milhistory.net

Никакие социально- экономические предпосылки не нужны.Нужна целеустремленость и сила.Ну и конечно божье благословение.

Вставлю и я свои пять копеек.
Для этого, имхо, в военном деле существует такой собирательный термин как боеспособность (подразделения\армии), который включает в себя очень много разных составляющих: моральный настрой, физика л\с, вооружение, техника...

Для кавалерии например во все времена было важно состояние конского состава накануне битвы и шансов в кавалерийском бою было больше у того, у кого не моральный настрой бойцов выше, а у кого конский состав свежее. На полудохлых, загнанных, не кормленных лошадях подразделение самых храбрых бойцов превращалось в небоеспособное.

Для подразделений лучников, во все времена было важно состояние луков стрел, чтобы в час битвы тетива была сухой, а лук вовремя натянутым. Если же тетива намокала или лучники не успевали натянуть свои тетивы - такое подразделение оказывалось в момент битвы не боеспособным. Пешие лучники должны были еще и успеть занять защищенную укреплениями позицию - в одной из битв Столетней войны, франзуцы застали английскую армию на марше, и основная ударная сила англичан - пешие лучники, вынужденные наспех вступать в бой в открытом поле, были вытоптаны и вырезаны французской кавалерией.

Танковая дивизия, например без топлива, или с выработанным моторесурсом, тоже становилась не боеспособной, и не важно с каким воодушевлением рваилсь в бой танкисты.

Ну и т.д.

По-моему, попытка ликвидации феодализма была осуществлена в соседнем с Арменией Иране мазадакитами в V-VI вв. Однако неудачно.

Полностью согласен с Вами, спасибо за дополнение!

У нас тоже была попытка, при Аршаке III (II) - построив Аршакаван, царь попытался создать класс буржуа, с которым он мог бы обуздать феодалов - не получился.

У Аршака второго не получилось,потому что у него не было регулярной большой армии и козлы персы всегда подерживали сепаратистов.
Аршак должен был действовать более хитро.Надо было вооружать весь народ,кто был за сильную монархию без нахараров.
И дать людям жизнь без обреминительных больших налогов.

А почему не было, задумались над этим?

Конечно.Аршак второй был чурбаном.Поэтому и закончил жизнь в темнице Сасанидов.Нашел кому доверять.Клятва язычника арийца дерьма не стоит.

Нет, уважаемый, Аршак лучше некоторых современных критиков разбирался в реалиях Армении IV века д.н.э. -- Вы элементарно не хотите понять, что человек заложник той общественно-экономических отношении, в котором живет. В Армении IV века не было объективных предпосылок для буржуазных отношении, то, что было на Европе 1000 лет спустя.

Արձագանքում եմ Ֆեյսբուքյան այս գրառմանը -

Շնորհակալություն հետաքրքիր վերլուծության համար Մի քանի դիտարկում.

Նախ Եսայի իշխանի “խաչանման” մարտավարության մեջ ամեն ինչ այնքան էլ պարզ չէ – եթե խաչը պատկերացնենք գետնին ու նայենք վերևից, ապա կտեսնենք, դեպի հակառակորդն ուղղված մի մաս, հետո դասական “կենտրոն ու թևեր”մասը և ի վերջո պահեստազոր: Իմ Տարեգրքում ես հետևողականորեն այն միտքն եմ զարգացրել, որ այս մարտակարգը կոչված էր մարտի ժամանակ ապահովել վճռական հարվածը թշնամուն` երբ բոլոր ուժերը մարտի մեջ կլինեն, որի զարգացում ու հստակ կիրառումն ի դեպ տեսնում ենք X դարում արդեն բյուզանդական բանակում ի դեմս “բյուզանդական խաչեր”-ի - ի դեպ ասած, բյուզանդական գնդերը արաբական աղբյուրները հենց այդպես էլ կոչում են, “Խաչեր”:

