն Մարկոս Ցիցերոնի ճառերից մեկի («Ի պաշտպանություն Պուբլիոս Սեստիոսի»), մ.թ.ա. 56 թվականին Տիգրան II Մեծը դեռ կենդանի էր, իսկ մ.թ.ա. 54 թվականին էլ, երբ Մարկոս Կրասոսը ժամանեց Արևելք, նրա հետ բանակցություններ էր վարում արդեն Տիգրան II Մեծի որդի Արտավազդը: Ահա հենց սրա հիման վրա էլ արվել է հետևություն, որ Տիգրան II Մեծը պետք է մահացած լիներ մ.թ.ա. 55 թվականին: Ողջ այս սխեման, սակայն, հիմք ունի, ըստ էության, ՄԻԱՅՆ ՀՈՒՆԱՀՌՈՄԵԱԿԱՆ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ ԱՆՈՐՈՇ ՏՎՅԱԼՆԵՐՆ և, ինչն է ցավալին, կրկին տուրք տալով չարաբաստիկ եվրոպակենտրոնությանը, վերջինս լիովին անտեսում է այն հաղորդումները, որոնք առկա են Մովսես Խորենացու մոտ: Հայոց Պատմահայրը, սակայն, ուղղակիորեն հայտնում է, որ, Տիգրան II Մեծը կենդանի էր մ.թ.ա. դեռևս 40-ական թվականներին և մահացել է միայն դեպի Սամոսատ Մարկոս Անտոնիոս արշավանքից քիչ առաջ, այսինքն՝ մ.թ.ա. 38 թվականի ամռանը (2.22):
Այսպիսով, իր պատշաճ տեղում դնելով Պատմահոր հաղորդումը՝ արդյունքում չի մնում և ոչ մի հիմք, որ մենք կասկածի տակ դնենք այս ճակատամարտին Հայկական բանակի մասնակցության փաստը։ Ինչ վերաբերում է Մարկոս Կրասոսի հետ շփումներ հաստատած Արտավազդի պարագային, ինչի մասին հստակորեն հայտնում են հունահռոմեական սկզբնաղբյուրները, ապա մի կողմից հավանական է համարել, որ Գնեոս Պոմպեոսի հետ ԲԱՐԵԿԱՄԱՆԱԿԱՆ հարաբերություններ ունեցող Տիգրան II Մեծը հասկանալի պատճառներով որդուն էր ուղարկել վերջինիս հակառակորդ Մարկոս Կրասոսի մոտ, իսկ մյուս կողմից էլ հավանական է համարել նաև, որ, ինչպես Բակուր արքայազնի պարագայում Պարթևական թագավորության դեպքում եղավ, Արտավազդ արքայազնի պարագայում էլ այս ժամանակ արդեն վերջինս էր հանդիսանում Մեծ Հայքի թագավորության ԳԱՀԱԿԻՑ ԱՐՔԱ: Միաժամանակ բացառված չէ նաև, որ Տիգրան II Մեծը Մարկոս Կրասոսի մոտ չեկավ հենց միայն ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ:
Վերջում միայն ավելացնենք, որ ամենայն հավանականությամբ իրականում պարթևական բանակի ոչ մի ներխուժում էլ Մեծ Հայքի թագավորության տարածք տեղի չի ունեցել, իսկ լուրը նման ձևով Մարկոս Կրասոսին հայտնելը նպատակ է հետապնդել ՄԻ ԿՈՂՄԻՑ ԱՐԴԱՐԱՑՆԵլ Մեծ Հայքի թագավորության դիրքորոշումը, ՄՅՈՒՍ ԿՈՂՄԻՑ ԷԼ՝ ՇՓՈԹԵՑՆԵլ Մարկոս Կրասոսին այն տեսանկյունից, որ վերջինս կարծի, թե Պարթևական թագավորության ուժերի մեծ մասը Մեծ Հայքում են, իսկ ինքն արշավում է թշնամու ուժերի ավելի փոքրաքանակ և վատ որակ ունեցող մասի դեմ, երբ իրականությունը լրիվ հակառակ տեսքն է ունեցել:
Այսպիսով տեսնում եմ բավական հիմքեր համարելու, որ Մեծ Հայքի թագավորության բանակը ոչ միայն մասնակցել է մ.թ.ա. 53 թ-ի Խառանի ճակատամարտին, այլև դրանում ունեցել է վճռորոշ դերակատարություն:
Մովսես Խորենացին հայտնում է. «Հռոմեացիները կասկածելով՝ Գաբիանոսին փոխում են և նրա տեղն ուղարկում են Կրասոսին: Նա գալով՝ գրավում է ողջ գանձերը, որոնք գտնվում էին Երուսաղեմում՝ աստծո տաճարում, իսկ հետո դիմում է Տիգրանի վրա: Եփրատն անցնելով, սակայն, ՏԻԳՐԱՆԻ ԴԵՄ ՊԱՏԵՐԱԶՄԵԼԻՍ Կրասոսն իր բոլոր զորքերի հետ միասին սպանվում է, իսկ Տիգրանն էլ, նրա գանձերը հավաքելով, վերադառնում է Հայաստան» (2.17): Այսպիսով՝ Պատմահայրը փաստորեն ՀՍՏԱԿՈՐԵՆ ԱՄՐԱԳՐՈՒՄ Է այն հանգամանքը, որ Մեծ Հայքի թագավորության բանակն իր մասնակցությունն է բերել այս հայտնի ճակատամարտին, բայց Պատմահոր հաղորդումները, հունահռոմեական աղբյուրների հեղինակության, ինչպես նաև տխրահռչակ եվրոպակենտրոնության ազդեցության ներքո, առանց քիչ թե շատ խորանալու դրանց էության մեջ, ՈՒՂՂԱԿԻՈՐԵՆ ԴԵՆ ԵՆ ՆԵՏՎԵԼ: Սա, սակայն, սկզբունքորեն անընդունելի մոտեցում է: Իրականում Մովսես Խորենացին ուղղակի ամբողջացնում է այս հայտնի ճակատամարտի մասին հիմնական տեղեկություններն և տալիս է նրա վերջի լիակատար պատկերը:
Իր հերթին այս մասին են անուղղակիորեն վկայում հետևյալ փաստարկները.
1. Ճակատամարտի նախավերջին փուլում նահանջող հռոմեական բանակի ամենաառողջ և մարտունակ, իսկ արդյունքում էլ նահանջի ուղում ամենահեռուն ընթացած Օկտավիոսի գլխավորած ու դեպի հյուսիս բավականին առաջխաղացած մասն անակնկալ հետ է վերադառնում, մի հանգամանք, որը կարող է վկայել այն մասին, որ առկա է եղել իրական վտանգ և այլ ելք չի եղել, իսկ Օկտավիոսն էլ ձգտել է խուսափել հյուսիսից առաջխաղացող հենց Մեծ Հայքի թագավորության բանակից, այլ թեկնածու ուղղակի չկա,
2. Մինչ այս Օկտավիոսի այս շարժը հռոմեական բանակը վատ թե լավ, սակայն հաջողությամբ դիմադրում էր և նահանջում էր, այն դեպքում, երբ ճակատամարտի վերջին փուլում այն ջախջախվում է անակնկալորեն հեշտ՝ մի հանգամանք, որը կարող էր տեղի ունենալ միայն ուժերի հսկայական տարբերության առաջանալու, այսինքն` իրադարձություններին Մեծ Հայքի թագավորության բանակի մասնակցության դեպքում:
Եվ վերջապես նշենք, որ մ.թ.ա. 53 թվականին Տիգրան II Մեծը դեռևս ողջ էր, այս մասին արդեն խոսվել է: Իրոք, ավանդականորեն ընդունված է կարծել, որ Տիգրան II Մեծը մահացել է մ.թ.ա. 55 թվականին, ընդ որում, ուղղակի տվյալների բացակայության պայմաններում, այս մասին հետևությունն արվել է բացառապես միայն այն բանի ազդեցության ներքո, որ, համաձայն Մարկոս Ցիցերոնի ճառերից մեկի («Ի պաշտպանություն Պուբլիոս Սեստիոսի»), մ.թ.ա. 56 թվականին Տիգրան II Մեծը դեռ կենդանի էր, իսկ մ.թ.ա. 54 թվականին էլ, երբ Մարկոս Կրասոսը ժամանեց Արևելք, նրա հետ բանակցություններ էր վարում արդեն Տիգրան II Մեծի որդի Արտավազդը: Ահա հենց սրա հիման վրա էլ արվել է հետևություն, որ Տիգրան II Մեծը պետք է մահացած լիներ մ.թ.ա. 55 թվականին: Ողջ այս սխեման, սակայն, հիմք ունի, ըստ էության, ՄԻԱՅՆ ՀՈՒՆԱՀՌՈՄԵԱԿԱՆ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԻ ԱՆՈՐՈՇ ՏՎՅԱԼՆԵՐՆ և, ինչն է ցավալին, կրկին տուրք տալով չարաբաստիկ եվրոպակենտրոնությանը, վերջինս լիովին անտեսում է այն հաղորդումները, որոնք առկա են Մովսես Խորենացու մոտ: Հայոց Պատմահայրը, սակայն, ուղղակիորեն հայտնում է, որ, Տիգրան II Մեծը կենդանի էր մ.թ.ա. դեռևս 40-ական թվականներին և մահացել է միայն դեպի Սամոսատ Մարկոս Անտոնիոս արշավանքից քիչ առաջ, այսինքն՝ մ.թ.ա. 38 թվականի ամռանը (2.22):
Այսպիսով, իր պատշաճ տեղում դնելով Պատմահոր հաղորդումը՝ արդյունքում չի մնում և ոչ մի հիմք, որ մենք կասկածի տակ դնենք այս ճակատամարտին Հայկական բանակի մասնակցության փաստը։ Ինչ վերաբերում է Մարկոս Կրասոսի հետ շփումներ հաստատած Արտավազդի պարագային, ինչի մասին հստակորեն հայտնում են հունահռոմեական սկզբնաղբյուրները, ապա մի կողմից հավանական է համարել, որ Գնեոս Պոմպեոսի հետ ԲԱՐԵԿԱՄԱՆԱԿԱՆ հարաբերություններ ունեցող Տիգրան II Մեծը հասկանալի պատճառներով որդուն էր ուղարկել վերջինիս հակառակորդ Մարկոս Կրասոսի մոտ, իսկ մյուս կողմից էլ հավանական է համարել նաև, որ, ինչպես Բակուր արքայազնի պարագայում Պարթևական թագավորության դեպքում եղավ, Արտավազդ արքայազնի պարագայում էլ այս ժամանակ արդեն վերջինս էր հանդիսանում Մեծ Հայքի թագավորության ԳԱՀԱԿԻՑ ԱՐՔԱ: Միաժամանակ բացառված չէ նաև, որ Տիգրան II Մեծը Մարկոս Կրասոսի մոտ չեկավ հենց միայն ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆԻՑ:
Վերջում միայն ավելացնենք, որ ամենայն հավանականությամբ իրականում պարթևական բանակի ոչ մի ներխուժում էլ Մեծ Հայքի թագավորության տարածք տեղի չի ունեցել, իսկ լուրը նման ձևով Մարկոս Կրասոսին հայտնելը նպատակ է հետապնդել ՄԻ ԿՈՂՄԻՑ ԱՐԴԱՐԱՑՆԵլ Մեծ Հայքի թագավորության դիրքորոշումը, ՄՅՈՒՍ ԿՈՂՄԻՑ ԷԼ՝ ՇՓՈԹԵՑՆԵլ Մարկոս Կրասոսին այն տեսանկյունից, որ վերջինս կարծի, թե Պարթևական թագավորության ուժերի մեծ մասը Մեծ Հայքում են, իսկ ինքն արշավում է թշնամու ուժերի ավելի փոքրաքանակ և վատ որակ ունեցող մասի դեմ, երբ իրականությունը լրիվ հակառակ տեսքն է ունեցել:
Այսպիսով տեսնում եմ բավական հիմքեր համարելու, որ Մեծ Հայքի թագավորության բանակը ոչ միայն մասնակցել է մ.թ.ա. 53 թ-ի Խառանի ճակատամարտին, այլև դրանում ունեցել է վճռորոշ դերակատարություն:
Приходите в мой дом...
Re: Восточные походы Рима: Империя на Востоке...
Մ.թ.ա. 38 թ-ի մայիսի 6-ից 9-ը ընթացած Գինդարոս լեռան ճ-մ-ում Պարթևական և Մեծ Հայքի թագավորությունների միացյալ բանակը ծանր պարտություն կրեց Հռոմի եռապետ Մարկոս Անտոնիոսի ենթակա Պուբլիոս Բենտիդիոսի գլխավորած բանակից: Այս կապակցությամբ պետք է նշել, որ արևելյան թագավորությունների ռազմական մեքենաններն իրոք տպավորիչ հարված էին ստացել, սակայն հատկապես ծանր էին Պարթևական թագավորության բանակի կրած կորուստները, երբ լիակատար ջախջախում արժեցած այդ ճակատամարտում ընկել էր նույնիսկ Օրոդես II-ի (մ.թ.ա. 57-38) գահակից որդի Բակուրը: Սրան հակառակ՝ այդ ճակատամարտում Մեծ Հայքի թագավորության բանակը բարեբախտաբար մեծ թիվ չէր կազմել, իսկ արդյունքում էլ՝ հայերի ռազմական մեքենան լուրջ կորուստներ չէր կրել:
Գինդարոս լեռան ճ-մ-ը, որը իսկական մի փոխվրեժ էր մ.թ.ա. 53 թ-ի Խառանի ճ-մ-ի համարը, հաջողության նժարը զգալի կերպով թեքվեց դեպի Հռոմը, սակայն այս պարագայում հիմնավորված և ինչ-որ տեղ նաև տրամաբանական էր սպասել, որ Տիգրան II Մեծը (մ.թ.ա. 95-38) կրկին գործի մեջ կդնի իր փայլուն ռազմական մեքենան: Եվ այսպես, պարտության մատնելով Բակուրին, Պուբլիոս Բենտիդիոսը շարժվեց դեպի Հարավային Ասորիք՝ հյուսիսում, սակայն, իր տեղակալ Պուպեցիոս Սիլոնի գլխավորությամբ թողնելով զգալի ուժեր, իսկ հետո…
«Սիղոնին թողնելով, որ հայերին դիմադրի Եփրատի մոտ, իսկ Պակարոսին էլ սպանելով` Վենտիդիոս սպարապետն ինքը դառնում է Երուսաղեմ՝ Անտիգոնոսի դեմ: Հայերը, սակայն, նորից օգնություն ստանալով պարսիկներից, ԴԻՄՈՒՄ ԵՆ ՍԻՂՈՆԻ ՎՐԱ ԵՎ ՀԱԼԱԾՈՒՄ ԵՆ ՆՐԱՆ՝ ՇՊՐՏԵԼՈՎ ՎԵՆՏԻԴԻՈՍԻ ՄՈՏ ՈՒ ԱՆՉԱՓ ԱՐՅՈՒՆԱՀԵՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԱՆԵԼՈՎ»,- այս կապակցութամբ հայտնում է Մովսես Խորենացին (2.19)՝ մեզ փոխանցելով, դժբախտաբար, կրկին ստվերում մնացած, սակայն Տիգրան II Մեծի ռազմաքաղաքական գործունեության, ինչպես նաև Հայկական բանակի անցած փառահեղ ուղու դրվագներից ևս մեկը:
Այս ճակատամարտը խորհրդահայ պատմագիտության կողմից հայտարարվել է ոչ իրական, դե իսկ համաշխարհային պատմագիտությունն էլ ընդհանրապես չի ընդունում վերջինիս գոյությունը: Արդյունքում, սակայն, համադրելով այս ճակատամարտը նախորդ իրադարձությունների հետ, հնարավորություն է ստացվում տեղադրել այն իրադարձությունների կոնկրետ շղթայում, որտեղ վերջինս գտնում է իր ճշգրիտ տեղը: Այս կապակցությամբ մինչև առաջ անցնելը հերթական անգամ հիշենք, որ համաշխարհային պատմագիտությանը հիմնականում խորթ են տարածաշրջանային մի շարք իրադարձությունների վերաբերյալ արժեքավոր տեղեկություններ հայտնող հայկական աղբյուրները կամ էլ վերջիններս, կրկին չարաբաստիկ եվրոպակենտրոնության պատճառով, առնվազն ԽԻՍՏ ԹԵՐԱԳՆԱՀԱՏՎԵԼ ԵՆ ԵՎ ՉԵՆ ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԵԼ իրադարձությունները լուսաբանելիս: Կոնկրետ այս օրինակի վրա պարզորոշ երևում է, թե ինչպես Մովսես Խորենացուն անտեսելը բերել է իրադարձությունների ամբողջական պատկերի կորստին: Ասվածի կապակցությամբ հատկանշական է, որ Դիոն Կասսիոսը՝ հռոմեական կողմից հիմնական սկզբնաղբյուրը Գինդարոս լեռան ճ-մ-ին ԱՆՄԻՋԱՊԵՍ ՀԱՋՈՐԴՈՂ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ, հռոմեական բանակի որևէ անհաջողության մասին չի հայտնում, սակայն վերջինիս երկում այնուհանդերձ առկա են որոշակի տողատակեր (49.20,21):
Այսպես, Դիոն Կասսիոսը հայտնում է, որ, չնայած պարթևների դեմ ձեռք բերած մեծ հաջողությանը, Մարկոս Անտոնիոսն այնուհանդերձ ՉԱՓԱԶԱՆՑ ԴԺԳՈՀ ՄՆԱՑ Պուբլիոս Բենտիդիոսից և վերջինս պաշտոնազրկվեց, ընդ որում դրանից հետո այս զորավարն այլևս երբեք չզբաղեցրեց որևէ զինվորական պաշտոն: Դիոն Կասսիոսը այս հանգամանքը բացատրում է Մարկոս Անտոնիոսի ռազմաքաղաքական խանդով, այն ենթատեքստով, թե վերջինս չէր ցանկանում Պուբլիոս Բենտիդիոսի փառքի հետագա մեծացումը, սակայն կարելի է ենթադրել, որ որոշակիորեն, իսկ գուցե նաև հիմնականում իր դերն է ունեցել հենց այն հանգամանքը, որ Պուբլիոս Բենտիդիոսի ենթակա Պուպեցիոս Սիլոնը, այսինքն` փաստացի՝ Պուբլիոս Բենտիդիոսը, ԾԱՆՐ ՊԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ ԷՐ ԿՐԵԼ Գինդարոս լեռան ճ-մ-ին անմիջապես հաջորդող ժամանակաշրջանում, ինչի հետևանքով մինչ այդ ձեռք բերված հաջողությունը մեծապես արժեզրկվել էր։
Արդյունքում՝ կարելի է լիովին հիմնավորված գալ հետևության, որ մ.թ.ա. 38 թվականի մայիսի 6-ից 9-ը ընթացած Գինդարոս լեռան ճակատամարտում Պարթևական թագավորության բանակի կրած խոշոր պարտությունից հետո Մեծ Հայքի թագավորության բանակն իր հիմնական ուժերով ՄԻՋԱՄՏԵԼ Է ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ և, ինչ որ տեղ Զևգմայի գետանցման մոտակայքում ծանր պարտության մատնելով Հռոմեական հանրապետության բանակին ու փոխելով պատերազմի ընթացքը, կայունացրել է իրավիճակը:
Գինդարոս լեռան ճ-մ-ը, որը իսկական մի փոխվրեժ էր մ.թ.ա. 53 թ-ի Խառանի ճ-մ-ի համարը, հաջողության նժարը զգալի կերպով թեքվեց դեպի Հռոմը, սակայն այս պարագայում հիմնավորված և ինչ-որ տեղ նաև տրամաբանական էր սպասել, որ Տիգրան II Մեծը (մ.թ.ա. 95-38) կրկին գործի մեջ կդնի իր փայլուն ռազմական մեքենան: Եվ այսպես, պարտության մատնելով Բակուրին, Պուբլիոս Բենտիդիոսը շարժվեց դեպի Հարավային Ասորիք՝ հյուսիսում, սակայն, իր տեղակալ Պուպեցիոս Սիլոնի գլխավորությամբ թողնելով զգալի ուժեր, իսկ հետո…
«Սիղոնին թողնելով, որ հայերին դիմադրի Եփրատի մոտ, իսկ Պակարոսին էլ սպանելով` Վենտիդիոս սպարապետն ինքը դառնում է Երուսաղեմ՝ Անտիգոնոսի դեմ: Հայերը, սակայն, նորից օգնություն ստանալով պարսիկներից, ԴԻՄՈՒՄ ԵՆ ՍԻՂՈՆԻ ՎՐԱ ԵՎ ՀԱԼԱԾՈՒՄ ԵՆ ՆՐԱՆ՝ ՇՊՐՏԵԼՈՎ ՎԵՆՏԻԴԻՈՍԻ ՄՈՏ ՈՒ ԱՆՉԱՓ ԱՐՅՈՒՆԱՀԵՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԱՆԵԼՈՎ»,- այս կապակցութամբ հայտնում է Մովսես Խորենացին (2.19)՝ մեզ փոխանցելով, դժբախտաբար, կրկին ստվերում մնացած, սակայն Տիգրան II Մեծի ռազմաքաղաքական գործունեության, ինչպես նաև Հայկական բանակի անցած փառահեղ ուղու դրվագներից ևս մեկը:
Այս ճակատամարտը խորհրդահայ պատմագիտության կողմից հայտարարվել է ոչ իրական, դե իսկ համաշխարհային պատմագիտությունն էլ ընդհանրապես չի ընդունում վերջինիս գոյությունը: Արդյունքում, սակայն, համադրելով այս ճակատամարտը նախորդ իրադարձությունների հետ, հնարավորություն է ստացվում տեղադրել այն իրադարձությունների կոնկրետ շղթայում, որտեղ վերջինս գտնում է իր ճշգրիտ տեղը: Այս կապակցությամբ մինչև առաջ անցնելը հերթական անգամ հիշենք, որ համաշխարհային պատմագիտությանը հիմնականում խորթ են տարածաշրջանային մի շարք իրադարձությունների վերաբերյալ արժեքավոր տեղեկություններ հայտնող հայկական աղբյուրները կամ էլ վերջիններս, կրկին չարաբաստիկ եվրոպակենտրոնության պատճառով, առնվազն ԽԻՍՏ ԹԵՐԱԳՆԱՀԱՏՎԵԼ ԵՆ ԵՎ ՉԵՆ ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԵԼ իրադարձությունները լուսաբանելիս: Կոնկրետ այս օրինակի վրա պարզորոշ երևում է, թե ինչպես Մովսես Խորենացուն անտեսելը բերել է իրադարձությունների ամբողջական պատկերի կորստին: Ասվածի կապակցությամբ հատկանշական է, որ Դիոն Կասսիոսը՝ հռոմեական կողմից հիմնական սկզբնաղբյուրը Գինդարոս լեռան ճ-մ-ին ԱՆՄԻՋԱՊԵՍ ՀԱՋՈՐԴՈՂ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ, հռոմեական բանակի որևէ անհաջողության մասին չի հայտնում, սակայն վերջինիս երկում այնուհանդերձ առկա են որոշակի տողատակեր (49.20,21):
Այսպես, Դիոն Կասսիոսը հայտնում է, որ, չնայած պարթևների դեմ ձեռք բերած մեծ հաջողությանը, Մարկոս Անտոնիոսն այնուհանդերձ ՉԱՓԱԶԱՆՑ ԴԺԳՈՀ ՄՆԱՑ Պուբլիոս Բենտիդիոսից և վերջինս պաշտոնազրկվեց, ընդ որում դրանից հետո այս զորավարն այլևս երբեք չզբաղեցրեց որևէ զինվորական պաշտոն: Դիոն Կասսիոսը այս հանգամանքը բացատրում է Մարկոս Անտոնիոսի ռազմաքաղաքական խանդով, այն ենթատեքստով, թե վերջինս չէր ցանկանում Պուբլիոս Բենտիդիոսի փառքի հետագա մեծացումը, սակայն կարելի է ենթադրել, որ որոշակիորեն, իսկ գուցե նաև հիմնականում իր դերն է ունեցել հենց այն հանգամանքը, որ Պուբլիոս Բենտիդիոսի ենթակա Պուպեցիոս Սիլոնը, այսինքն` փաստացի՝ Պուբլիոս Բենտիդիոսը, ԾԱՆՐ ՊԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ ԷՐ ԿՐԵԼ Գինդարոս լեռան ճ-մ-ին անմիջապես հաջորդող ժամանակաշրջանում, ինչի հետևանքով մինչ այդ ձեռք բերված հաջողությունը մեծապես արժեզրկվել էր։
Արդյունքում՝ կարելի է լիովին հիմնավորված գալ հետևության, որ մ.թ.ա. 38 թվականի մայիսի 6-ից 9-ը ընթացած Գինդարոս լեռան ճակատամարտում Պարթևական թագավորության բանակի կրած խոշոր պարտությունից հետո Մեծ Հայքի թագավորության բանակն իր հիմնական ուժերով ՄԻՋԱՄՏԵԼ Է ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ և, ինչ որ տեղ Զևգմայի գետանցման մոտակայքում ծանր պարտության մատնելով Հռոմեական հանրապետության բանակին ու փոխելով պատերազմի ընթացքը, կայունացրել է իրավիճակը:
Приходите в мой дом...