Երկրորդ, դժվար է Ձեզ հետ համաձայնել այն հարցում, որ XI դարի սկզբում հայերը “չգիտեին նետաձիգ քոչվորների դեմ կռվելու ձևը”: Այո, Հայոց ծանրազեն հեծելազորը իր զինանոցում այդ ժամանակ չուներ նետ ու աղեղ զինատեսակը, բայց փոխարենը Հայկական բանակն ուներ նետաձիգների հիանալի ստորաբաժանումներ, որոնք լրացնում էին այդ բացը: Վասպուրականի 1016 թ-ի էպիզոդը, որի վրա դուք հիմնվում եք, ընդամենը ցույց է տալիս այն, որ հայկական բանակը կոնկրետ այդ ճակատամարտի մեջ էր մտել առանց հետևակ նետաձիգների աջակցության, ինչ լուրջ մարտավարական վրիպում է:

Երրորդ, Դուք մոտենում եք, սակայն այդպես էլ մինչև վերջ չեք արտահայտվում Դողսի և Ծումբի ճակատամարտերում Հայկական բանակի մարտավարության մասին: Այս մասին մի քիչ մանրամասն -

Ըստ Հովհաննես Դրասխանակերտցու աշխարհաբար թարգմանության, որը լուրջ թերություններ ունի. <Այնտեղ մերկ սուսերներով քաջ տղամարդիկ և լայնտլիճ աղեղնավորները շատ մեծ վախ ու կոտորած են հասցնում իսմայելյան գնդին> (գլուխ 32): Միանգամից նշենք, որ այս հատվածը գրաբարից թարգմանվել է լիովին աղավաղված: Այսպես, բնագրում գրված <ի քաջ արանց սուսերամերկաց>-ը չգիտես ինչու թարգմանվել է որպես <սուսերաձիգներ> և բաց է թողնվել <արանց> (<տղամարդկանց>), բառը, որի հետևանքով աղավաղվել է ողջ նախադասության իմաստը:

Իսկ իրականում <սուսերաձիգներ> զորատեսակ Հայկական և ընդհանրապես որևէ այլ բանակում գոյություն չի ունեցել, քանի որ եթե նկատի է ունեցվում <սուսերը> կամ <սուրը>, ապա այն ձեռնամարտի, այլ ոչ թե նետողական զենք է և, եթե բացառիկ դեպքերում նետվելել է, ապա միայն ձեռնամարտում` շատ մոտիկ տարածության վրա, ու ոչ մի կերպ չի կարող օգտագործվել դիրքային պաշտպանությունում, երբ թշնամին բավականին հեռու է: Օրինակ` փորձենք պատկերացնել մոտ 100-150 մետրի վրա նետահարող նետաձիգի կողքին կանգնած <սուսերաձիգին>, որ իր, այն էլ որպես կանոն միակ, սուրը նետում է հակառակորդի վրա և կհասկանանք, թե ինչ անհեթեթություն կստացվի:

Ըստ երևույթին այս տողերը գրաբարից թարգմանողերը գտնվել են այն բանի ազդեցության ներքո, որ դիրքային պաշտպանության մեջ գտնվող Հայկական բանակը, որի նետաձիգները և թեթև հետևակայինները բնականաբար ակտիվորեն գործում էին, պետք է իրոք հեռվից հարվածեր թշնամուն, իսկ քանի որ այս սխեմայում չէին տեղավորվում <մերկ սուսերներով քաջ տղամարդիկ> (որոնք թվում է թե անգործության մեջ են), ապա նրանք մեխանիկորեն դարձել են <սուսերաձիգներ>, ամենևին հաշվի չառնելով պաշտպանությունում գտնվող Հայկական բանակի զորատեսակների համատեղ գործողությունների առանձնահատկությունը, որի վրա էլ ես հենց ուշադրություն եմ հրավիրում:

Բացի այդ այն, որ հեծյալները այս դեպքում անգործ մնալու փոխարեն հանդես են եկել որպես հետևակայիններ և ուժեղացրել պաշտպանությունը, բխում է հենց մարտի տրամաբանությունից, քանի որ, եթե հետևակը պաշտպանություն է վարում ուժերի ողջ լարումով, ապա անհնար է պատկերացնել, որ հեծյալները իրենց հերթին չեն միանա մարտին, իսկ դա վերջիններս կարող էին արդյունավետ իրականացնել հետևակ նետաձիգների և թեթև հետևակայինների մոտ գտնվելու ու ձեռնամարտում նրանց պաշտպանելու միջոցով:

Հայկական բանակի կողմից դիրքային պաշտպանությունում կիրառված զորատեսակների համագործակցության այս տակտիկան, որն ըստ մեզ հասած տվյալների առաջին անգամ դիտարկվում է մ.թ.ա. 857 թ-ի Սիփան լեռան ճակատամարտում և որի փայլուն օրինակ է նաև 998 թ-ի օգոստոսի սկզբի Ծումբ ամրոցի ճակատամարտը, հետագայում (գուցե լիովին անկախ, իսկ գուցե և Կիլիկիայում գտնված խաչակիր-անգլիացիների կողմից փոխառնված) Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում անգլիացիների կողմից կիրառվեց ֆրանսիացիների դեմ 1346 թ-ի օգոստոսի 26-ի Կրեսսիի, 1356 թ-ի սեպտեմբերի 19-ի Պուատիեի, ինչպես նաև 1415 թ-ի հոկտեմբերի 25-ի Ազենկուրի ճակատամարտերում, որտեղ դարձյալ հիանալի արդյունք ապահովեց:

Այս օրինակը, ի դեպ, ցույց է տալիս մեր պատմիչներին գրեթե համատարած բնորոշ այն թերությունը, որ նրանք, լինելով հոգևորականներ և խորթ ռազմական գործից, չէին մտնում ռազմական մանրամասնությունների մեջ ու իրենց աշխատություններում ներկայացնում էին ավելի շատ մարտի հոգեբանա-բարոյական կողմը և արդյունքը: Ռազմական մանրամասները պարզելու տեսակետից արդեն իսկ դժվարընկալելի այս տեղեկատվությունը հետագա մասնագետների թեթև ձեռքով, որոնք իրենք էլ լինելով փայլուն բանասերներ կամ լեզվաբաններ, այնուամենայնիվ չունեին ռազմական պատմության ոլորտի բավարար գիտելիքներ, ավելի է աղավաղվել:

Իսկ ընդհանուր առմամբ, կրկնեմ, Ձեր վերլուծությունն արժեքավոր աշխատանք է Անիի թագավորության բանակի ուսումնասիրության համար:

Շնորհակալություն

Ճիշտ եք, ոչ մի դեպքում պետք չէ մոռանալ, որ հայերը վաղ ժամանակներից ի վեր մարտնչել են նետաձիգ քոչվորների դեմ և շատ հաճախ գրանցել են փայլուն հաղթանակներ, այդ իսկ պատճառով սխալ է ասել, որ հայերը “չգիտեին նետաձիգ քոչվորների դեմ կռվելու ձևը”:


Համենայն դեպս մինչև 6-7 դարերը հայ հոգևորականները ոչ միայն ծանոթ էին ռազմարվեստի հիմունքներին, այլ նաև "ծառայած տղեք էին":

Իհարկե, դեռ սկսած կիմմերներից ու սկյութներից:



Դե չէ, ոչ բոլորը - ասենք Խորենացին հաստատ "ծառայած չի եղել", ոչ էլ Սեբեոսը: Մի քիչ լավ է վիճակը Փարպեցու ու Բյուզանդի, գուցե Ագաթանգեղոսի պահով:

Ո՞րտեղից այդ համոզվածությունը:

Իսկ ի՞նչ գիտենք մենք Ագաթանգեղոսի մասին:

Դե սրանց հենց միայն ստիլից, արտահայտվելու ոճից զգացվում է, որ "ծառայած չեն":

Դա հիմնավորում չի: